Przeciwwskazania
Metformin hydrochloride Sandoz GmbH 750 mg

Przeciwwskazania stosowania leku Metformin hydrochloride Sandoz GmbH

Metformin hydrochloride Sandoz GmbH, dostępny w dawkach 500 mg, 750 mg i 1000 mg w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu, jest produktem leczniczym zawierającym chlorowodorek metforminy jako substancję czynną. Identyfikacja przeciwwskazań ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa pacjenta, gdyż wskazuje sytuacje, w których lek może stanowić zagrożenie dla zdrowia lub życia.¹

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Stosowanie leku Metformin hydrochloride Sandoz GmbH jest przeciwwskazane u pacjentów z nadwrażliwością na metforminę lub na którąkolwiek substancję pomocniczą wymienioną w składzie produktu. Reakcje nadwrażliwości mogą manifestować się jako wysypka skórna, świąd, obrzęk naczynioruchowy lub w skrajnych przypadkach jako wstrząs anafilaktyczny.²

Ostre kwasice metaboliczne

Produkt jest przeciwwskazany w każdym rodzaju ostrej kwasicy metabolicznej. Dotyczy to zarówno kwasicy mleczanowej, która może być poważnym powikłaniem terapii metforminą, jak i cukrzycowej kwasicy ketonowej, występującej głównie w cukrzycy typu 1 lub w przypadku znacznego niedoboru insuliny. Stan taki charakteryzuje się podwyższonym poziomem ciał ketonowych we krwi i moczu, zaburzeniami świadomości oraz odwodnieniem.³

Stan przedśpiączkowy w cukrzycy

Stan przedśpiączkowy w cukrzycy stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania metforminy. Jest to stan bezpośrednio poprzedzający śpiączkę cukrzycową, charakteryzujący się narastającymi zaburzeniami świadomości, odwodnieniem, hiperglikemią i zaburzeniami elektrolitowymi. W takim przypadku konieczne jest natychmiastowe wdrożenie intensywnego leczenia, zwykle z zastosowaniem insuliny.⁴

Niewydolność nerek

Ciężka niewydolność nerek z wartością przesączania kłębuszkowego (GFR) poniżej 30 ml/min stanowi przeciwwskazanie do stosowania metforminy. Wynika to z faktu, że lek jest wydalany głównie przez nerki, a jego kumulacja w organizmie przy upośledzonej funkcji nerek znacząco zwiększa ryzyko wystąpienia kwasicy mleczanowej.⁵

Ostre stany wpływające na czynność nerek

Metformina jest przeciwwskazana w ostrych stanach, które mogą wpływać na czynność nerek. Do takich stanów należą:

• Odwodnienie – prowadzące do zmniejszenia objętości krwi krążącej i obniżenia przepływu nerkowego, co zmniejsza filtrację kłębuszkową i może prowadzić do zatrzymania metforminy w organizmie.⁶
• Ciężkie zakażenie – może prowadzić do zaburzeń hemodynamicznych i upośledzenia perfuzji nerek, a także do wzrostu katabolizmu i zwiększonego ryzyka kwasicy mleczanowej.⁷
• Wstrząs – obniżenie ciśnienia tętniczego i centralizacja krążenia w przebiegu wstrząsu prowadzi do spadku perfuzji nerek i zmniejszenia przesączania kłębuszkowego.⁸

Stany powodujące niedotlenienie tkanek

Metformin hydrochloride Sandoz GmbH nie powinien być stosowany w chorobach, które mogą spowodować niedotlenienie tkanek, zwłaszcza w chorobach o ostrym przebiegu lub zaostrzeniu chorób przewlekłych. Do takich stanów należą:

