Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Leflunomide Aurovitas 10 mg

Wpływ leflunomidu na płodność, ciążę i laktację

Leflunomid (Leflunomide Aurovitas) to lek stosowany w chorobach reumatycznych, którego wpływ na rozrodczość wymaga szczególnej uwagi klinicystów. Ze względu na potencjalne ryzyko dla płodu, laktacji oraz płodności, znajomość zasad postępowania w przypadku kobiet w wieku rozrodczym i mężczyzn planujących potomstwo jest kluczowa w praktyce klinicznej.¹

Przeciwwskazania w ciąży

Leflunomid jest bezwzględnie przeciwwskazany u kobiet ciężarnych. Aktywny metabolit leku – A771726 – ma udokumentowane działanie teratogenne, co oznacza, że może powodować poważne wady wrodzone u płodu w przypadku zastosowania w okresie ciąży.²

Antykoncepcja w trakcie leczenia

Kobiety w wieku rozrodczym muszą bezwzględnie stosować skuteczną antykoncepcję zarówno podczas leczenia, jak i po jego zakończeniu. Jest to konieczne ze względu na długi okres półtrwania aktywnego metabolitu leku w organizmie. Obowiązek stosowania antykoncepcji dotyczy:³

• Okresu leczenia leflunomidem
• Do 2 lat po zakończeniu terapii (tzw. okres oczekiwania)
• Lub do 11 dni po zakończeniu leczenia, jeśli zastosowano procedurę wymywania leku

Postępowanie przy opóźnionej miesiączce

Lekarz musi poinformować pacjentkę, że w przypadku opóźnienia miesiączki lub jakichkolwiek innych objawów mogących sugerować ciążę, należy natychmiast zgłosić się na konsultację lekarską. Wskazane jest wówczas wykonanie testu ciążowego.⁴ Jeśli wynik testu okaże się pozytywny, lekarz musi szczegółowo omówić z pacjentką ryzyko, jakie lek niesie dla płodu. Należy podkreślić, że szybkie wdrożenie procedury eliminacji leku po pierwszym opóźnieniu miesiączki może zmniejszyć ryzyko dla rozwijającego się płodu.⁵

Dane kliniczne dotyczące nieplanowanej ciąży

W małym badaniu prospektywnym u kobiet (n=64), które nieumyślnie zaszły w ciążę podczas stosowania leflunomidu przez okres nie dłuższy niż 3 tygodnie po zapłodnieniu, a następnie zostały poddane procedurze wymywania leku, nie zaobserwowano znaczących różnic statystycznych (p=0,13) w zakresie poważnych zaburzeń strukturalnych płodu (5,4%) w porównaniu do grup kontrolnych (4,2% zarówno w grupie ciężarnych chorych kobiet [n=108], jak i zdrowych, ciężarnych kobiet [n=78]).⁶

Procedury dla kobiet planujących ciążę

Kobietom leczonym leflunomidem, które planują ciążę, zaleca się wykonanie jednej z dwóch procedur eliminacji leku z organizmu, aby upewnić się, że płód nie będzie narażony na toksyczne stężenia metabolitu A771726 (stężenie docelowe poniżej 0,02 mg/L).⁷

Okres oczekiwania

Pierwsza procedura polega na zachowaniu odpowiedniego okresu oczekiwania. Stężenie metabolitu A771726 w osoczu może utrzymywać się powyżej potencjalnie toksycznej wartości 0,02 mg/L przez długi czas. Oczekuje się, że spadek stężenia poniżej tej wartości nastąpi po około 2 latach od zakończenia leczenia leflunomidem.⁸

Po upływie 2-letniego okresu oczekiwania należy przeprowadzić pierwszy pomiar stężenia A771726 w osoczu. Drugi pomiar powinien być wykonany po upływie co najmniej 14 dni. Jeżeli stężenia w obu pomiarach są poniżej 0,02 mg/L, nie należy oczekiwać ryzyka teratogennego dla płodu i można planować ciążę.⁹

Procedura wymywania

Alternatywnie, dla kobiet, które nie mogą lub nie chcą czekać 2 lat, można zastosować procedurę przyspieszonej eliminacji leku z organizmu (tzw. procedura wymywania). Po zaprzestaniu leczenia leflunomidem należy zastosować jeden z poniższych schematów:¹⁰

• Cholestyramina w dawce 8 g podawana 3 razy na dobę przez 11 dni
• lub
• Węgiel aktywny sproszkowany w dawce 50 g podawany 4 razy na dobę przez 11 dni

Nawet po zastosowaniu procedury wymywania, konieczna jest weryfikacja stężenia metabolitu. Należy wykonać 2 oddzielne testy w odstępie co najmniej 14 dni. Dodatkowo obowiązuje okres karencji wynoszący półtora miesiąca od momentu, gdy pierwszy raz stężenie metabolitu A771726 w osoczu osiągnęło wartość poniżej 0,02 mg/L. Dopiero wtedy można planować ciążę.¹¹

Informacje dla pacjentek

Kobiety w wieku rozrodczym muszą zostać szczegółowo poinformowane o konieczności zachowania 2-letniego okresu od zakończenia leczenia do momentu planowania ciąży. Jeżeli ten okres jest zbyt długi, wskazane może być profilaktyczne zastosowanie procedury wymywania.¹²

Interakcje z doustnymi środkami antykoncepcyjnymi

Należy podkreślić, że zarówno cholestyramina, jak i węgiel aktywny mogą zaburzać wchłanianie estrogenów i progestagenów, co może obniżać skuteczność antykoncepcji hormonalnej w trakcie procedury wymywania. Z tego powodu w tym okresie zaleca się stosowanie alternatywnych, niehormonalnych metod antykoncepcji.¹³

Karmienie piersią

Leflunomid jest przeciwwskazany u kobiet karmiących piersią. Badania na modelach zwierzęcych jednoznacznie wykazały, że leflunomid i jego metabolity przenikają do mleka matki, co stwarza potencjalne ryzyko dla dziecka.¹⁴ Z tego powodu kobiety przyjmujące leflunomid nie mogą karmić piersią.

Wpływ na płodność

Płodność kobiet i mężczyzn

Badania płodności przeprowadzone na zwierzętach nie wykazały bezpośredniego wpływu leflunomidu na płodność samic i samców. Oznacza to, że sam proces zapłodnienia nie jest zaburzony przez lek.¹⁵

Wpływ na narządy rozrodcze mężczyzn

Należy jednak zaznaczyć, że w badaniach toksyczności po wielokrotnym podaniu leku obserwowano niekorzystny wpływ na męskie narządy rozrodcze.¹⁶ W danych dotyczących działań niepożądanych odnotowano również przypadki minimalnego, ale odwracalnego zmniejszenia stężenia plemników, całkowitej ilości oraz ruchliwości plemników.¹⁷

Zalecenia praktyczne dla lekarzy

Podsumowując, leflunomid stanowi istotne zagrożenie teratogenne, dlatego wymaga ścisłego przestrzegania zaleceń dotyczących antykoncepcji oraz procedur eliminacji leku przed planowaną ciążą. Lekarz przepisujący leflunomid kobiecie w wieku rozrodczym musi szczegółowo omówić te zagadnienia i upewnić się, że pacjentka w pełni rozumie związane z tym ryzyko oraz konieczne środki ostrożności.¹⁸