Właściwości farmakodynamiczne hydroksyzyny

Hydroksyzyna chlorowodorek, będący składnikiem aktywnym produktu leczniczego Hydroxyzinum VP, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków psycholeptycznych o działaniu anksjolitycznym (kod ATC: N05BB01). Substancja ta jest pochodną difenylometanu i chemicznie nie jest spokrewniona z innymi grupami leków anksjolitycznych, takimi jak fenotiazyny, rezerpina, meprobamat czy benzodiazepiny. ¹

Mechanizm działania

Hydroksyzyna chlorowodorek nie wykazuje działania hamującego na korę mózgową. Jej mechanizm działania opiera się prawdopodobnie na hamowaniu aktywności kluczowych obszarów podkorowych ośrodkowego układu nerwowego. ²

Efekty farmakologiczne

Hydroksyzyna wykazuje wielokierunkowe działanie farmakologiczne, które zostało potwierdzone zarówno w badaniach eksperymentalnych, jak i klinicznych. Do głównych efektów farmakodynamicznych należą:

• Działanie przeciwhistaminowe – udowodnione doświadczalnie i potwierdzone klinicznie, manifestujące się zmniejszeniem odczynu bąbel-rumień u zdrowych dorosłych i u dzieci po śródskórnym podaniu histaminy lub antygenów. ³
• Działanie rozszerzające oskrzela – potwierdzone zarówno doświadczalnie, jak i w praktyce klinicznej. ⁴
• Działanie przeciwwymiotne – wykazane w próbie apomorfinowej oraz w próbie veriloidowej. ⁵
• Działanie na wydzielanie żołądkowe – hydroksyzyna w dawkach terapeutycznych nie zwiększa wydzielania ani kwasowości soku żołądkowego, a w większości przypadków wykazuje łagodne działanie przeciwwydzielnicze. ⁶
• Działanie przeciwświądowe – skuteczność w zmniejszaniu świądu została potwierdzona w różnych dermatozach, takich jak pokrzywka, wyprysk i zapalenie skóry. ⁷
• Działanie anksjolityczno-sedacyjne – potwierdzone w zapisach EKG u zdrowych ochotników oraz u pacjentów przy użyciu różnorodnych klasycznych testów psychometrycznych. ⁸
• Działanie spazmolityczne, sympatykolityczne i łagodnie przeciwbólowe – dodatkowe właściwości farmakologiczne hydroksyzyny. ⁹

Wpływ na sen i zaburzenia lękowe

Badania polisomnograficzne u pacjentów z zaburzeniami lękowymi i bezsennością wykazały korzystny wpływ hydroksyzyny na architekturę snu. Po podaniu 50 mg w dawce jednorazowej lub w dawkach podzielonych zaobserwowano:

• Wydłużenie całkowitego czasu snu
• Skrócenie całkowitego czasu przebudzeń w nocy
• Skrócenie czasu zasypiania

U pacjentów z zaburzeniami lękowymi stosowanie hydroksyzyny w dawce dobowej 3 × 50 mg skutkowało zmniejszeniem napięcia mięśniowego. Co istotne, w trakcie terapii nie zaobserwowano zaburzeń pamięci, a po 4 tygodniach leczenia pacjentów z zaburzeniami lękowymi nie wystąpiły objawy odstawienne. ¹⁰

Charakterystyka receptorowa

Hydroksyzyna charakteryzuje się niewielkim powinowactwem do receptorów muskarynowych, co przekłada się na relatywnie niskie ryzyko wystąpienia działań niepożądanych związanych z układem cholinergicznym. ¹¹

Początek działania

Efekty farmakologiczne hydroksyzyny pojawiają się z różną szybkością w zależności od postaci farmaceutycznej i rodzaju działania:

¹²

Wpływ niewydolności wątroby na działanie farmakodynamiczne

U pacjentów z niewydolnością wątroby farmakokinetyka hydroksyzyny ulega istotnym zmianom. Badania wykazały, że działanie przeciwhistaminowe pojedynczej dawki może się znacząco wydłużyć, trwając nawet do 96 godzin od momentu zastosowania, co należy uwzględnić podczas doboru dawkowania u tej grupy pacjentów. ¹³