• Niewyrównana niewydolność serca – prowadzi do zmniejszenia pojemności minutowej serca, spadku perfuzji narządów i tkanek oraz ich niedotlenienia, co zwiększa ryzyko kwasicy mleczanowej.⁹
• Niewydolność oddechowa – zaburzenia wymiany gazowej w płucach prowadzą do hipoksemii i niedotlenienia tkanek, co może nasilać metabolizm beztlenowy i produkcję mleczanów.¹⁰
• Niedawno przebyty zawał mięśnia sercowego – powoduje zaburzenia kurczliwości mięśnia sercowego i spadek rzutu serca, co może prowadzić do niedotlenienia tkanek.¹¹
• Wstrząs – niezależnie od etiologii, prowadzi do hipoperfuzji tkanek i ich niedotlenienia, co zwiększa ryzyko kwasicy mleczanowej.¹²

Zaburzenia funkcji wątroby i problemy alkoholowe

Przeciwwskazaniami do stosowania metforminy są również:

• Niewydolność wątroby – upośledzona funkcja wątroby może zaburzać metabolizm mleczanów, zwiększając ryzyko kwasicy mleczanowej.¹³
• Ostre zatrucie alkoholem – alkohol etylowy hamuje glukoneogenezę wątrobową, co może prowadzić do hipoglikemii, a jednocześnie nasila metabolizm metforminy, zwiększając ryzyko kwasicy mleczanowej.¹⁴
• Alkoholizm – przewlekłe spożywanie alkoholu prowadzi do uszkodzenia wątroby i zaburzenia jej funkcji metabolicznych, co zwiększa ryzyko kwasicy mleczanowej podczas przyjmowania metforminy.¹⁵

Kiedy odradzić pacjentowi stosowanie metforminy

Oprócz bezwzględnych przeciwwskazań wymienionych powyżej, istnieją sytuacje kliniczne, w których należy rozważyć czasowe odstawienie metforminy lub zalecić szczególną ostrożność podczas jej stosowania:

Badania radiologiczne z kontrastem jodowym

Należy odradzić stosowanie metforminy pacjentom, którzy mają zaplanowane badania radiologiczne z podaniem jodowego środka kontrastowego. Jodowe środki kontrastowe mogą indukować ostrą niewydolność nerek, prowadząc do kumulacji metforminy i zwiększając ryzyko kwasicy mleczanowej. W takich przypadkach zaleca się odstawienie metforminy przed badaniem i wznowienie jej stosowania co najmniej 48 godzin po badaniu, po potwierdzeniu prawidłowej funkcji nerek.¹⁶

Zabiegi chirurgiczne w znieczuleniu ogólnym

Pacjentom przygotowanym do planowych zabiegów chirurgicznych w znieczuleniu ogólnym, rdzeniowym lub zewnątrzoponowym należy odradzić stosowanie metforminy. Lek należy odstawić na 48 godzin przed planowanym zabiegiem chirurgicznym i nie wznawiać wcześniej niż 48 godzin po zabiegu, pod warunkiem, że funkcja nerek została oceniona jako prawidłowa.¹⁷

Inne sytuacje wymagające odstawienia metforminy

Metforminę należy również czasowo odstawić w przypadku:

• Epizodów odwodnienia (np. ciężka biegunka, wymioty) – do czasu wyrównania stanu nawodnienia.¹⁸
• Ostrych infekcji przebiegających z gorączką i znacznym pogorszeniem stanu ogólnego.¹⁹
• Wystąpienia ostrych chorób układu oddechowego prowadzących do hipoksemii.²⁰
• Dekompensacji chorób układu sercowo-naczyniowego.²¹

Szczególne populacje pacjentów

Pacjenci z umiarkowaną niewydolnością nerek

U pacjentów z umiarkowaną niewydolnością nerek (GFR 30-59 ml/min) należy regularnie monitorować funkcję nerek (co 3-6 miesięcy) i dostosowywać dawkę metforminy. Jeśli GFR spadnie poniżej 30 ml/min, stosowanie metforminy staje się przeciwwskazane.²²

Pacjenci w podeszłym wieku

U pacjentów w podeszłym wieku ze względu na fizjologiczne obniżenie funkcji nerek zaleca się ostrożność w stosowaniu metforminy. Konieczne jest regularne monitorowanie funkcji nerek i dostosowanie dawki. U osób powyżej 75 roku życia rozpoczęcie leczenia metforminą powinno być poprzedzone staranną oceną korzyści i ryzyka.²³