Działania niepożądane leku Karbagen

Niniejszy artykuł przedstawia szczegółową analizę profilu bezpieczeństwa leku Karbagen (okskarbazepiną) dostępnego w tabletkach powlekanych o mocy 150 mg, 300 mg i 600 mg. Profil bezpieczeństwa został opracowany na podstawie działań niepożądanych zaobserwowanych w badaniach klinicznych, znaczących klinicznie raportów z programów obejmujących konkretnych pacjentów oraz doświadczeń po wprowadzeniu leku na rynek.¹

Podsumowanie profilu bezpieczeństwa

Najczęściej obserwowane działania niepożądane występujące u ponad 10% pacjentów to: senność, bóle i zawroty głowy, podwójne widzenie, nudności, wymioty oraz zmęczenie.² Te objawy mogą znacząco wpływać na codzienne funkcjonowanie pacjenta i wymagają szczególnej uwagi klinicznej.

Szczegółowy wykaz działań niepożądanych

Poniżej przedstawiono działania niepożądane zgodnie z klasyfikacją układów i narządów MedDRA. Częstość występowania zdefiniowano następująco: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10000 do <1/1000), bardzo rzadko (<1/10000).<sup data-drug="Karbagen" data-section="Działania niepożądane" title="Ocena częstości* występowania działań niepożądanych: bardzo często: ≥1/10; często ≥1/100 do <1/10; niezbyt często: ≥1/1000 do <1/100; rzadko ≥1/10000 do <1/1000; bardzo rzadko: 3

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

W trakcie terapii okskarbazepiną mogą wystąpić istotne zaburzenia hematologiczne o różnym nasileniu:⁴

• Niezbyt często: Leukopenia – obniżenie liczby białych krwinek, co może zwiększać podatność na infekcje
• Rzadko:
  • Hamowanie czynności szpiku kostnego – upośledzenie produkcji komórek krwi
  • Niedokrwistość aplastyczna – ciężki stan, w którym szpik kostny nie produkuje wystarczającej ilości nowych komórek krwi
  • Agranulocytoza – drastyczne zmniejszenie liczby granulocytów, zwiększające ryzyko ciężkich infekcji
  • Pancytopenia – zmniejszenie liczby wszystkich typów komórek krwi
  • Neutropenia – zmniejszenie liczby neutrofili, zwiększające ryzyko infekcji bakteryjnych
• Bardzo rzadko: Małopłytkowość – zmniejszenie liczby płytek krwi, co może prowadzić do zwiększonej skłonności do krwawień

Zaburzenia układu immunologicznego

Reakcje immunologiczne na lek mogą obejmować:⁵

• Rzadko: Reakcje anafilaktyczne – natychmiastowe, potencjalnie zagrażające życiu reakcje alergiczne wymagające pilnej interwencji medycznej
• Bardzo rzadko: Nadwrażliwość – może manifestować się różnorodnymi objawami klinicznymi, w tym wysypką, gorączką i zajęciem różnych narządów

Zaburzenia endokrynologiczne

Wpływ okskarbazepiny na układ endokrynny przejawia się:⁶

• Często: Zwiększenie masy ciała – istotny problem kliniczny, mogący wpływać na przestrzeganie zaleceń przez pacjenta
• Niezbyt często: Niedoczynność tarczycy – obniżone stężenie hormonów tarczycy, mogące powodować spowolnienie metabolizmu, zmęczenie, zwiększenie masy ciała

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Kluczowym działaniem niepożądanym w tej kategorii jest:⁷

• Często: Hiponatremia – obniżone stężenie sodu w surowicy, klinicznie istotne zjawisko wymagające monitorowania
• Rzadko: Zespół przypominający zespół nieprawidłowego wydzielania wazopresyny, który może manifestować się:
  • Letargiem
  • Nudnościami
  • Zawrotami głowy
  • Zmniejszeniem osmolalności surowicy
  • Wymiotami
  • Bólami głowy
  • Stanami splątania
  • Innymi neurologicznymi objawami przedmiotowymi i podmiotowymi

Zaburzenia psychiczne

Efekty neuropsychiatryczne okskarbazepiny to:⁸

• Często:
  • Pobudzenie (np. nerwowość) – stan niepokoju i zwiększonej reaktywności
  • Chwiejność afektu – niestabilność nastroju, szybkie zmiany emocjonalne
  • Stan splątania – zaburzenia świadomości i orientacji
  • Depresja – obniżenie nastroju, utrata zainteresowań, zmniejszenie energii
  • Apatia – brak lub osłabienie reakcji emocjonalnych, obojętność

