Właściwości farmakokinetyczne
Hydroxyzinum VP 10 mg

Właściwości farmakokinetyczne hydroksyzyny

Hydroksyzyna chlorowodorek, substancja czynna leku Hydroxyzinum VP, charakteryzuje się złożonym profilem farmakokinetycznym, który obejmuje procesy wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu i eliminacji. Poniżej przedstawiono szczegółowy opis właściwości farmakokinetycznych tego leku z uwzględnieniem specyfiki różnych grup pacjentów.¹

Wchłanianie hydroksyzyny

Hydroksyzyna po podaniu doustnym charakteryzuje się szybkim wchłanianiem z przewodu pokarmowego. Po zastosowaniu pojedynczych dawek 25 mg i 50 mg, maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) u osób dorosłych wynosi odpowiednio około 30 ng/ml i 70 ng/ml. Czas osiągnięcia stężenia maksymalnego (Tmax) to około 2 godziny od momentu podania doustnego.²

Istotnym aspektem wchłaniania hydroksyzyny jest fakt, że przy podawaniu leku raz na dobę w kolejnych dawkach, obserwuje się wzrost stężenia o około 30%. Forma farmaceutyczna nie wpływa istotnie na profil farmakokinetyczny – szybkość i zakres ekspozycji na hydroksyzynę są bardzo podobne zarówno przy stosowaniu tabletek, jak i syropu.³

Biodostępność hydroksyzyny po podaniu doustnym jest wysoka i wynosi 80% biodostępności obserwowanej po podaniu domięśniowym. W przypadku podania domięśniowego pojedynczej dawki 50 mg, maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) osiąga zwykle wartość około 65 ng/ml.⁴

Dystrybucja w organizmie

Hydroksyzyna charakteryzuje się szeroką dystrybucją w organizmie, osiągając zwykle większe stężenia w tkankach niż w osoczu. Pozorna objętość dystrybucji u dorosłych pacjentów jest znaczna i mieści się w zakresie od 7 do 16 l/kg masy ciała, co wskazuje na duże powinowactwo leku do tkanek.⁵

Szczególnie istotne z punktu widzenia działania terapeutycznego jest przenikanie hydroksyzyny do skóry po podaniu doustnym, gdzie jej stężenie jest większe niż w surowicy. Efekt ten obserwuje się zarówno po pojedynczym, jak i po wielokrotnym podaniu leku.⁶

Hydroksyzyna ma zdolność przenikania przez bariery fizjologiczne organizmu – przechodzi przez barierę krew-mózg, co tłumaczy jej działanie ośrodkowe, oraz przez barierę łożyskową, osiągając większe stężenia w organizmie płodu niż u matki. Stanowi to istotną informację kliniczną dotyczącą stosowania leku w okresie ciąży.⁷

Metabolizm hydroksyzyny

Hydroksyzyna podlega intensywnym procesom metabolicznym w organizmie. Głównym metabolitem jest cetyryzyna, która powstaje przy udziale dehydrogenazy alkoholowej i stanowi około 45% dawki doustnej. Cetyryzyna nie jest jedynie produktem biotransformacji, lecz wykazuje istotne działanie farmakologiczne, blokując obwodowe receptory H1.⁸

Oprócz cetyryzyny, zidentyfikowano kilka innych metabolitów hydroksyzyny, w tym:

• metabolit N-dealkilowany
• metabolit O-dealkilowany o długim okresie półtrwania w osoczu wynoszącym 59 godzin

Metabolizm hydroksyzyny zachodzi głównie przy udziale enzymu CYP3A4/5 z rodziny cytochromu P450, co może mieć znaczenie przy równoczesnym stosowaniu innych leków metabolizowanych tą drogą.⁹

Eliminacja hydroksyzyny

Okres półtrwania hydroksyzyny u dorosłych wynosi średnio około 14 godzin, przy czym obserwuje się znaczną zmienność międzyosobniczą (zakres od 7 do 20 godzin). Pozorny całkowity klirens leku, określony w badaniach farmakokinetycznych, wynosi 13 ml/min/kg masy ciała.¹⁰

Hydroksyzyna jest w minimalnym stopniu wydalana w postaci niezmienionej z moczem – jedynie 0,8% dawki. Główny metabolit – cetyryzyna – jest wydalany z moczem w znacznie większym stopniu, stanowiąc 25% dawki doustnej i 16% dawki domięśniowej hydroksyzyny.¹¹

Farmakokinetyka w szczególnych grupach pacjentów

Pacjenci w podeszłym wieku

U osób w podeszłym wieku (średni wiek 69,5 ± 3,7 lat) farmakokinetyka hydroksyzyny ulega istotnym zmianom. Po podaniu doustnym pojedynczej dawki 0,7 mg/kg masy ciała obserwuje się:

• Wydłużenie okresu półtrwania w fazie eliminacji do 29 godzin (w porównaniu do 14 godzin u młodszych dorosłych)
• Zwiększenie pozornej objętości dystrybucji do 22,5 l/kg masy ciała

Ze względu na te zmiany farmakokinetyczne, u pacjentów w podeszłym wieku zaleca się zmniejszenie dawki dobowej hydroksyzyny.¹²

Dzieci

W badaniach farmakokinetycznych przeprowadzonych u 12 dzieci (średni wiek 6,1 ± 4,6 lat; masa ciała 22,0 ± 12,0 kg) po podaniu doustnym pojedynczej dawki 0,7 mg/kg masy ciała wykazano istotne różnice w porównaniu do dorosłych:

• Pozorny klirens osoczowy był około 2,5 razy większy niż u dorosłych
• Okres półtrwania był znacząco krótszy, wynosząc około 4 godzin u pacjentów jednorocznych
• U starszych dzieci okres półtrwania wydłużał się, osiągając około 11 godzin u czternastoletnich uczestników badania

Ze względu na te różnice farmakokinetyczne, u dzieci konieczne jest odpowiednie dostosowanie dawki hydroksyzyny.¹³

Pacjenci z niewydolnością wątroby

U pacjentów z wtórną niewydolnością wątroby spowodowaną pierwotną żółciową marskością wątroby obserwuje się istotne zmiany parametrów farmakokinetycznych hydroksyzyny:

• Całkowity klirens hydroksyzyny zmniejsza się do 66% klirensu osób zdrowych
• Okres półtrwania wydłuża się do 37 godzin
• Stężenie głównego metabolitu (cetyryzyny) w surowicy krwi jest większe niż u młodych osób z prawidłową czynnością wątroby

W związku z tymi zmianami, u pacjentów z niewydolnością wątroby wskazane jest zmniejszenie dawki dobowej hydroksyzyny lub zmniejszenie częstości jej podawania.¹⁴

Pacjenci z niewydolnością nerek

Badania farmakokinetyczne hydroksyzyny przeprowadzone u 8 pacjentów z ciężką niewydolnością nerek (klirens kreatyniny: 24 ± 7 ml/min) wykazały, że:

• Zakres ekspozycji (AUC) na hydroksyzynę nie ulega istotnej zmianie
• Ekspozycja na główny metabolit (cetyryzynę) znacząco się zwiększa
• Cetyryzyna nie jest skutecznie usuwana za pomocą hemodializy

Ze względu na ryzyko znacznego nagromadzenia cetyryzyny po wielokrotnych dawkach hydroksyzyny, u pacjentów z niewydolnością nerek zaleca się zmniejszenie dawki dobowej leku Hydroxyzinum VP.¹⁵