Działania niepożądane ibuprofenu – charakterystyka kliniczna

Ibuprofen, jako niesteroidowy lek przeciwzapalny (NLPZ), podawany w postaci roztworu do infuzji (200 mg/50 ml), może wywoływać szereg działań niepożądanych o różnym nasileniu i częstości występowania. Rozpoznanie i właściwe postępowanie w przypadku wystąpienia tych działań jest kluczowe dla bezpieczeństwa pacjenta. Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę działań niepożądanych związanych ze stosowaniem ibuprofenu, ze szczególnym uwzględnieniem ich częstości występowania oraz mechanizmów powstawania.¹

Klasyfikacja częstości występowania działań niepożądanych

Przy ocenie działań niepożądanych ibuprofenu stosuje się następującą konwencję klasyfikacji częstości występowania:²

• Bardzo często: występują u ≥1/10 pacjentów (≥10%)
• Często: występują u ≥1/100 do <1/10 pacjentów (1-10%)
• Niezbyt często: występują u ≥1/1000 do <1/100 pacjentów (0,1-1%)
• Rzadko: występują u ≥1/10 000 do <1/1000 pacjentów (0,01-0,1%)
• Bardzo rzadko: występują u <1/10 000 pacjentów (<0,01%)
• Częstość nieznana: częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych

Działania niepożądane dotyczące układu pokarmowego

Układ pokarmowy jest najczęściej dotknięty działaniami niepożądanymi ibuprofenu. Powikłania gastryczne stanowią istotne zagrożenie kliniczne, zwłaszcza u pacjentów z czynnikami ryzyka.³

Bardzo często (≥10%) występują: zgaga, ból brzucha, nudności, wymioty, wzdęcia, biegunka, zaparcia oraz nieznaczna utrata krwi z przewodu pokarmowego, która w wyjątkowych przypadkach może prowadzić do niedokrwistości.⁴

Często (1-10%) obserwuje się: owrzodzenia przewodu pokarmowego, potencjalnie prowadzące do krwawienia i perforacji, wrzodziejące zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, zaostrzenie zapalenia jelita grubego i choroby Leśniowskiego–Crohna.⁵

Niezbyt często (0,1-1%) może wystąpić zapalenie błony śluzowej żołądka.⁶

Rzadko (0,01-0,1%) odnotowuje się: zwężenie przełyku, zaostrzenie choroby uchyłkowej jelit, nieswoiste krwotoczne zapalenie jelita grubego. Krwawienie z przewodu pokarmowego może prowadzić do niedokrwistości i wymiotów krwawych.⁷

Bardzo rzadko (<0,01%) raportowano: zapalenie przełyku, zapalenie trzustki, powstawanie przeponowatych zwężeń światła jelita.⁸

Działania niepożądane sercowo-naczyniowe

Stosowanie ibuprofenu wiąże się z ryzykiem wystąpienia powikłań sercowo-naczyniowych, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu i wysokich dawkach.⁹

Bardzo rzadko (<0,01%) mogą wystąpić: kołatanie serca, niewydolność serca, zawał mięśnia sercowego oraz nadciśnienie tętnicze.¹⁰

Z badań klinicznych wynika, że stosowanie ibuprofenu, zwłaszcza w dużej dawce (2400 mg/dobę), może być związane z niewielkim wzrostem ryzyka wystąpienia tętniczych incydentów zatorowo-zakrzepowych (np. zawału mięśnia sercowego lub udaru mózgu).¹¹

Z częstością nieznaną raportowano przypadki zespołu Kounisa (alergicznego ostrego zespołu wieńcowego).¹²

Działania niepożądane skórne i reakcje nadwrażliwości

Ibuprofen może wywoływać szereg reakcji skórnych, od łagodnych do ciężkich, potencjalnie zagrażających życiu.¹³

Często (1-10%) występuje wysypka skórna.¹⁴

Niezbyt często (0,1-1%) obserwuje się: pokrzywkę, świąd, purpurę (w tym purpurę alergiczną), wysypkę skórną. W tej częstości występują również reakcje nadwrażliwości ze zmianami skórnymi i świądem, a także napady astmy (którym mogą towarzyszyć spadki ciśnienia tętniczego).¹⁵

Bardzo rzadko (<0,01%) notowano: ciężkie niepożądane reakcje skórne (SCAR) w tym rumień wielopostaciowy, złuszczające zapalenie skóry, zespół Stevensa-Johnsona i toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, łysienie, skórne reakcje fotoalergiczne i alergiczne zapalenie naczyń. W wyjątkowych przypadkach w przebiegu ospy wietrznej mogą wystąpić ciężkie zakażenia skóry i powikłania w obrębie tkanki podskórnej.¹⁶

