Działania niepożądane leku Lenalidomide Fresenius Kabi

Lenalidomid jest lekiem stosowanym w leczeniu różnych postaci szpiczaka mnogiego, zespołów mielodysplastycznych oraz chłoniaka z komórek płaszcza i chłoniaka grudkowego. Jak każdy lek o znaczącej aktywności przeciwnowotworowej, lenalidomid może powodować szereg działań niepożądanych, które wymagają szczegółowego omówienia i monitorowania podczas terapii.¹

Profil bezpieczeństwa w różnych wskazaniach

Profil bezpieczeństwa lenalidomidu różni się w zależności od wskazania klinicznego, schematu dawkowania oraz stosowanych leków towarzyszących. Poniżej przedstawione zostaną najważniejsze działania niepożądane występujące w poszczególnych grupach pacjentów.²

Nowo rozpoznany szpiczak mnogi: pacjenci po ASCT otrzymujący leczenie podtrzymujące

U pacjentów z nowo rozpoznanym szpiczakiem mnogim po autologicznym przeszczepieniu komórek macierzystych (ASCT), otrzymujących leczenie podtrzymujące lenalidomidem, obserwowano zwiększoną częstość występowania ciężkich działań niepożądanych w porównaniu do placebo. Wśród najczęstszych ciężkich działań niepożądanych (≥5%) wymienia się:³

• Zapalenie płuc (10,6% w badaniu IFM 2005-02)
• Zakażenie płuc (9,4% w badaniu CALGB 100104)

Do innych częstych działań niepożądanych raportowanych w badaniach klinicznych należały:⁴

W badaniu IFM 2005-02 najczęściej raportowano:

• Neutropenię (60,8%) – stan znacznego obniżenia liczby neutrofili, głównego typu białych krwinek
• Zapalenie oskrzeli (47,4%) – stan zapalny dotyczący dróg oddechowych
• Biegunkę (38,9%) – zwiększona częstotliwość i płynność stolców
• Zapalenie jamy nosowo-gardłowej (34,8%) – infekcja górnych dróg oddechowych
• Skurcze mięśni (33,4%) – mimowolne i bolesne skurcze mięśniowe

W badaniu CALGB 100104 najczęściej obserwowano:

• Neutropenię (79,0%) – szczególnie wysokie ryzyko
• Trombocytopenię (72,3%) – obniżenie liczby płytek krwi
• Biegunkę (54,5%)
• Wysypkę (31,7%) – zmiany skórne o różnym charakterze
• Zakażenia górnych dróg oddechowych (26,8%)

Nowo rozpoznany szpiczak mnogi: lenalidomid w skojarzeniu z bortezomibem i deksametazonem

U pacjentów niekwalifikujących się do przeszczepu, leczonych lenalidomidem w skojarzeniu z bortezomibem i deksametazonem (schemat RVd), ciężkie działania niepożądane (≥5%) obejmowały:⁵

• Niedociśnienie tętnicze (6,5%) – zbyt niskie ciśnienie krwi
• Zakażenie płuc (5,7%) – infekcja w obrębie miąższu płucnego
• Odwodnienie (5,0%) – niedobór wody w organizmie

Inne częste działania niepożądane w schemacie RVd w porównaniu do Rd to:⁶

• Zmęczenie (73,7%)
• Neuropatia obwodowa (71,8%) – uszkodzenie obwodowego układu nerwowego, objawiające się drętwieniem, mrowieniem i bólem
• Trombocytopenia (57,6%)
• Zaparcia (56,1%)
• Hipokalcemia (50,0%) – obniżenie poziomu wapnia we krwi

Nowo rozpoznany szpiczak mnogi: lenalidomid z niskimi dawkami deksametazonu

U pacjentów niekwalifikujących się do przeszczepu, leczonych lenalidomidem w skojarzeniu z małymi dawkami deksametazonu (schemat Rd), najczęstsze ciężkie działania niepożądane (≥5%) to:⁷

• Zapalenie płuc (9,8%)
• Niewydolność nerek (6,3%) – włączając postać ostrą

Inne częste działania niepożądane w schemacie Rd w porównaniu do schematu MPT to:⁸

• Biegunka (45,5%)
• Zmęczenie (32,8%)
• Ból pleców (32,0%)
• Astenia (28,2%) – uczucie osłabienia i braku energii
• Zaburzenia snu (27,6%)
• Wysypka (24,3%)
• Osłabione łaknienie (23,1%)

Szpiczak mnogi: pacjenci uprzednio leczeni

U pacjentów z uprzednio leczonym szpiczakiem mnogim, otrzymujących lenalidomid w skojarzeniu z deksametazonem, najpoważniejszymi działaniami niepożądanymi były:⁹

• Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa – obejmująca zakrzepicę żył głębokich i zatorowość płucną
• Neutropenia 4. stopnia – bardzo ciężkie obniżenie liczby neutrofili

Najczęstsze działania niepożądane w tej grupie obejmowały:¹⁰

• Zmęczenie (43,9%)
• Neutropenia (42,2%)
• Zaparcie (40,5%)
• Biegunka (38,5%)
• Kurcze mięśni (33,4%)
• Niedokrwistość (31,4%)
• Trombocytopenia (21,5%)
• Wysypka (21,2%)