Zaburzenia układu nerwowego

Efekty neurologiczne należą do najczęstszych działań niepożądanych okskarbazepiny:⁹

• Bardzo często:
  • Senność – nadmierna potrzeba snu, uczucie zmęczenia
  • Bóle głowy – mogą mieć różne nasilenie i charakter
  • Zawroty głowy – uczucie niestabilności, wirowania
• Często:
  • Ataksja – zaburzenia koordynacji ruchowej
  • Drżenie mięśni – mimowolne, rytmiczne skurcze mięśni
  • Oczopląs – mimowolne, rytmiczne ruchy gałek ocznych
  • Zaburzenia koncentracji uwagi – trudności ze skupieniem się
  • Amnezja – zaburzenia pamięci
  • Zaburzenia mowy (w tym dyzartria) – problemy z artykulacją

Należy zaznaczyć, że objawy neurologiczne są częstsze podczas zwiększania dawki okskarbazepiny.¹⁰

Zaburzenia oka

Wpływ na narząd wzroku obejmuje:¹¹

• Bardzo często: Podwójne widzenie (diplopia) – postrzeganie dwóch obrazów jednego przedmiotu
• Często:
  • Nieostre widzenie – utrata ostrości widzenia
  • Zaburzenia widzenia – inne nieprawidłowości percepcji wzrokowej

Zaburzenia ucha i błędnika

Problemy związane z równowagą:¹²

• Często: Zawroty głowy pochodzenia błędnikowego – uczucie wirowania spowodowane zaburzeniami w uchu wewnętrznym

Zaburzenia serca

Potencjalnie poważne efekty kardiologiczne:¹³

• Bardzo rzadko:
  • Blok przedsionkowo-komorowy – zaburzenie przewodnictwa elektrycznego między przedsionkami a komorami serca
  • Zaburzenia rytmu serca – nieprawidłowości w częstości lub regularności akcji serca

Zaburzenia naczyniowe

Wpływ na układ krążenia:¹⁴

• Niezbyt często: Nadciśnienie tętnicze – podwyższone wartości ciśnienia krwi

Zaburzenia przewodu pokarmowego

Działania niepożądane ze strony układu pokarmowego:¹⁵

• Bardzo często:
  • Wymioty – gwałtowne usuwanie treści żołądkowej
  • Nudności – nieprzyjemne uczucie potrzeby wymiotowania
• Często:
  • Biegunka – zwiększona częstość wypróżnień o luźnej konsystencji
  • Bóle brzucha – dyskomfort lub ból w obrębie jamy brzusznej
  • Zaparcia – utrudnione, rzadkie wypróżnienia
• Bardzo rzadko: Zapalenie trzustki i/lub zwiększenie aktywności lipazy i/lub amylazy – stan zapalny trzustki, który może manifestować się jako silny ból brzucha promieniujący do pleców, nudności i wymioty

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Hepatotoksyczność okskarbazepiny:¹⁶

• Bardzo rzadko: Zapalenie wątroby – stan zapalny tkanki wątrobowej, mogący manifestować się podwyższeniem enzymów wątrobowych, żółtaczką, bólem brzucha

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Reakcje skórne mogą być różnorodne i potencjalnie poważne:¹⁷

• Często:
  • Wysypka – zmiany skórne różnego typu i rozległości
  • Łysienie – utrata włosów
  • Trądzik – zmiany zapalne skóry z obecnością zaskórników, grudek i krost
• Niezbyt często: Pokrzywka – swędzące, obrzękowe bąble na skórze
• Rzadko:
  • Osutka polekowa z eozynofilią i objawami układowymi (DRESS) – ciężka reakcja polekowa z wysypką, gorączką, powiększeniem węzłów chłonnych i zajęciem narządów wewnętrznych
  • Ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP) – wysypka krostkowa z gorączką i leukocytozą
• Bardzo rzadko:
  • Zespół Stevensa-Johnsona – ciężka reakcja skórna z rumieniem, pęcherzami i nadżerkami błon śluzowych
  • Martwica toksyczno-rozpływna naskórka (zespół Lyella) – najcięższa postać reakcji skórnej z rozległym oddzielaniem się naskórka
  • Obrzęk naczynioruchowy – nagły obrzęk skóry i błon śluzowych, potencjalnie zagrażający życiu
  • Rumień wielopostaciowy – reakcja skórna z charakterystycznymi zmianami tarczowatymi

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe, tkanki łącznej i kości

Wpływ na układ kostno-mięśniowy:¹⁸

• Rzadko:
  • Zmniejszona gęstość mineralna kości
  • Osteopenia – obniżona masa kostna
  • Osteoporoza – postępująca utrata masy kostnej zwiększająca ryzyko złamań
  • Złamania u pacjentów poddanych przewlekłemu leczeniu okskarbazepiną

  Należy podkreślić, że dokładny mechanizm oddziaływania okskarbazepiny na metabolizm kości nie został w pełni wyjaśniony.