Również bardzo rzadko (<0,01%) raportowano ciężkie reakcje nadwrażliwości, obejmujące: toczeń układowy rumieniowaty, obrzęk twarzy, języka, wewnętrznej części krtani i towarzyszące zwężenie dróg oddechowych, duszność, kołatanie serca, spadek ciśnienia tętniczego i zagrażający życiu wstrząs.¹⁷

Z częstością nieznaną odnotowano: reakcję polekową z eozynofilią i objawami ogólnymi (zespół DRESS) oraz ostrą uogólnioną osutkę krostkową (AGEP).¹⁸

Działania niepożądane dotyczące nerek i dróg moczowych

Stosowanie ibuprofenu może prowadzić do zaburzeń funkcji nerek, szczególnie u pacjentów z czynnikami ryzyka.

Niezbyt często (0,1-1%) występują: zmniejszone wydalanie moczu i powstawanie obrzęków, szczególnie u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym lub niewydolnością nerek, zespół nerczycowy, śródmiąższowe zapalenie nerek, któremu może towarzyszyć ostra niewydolność nerek.¹⁹

Rzadko (0,01-0,1%) odnotowano: uszkodzenie tkanek nerek (martwica brodawek nerkowych), szczególnie w przypadku długotrwałego stosowania, zwiększone stężenie kwasu moczowego w surowicy krwi.²⁰

Działania niepożądane dotyczące wątroby i dróg żółciowych

Rzadko (0,01-0,1%) obserwuje się: żółtaczkę, zaburzenia czynności wątroby, uszkodzenie wątroby (szczególnie przy długotrwałym stosowaniu), niewydolność wątroby oraz ostre zapalenie wątroby.²¹

Z częstością nieznaną raportowano niewydolność wątroby.²²

Działania niepożądane dotyczące układu nerwowego

Bardzo często (≥10%) występują: zmęczenie lub bezsenność, ból głowy, zaburzenia równowagi.²³

Niezbyt często (0,1-1%) raportowano: bezsenność, pobudzenie psychoruchowe, drażliwość lub zmęczenie.²⁴

Bardzo rzadko (<0,01%) odnotowano: aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (sztywność karku, ból głowy, nudności, wymioty, gorączka lub splątanie). Szczególnie predysponowani wydają się pacjenci z chorobami autoimmunologicznymi (SLE, mieszana choroba tkanki łącznej).²⁵

Zaburzenia psychiczne

Niezbyt często (0,1-1%) występują: lęk i niepokój ruchowy.²⁶

Rzadko (0,01-0,1%) odnotowano: reakcje psychotyczne, nerwowość, drażliwość, splątanie lub dezorientację oraz depresję.²⁷

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Bardzo rzadko (<0,01%) raportowano: zaburzenia krwiotworzenia (niedokrwistość, agranulocytoza, leukopenia, małopłytkowość i pancytopenia). Pierwszymi objawami są: gorączka, ból gardła, powierzchowne owrzodzenia jamy ustnej, objawy grypopodobne, nasilone zmęczenie, krwawienia z nosa i podskórne wylewy krwi.²⁸

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Często (1-10%) występują: ból i uczucie pieczenia w miejscu podania.²⁹

Z częstością nieznaną mogą pojawić się reakcje w miejscu wstrzyknięcia, takie jak obrzęk, krwiak lub krwawienie.³⁰

Zaburzenia układu oddechowego

Bardzo rzadko (<0,01%) raportowano: astmę oskrzelową, skurcz oskrzeli, duszność i świszczący oddech.³¹

Zaburzenia narządu wzroku i słuchu

Niezbyt często (0,1-1%) występują zaburzenia widzenia.³²

Rzadko (0,01-0,1%) odnotowano: odwracalne niedowidzenie toksyczne oraz zaburzenia słuchu.³³

Często (1-10%) występują zawroty głowy, natomiast niezbyt często (0,1-1%) raportowano szumy uszne.³⁴

Zakażenia i zarażenia pasożytnicze

Bardzo rzadko (<0,01%) odnotowano: zaostrzenie stanu zapalnego spowodowanego przez zakażenia (np. rozwój martwiczego zapalenia powięzi). Jest to prawdopodobnie związane z mechanizmem działania niesteroidowych leków przeciwzapalnych.³⁵

Zestawienie działań niepożądanych ibuprofenu

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego.³⁶

Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych: Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: + 48 22 49-21-301, fax: +48 22 49-21-309, Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl.³⁷

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.³⁸