Zespoły mielodysplastyczne

W zespołach mielodysplastycznych ciężkie działania niepożądane związane z lenalidomidem obejmowały:¹¹

• Żylną chorobę zakrzepowo-zatorową – zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna
• Neutropenię 3. lub 4. stopnia
• Gorączkę neutropeniczną – podwyższona temperatura ciała w trakcie neutropenii
• Trombocytopenię 3. lub 4. stopnia

Najczęstsze działania niepożądane w tej grupie obejmowały:¹²

• Neutropenia (76,8%)
• Trombocytopenia (46,4%)
• Biegunka (34,8%)
• Świąd (25,4%) – intensywne swędzenie skóry
• Zaparcia (19,6%)
• Nudności (19,6%)
• Wysypka (18,1%)
• Zmęczenie (18,1%)
• Skurcze mięśni (16,7%)

Chłoniak z komórek płaszcza

U pacjentów z chłoniakiem z komórek płaszcza leczonych lenalidomidem, ciężkie działania niepożądane (o różnicy ≥2% w stosunku do grupy kontrolnej) obejmowały:¹³

• Neutropenia (3,6%)
• Zatorowość płucna (3,6%)
• Biegunka (3,6%)

Najczęstsze działania niepożądane związane z lenalidomidem to:¹⁴

• Neutropenia (50,9%)
• Niedokrwistość (28,7%)
• Biegunka (22,8%)
• Zmęczenie (21,0%)
• Zaparcie (17,4%)
• Gorączka (16,8%)
• Wysypka (16,2%) – w tym alergiczne zapalenie skóry

Szczególną uwagę należy zwrócić na zwiększone ryzyko wczesnych zgonów (w ciągu 20 tygodni) u pacjentów z dużym rozmiarem guza w chwili rozpoczęcia leczenia: 20% w grupie leczonej lenalidomidem w porównaniu do 7% w grupie kontrolnej.¹⁵

Chłoniak grudkowy

U pacjentów z uprzednio leczonym chłoniakiem grudkowym, otrzymujących lenalidomid w skojarzeniu z rytuksymabem, ciężkie działania niepożądane (z różnicą ≥1%) w porównaniu do grupy placebo/rytuksymab obejmowały:¹⁶

• Gorączkę neutropeniczną (2,7%)
• Zatorowość płucną (2,7%)
• Zapalenie płuc (2,7%)

Najczęstsze działania niepożądane w schemacie lenalidomid/rytuksymab to:¹⁷

• Neutropenia (58,2%)
• Biegunka (30,8%)
• Leukopenia (28,8%) – obniżenie całkowitej liczby białych krwinek
• Zaparcie (21,9%)
• Kaszel (21,9%)
• Zmęczenie (21,9%)

Tabela działań niepożądanych lenalidomidu

Poniższa tabela przedstawia pełne zestawienie działań niepożądanych związanych ze stosowaniem lenalidomidu, wraz z częstością ich występowania i nasileniem.<sup data-drug="Lenalidomide Fresenius Kabi" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane obserwowane u pacjentów leczonych lenalidomidem zostały wymienione poniżej według klasyfikacji układów i narządów i częstości występowania. W obrębie każdej grupy o określonej częstości występowania, działania niepożądane są wymienione zgodnie ze zmniejszającą się ciężkością. Częstości zdefiniowano następująco: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (18

Szczególne ostrzeżenia i środki ostrożności

Podczas stosowania lenalidomidu należy zwrócić szczególną uwagę na następujące zagrożenia:¹⁹

1. Powikłania zakrzepowo-zatorowe: Lenalidomid zwiększa ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, dlatego u pacjentów z czynnikami ryzyka powinna być stosowana profilaktyka przeciwzakrzepowa.
2. Neutropenia i trombocytopenia: Lenalidomid często powoduje mielosupresję, wymagającą regularnego monitorowania morfologii krwi, zwłaszcza w pierwszych cyklach leczenia.
3. Zwiększone ryzyko progresji i zgonu u pacjentów z dużą masą guza w chłoniaku z komórek płaszcza: Obserwowano zwiększone ryzyko wczesnych zgonów (w ciągu 20 tygodni) u pacjentów z dużym rozmiarem guza.
4. Ryzyko wtórnych nowotworów: Długoterminowa terapia lenalidomidem może wiązać się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju wtórnych nowotworów złośliwych.
5. Reakcje skórne: U niektórych pacjentów mogą wystąpić poważne reakcje skórne, które mogą wymagać modyfikacji dawki lub przerwania leczenia.

Monitorowanie podczas leczenia

W związku z licznymi działaniami niepożądanymi lenalidomidu, pacjenci powinni być regularnie monitorowani w zakresie:²⁰

• Morfologii krwi: przed rozpoczęciem leczenia, co tydzień przez pierwsze 8 tygodni leczenia, a następnie co miesiąc
• Funkcji nerek i wątroby: regularne badania biochemiczne
• Objawów zakrzepicy: regularna ocena kliniczna
• Reakcji skórnych: regularna ocena dermatologiczna
• Objawów neurologicznych: w szczególności przy terapii skojarzonej

Szczególnego nadzoru wymagają pierwsze tygodnie leczenia, gdyż większość działań niepożądanych występuje w tym okresie, zwłaszcza powikłania hematologiczne.²¹