• Bardzo rzadko: Toczeń rumieniowaty układowy – przewlekła choroba autoimmunologiczna z zajęciem wielu narządów i tkanek

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Objawy ogólnoustrojowe:¹⁹

• Bardzo często: Zmęczenie – uczucie wyczerpania, osłabienia
• Często: Astenia – brak energii, osłabienie

Nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych

Zmiany parametrów biochemicznych:²⁰

• Niezbyt często:
  • Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych – marker uszkodzenia komórek wątrobowych
  • Zwiększenie aktywności fosfatazy zasadowej we krwi – enzym często związany z chorobami wątroby i kości
• Rzadko: Zmniejszenie stężenia T4 (o niepewnym znaczeniu klinicznym) – obniżenie stężenia hormonu tarczycy

Urazy, zatrucia i powikłania po zabiegach

Ryzyko wypadków:²¹

• Niezbyt często: Upadki – zwiększone ryzyko upadków, prawdopodobnie związane z działaniami niepożądanymi takimi jak zawroty głowy, ataksja czy senność

Szczegółowa analiza wybranych działań niepożądanych

Nadwrażliwość

Nadwrażliwość, w tym nadwrażliwość wielonarządowa, może charakteryzować się objawami takimi jak wysypka i gorączka. Reakcje te mogą dotyczyć różnych narządów i układów:²²

• Krew i układ chłonny: eozynofilia, trombocytopenia, leukopenia, limfadenopatia, powiększenie śledziony
• Wątroba: zapalenie wątroby, nieprawidłowe wyniki badań czynnościowych wątroby
• Mięśnie i stawy: obrzęk stawów, bóle mięśni, bóle stawów
• Układ nerwowy: encefalopatia wątrobowa
• Nerki: śródmiąższowe zapalenie nerek, niewydolność nerek, białkomocz
• Płuca: obrzęk płuc, astma, skurcz oskrzeli, śródmiąższowe zapalenie płuc, duszność
• Inne: obrzęk naczynioruchowy

Hiponatremia

Hiponatremia jest istotnym działaniem niepożądanym okskarbazepiny, wymagającym szczególnej uwagi. W trakcie leczenia okskarbazepiną odnotowano stężenie sodu w surowicy poniżej 125 mmol/l u 2,7% pacjentów (klasyfikowane jako „często”).²³

Hiponatremia zwykle przebiega bezobjawowo i nie wymaga dostosowania dawki. Jednak bardzo rzadko hiponatremia może wiązać się z poważnymi objawami przedmiotowymi i podmiotowymi, takimi jak:²⁴

• Drgawki
• Encefalopatia
• Zaburzenia świadomości
• Splątanie
• Zaburzenia widzenia (np. nieostre widzenie)
• Niedoczynność tarczycy
• Wymioty
• Nudności

Należy zaznaczyć, że hiponatremia zazwyczaj występuje w ciągu pierwszych 3 miesięcy leczenia okskarbazepiną, choć zdarzali się pacjenci, u których stężenie sodu w surowicy po raz pierwszy zmniejszyło się do <125 mmol/l po ponad roku od rozpoczęcia terapii.<sup data-drug="Karbagen" data-section="Działania niepożądane" title="Zwykle hiponatremia występowała w ciągu pierwszych 3 miesięcy leczenia okskarbazepiną, choć zdarzali się pacjenci, u których stężenie sodu w surowicy po raz pierwszy zmniejszyło się do 25

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Profil bezpieczeństwa okskarbazepiny u dzieci jest zasadniczo podobny do tego obserwowanego u pacjentów dorosłych.²⁶ Oznacza to, że częstość występowania i rodzaje działań niepożądanych są porównywalne w obu grupach wiekowych.

Tabela działań niepożądanych

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: + 48 22 49 21 301, faks: + 48 22 49 21 309, strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl.²⁷ Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.