Przedawkowanie memantyny chlorowodorku

Przedawkowanie memantyny chlorowodorku może prowadzić do szeregu poważnych konsekwencji zdrowotnych, choć dostępne dane kliniczne wskazują na stosunkowo niską toksyczność ostrą substancji. Informacje dotyczące przedawkowania memantyny pochodzą z ograniczonych danych klinicznych oraz doświadczeń po wprowadzeniu leku do obrotu. Należy podkreślić, że nawet przy znacznym przekroczeniu zalecanych dawek terapeutycznych, substancja wykazuje względnie łagodny profil objawów niepożądanych w porównaniu do innych leków oddziałujących na ośrodkowy układ nerwowy.¹

Objawy przedawkowania

Zarejestrowane przypadki przedawkowania memantyny pozwalają wyróżnić różne nasilenie objawów w zależności od przyjętej dawki. Przy umiarkowanym przedawkowaniu objawy mogą być stosunkowo łagodne, natomiast przy wysokich dawkach mogą wystąpić poważne zaburzenia neurologiczne, włącznie ze śpiączką. Spektrum objawów przedawkowania obejmuje przede wszystkim manifestacje ze strony ośrodkowego układu nerwowego oraz układu pokarmowego.²

Udokumentowane przypadki kliniczne przedawkowania

W literaturze medycznej opisano kilka przypadków znacznego przedawkowania memantyny, które ilustrują zakres potencjalnych objawów i rokowanie. W pierwszym przypadku, po względnie dużym przedawkowaniu, gdzie pacjent przyjmował 200 mg lub 105 mg memantyny na dobę przez okres trzech dni, zaobserwowano jedynie objawy takie jak zmęczenie, osłabienie i/lub biegunka. W niektórych przypadkach o podobnym zakresie dawkowania nie obserwowano żadnych objawów klinicznych.³

Przy przedawkowaniu memantyny w dawkach poniżej 140 mg lub przy dawkach nieokreślonych, u pacjentów obserwowano objawy neurologiczne takie jak splątanie, ospałość, senność, zawroty głowy pochodzenia błędnikowego, pobudzenie, agresja, omamy oraz zaburzony chód. Dodatkowo występowały objawy żołądkowo-jelitowe w postaci wymiotów i biegunki.⁴

W przypadku ekstremalnego przedawkowania, opisano pacjenta, który przeżył po doustnym przyjęciu jednorazowej dawki 2000 mg memantyny. U pacjenta wystąpiły ciężkie objawy neurologiczne, w tym śpiączka utrzymująca się przez 10 dni, a następnie podwójne widzenie i pobudzenie. Zastosowano leczenie objawowe oraz plazmaferezę, co pozwoliło na pełny powrót do zdrowia bez trwałych następstw neurologicznych.⁵

Inny udokumentowany przypadek dotyczył pacjenta, który przyjął doustnie 400 mg memantyny. Obserwowano u niego szereg objawów ze strony ośrodkowego układu nerwowego, takich jak niepokój, psychoza, omamy wzrokowe, stan przeddrgawkowy, senność, stupor oraz utrata świadomości. Mimo poważnego stanu klinicznego, pacjent przeżył i powrócił do zdrowia.⁶

Postępowanie w przedawkowaniu

Leczenie przedawkowania memantyny jest przede wszystkim objawowe, ponieważ nie istnieje swoiste antidotum dla tego związku. Standardowe postępowanie w przypadku przedawkowania powinno obejmować następujące działania:⁷

• Dekontaminacja przewodu pokarmowego – płukanie żołądka (szczególnie efektywne w przypadku wczesnego rozpoznania przedawkowania)
• Podanie węgla leczniczego – w celu zapobieżenia ponownemu wejściu substancji do krążenia jelitowo-wątrobowego
• Zakwaszenie moczu – w celu przyspieszenia eliminacji memantyny
• Wymuszona diureza – dla poprawy wydalania leku przez nerki
• Plazmafereza – w przypadkach ciężkiego przedawkowania, jak wykazano w opisanym przypadku klinicznym

W przypadku, gdy u pacjenta występują objawy ogólnej nadpobudliwości ośrodkowego układu nerwowego, należy rozważyć wdrożenie ostrożnego leczenia objawowego. Warto podkreślić, że nawet w przypadkach znacznego przedawkowania memantyny, rokowanie jest zazwyczaj pomyślne, a pacjenci powracają do zdrowia bez trwałych następstw neurologicznych, pod warunkiem wdrożenia odpowiedniego leczenia objawowego.⁸

Monitorowanie pacjenta po przedawkowaniu

Pacjent z podejrzeniem przedawkowania memantyny wymaga ścisłego monitorowania funkcji życiowych oraz stanu neurologicznego. Szczególnie istotne jest monitorowanie parametrów czynnościowych ośrodkowego układu nerwowego ze względu na ryzyko wystąpienia śpiączki lub stanów przeddrgawkowych. Ciężkie przypadki przedawkowania wymagają intensywnego nadzoru medycznego z pełnym monitorowaniem funkcji życiowych i ewentualnym wdrożeniem terapii wspomagającej funkcje narządów, jeśli zajdzie taka potrzeba.

Memantyna, jako antagonista receptora NMDA, może wywoływać złożone neurologiczne objawy przedawkowania, dlatego odpowiednie postępowanie diagnostyczne i terapeutyczne powinno być prowadzone przez doświadczony zespół medyczny, najlepiej w warunkach oddziału intensywnej terapii lub toksykologii klinicznej.⁹