Wpływ diklofenaku na płodność, ciążę i laktację

Diklofenak jako niesteroidowy lek przeciwzapalny (NLPZ) poprzez hamowanie syntezy prostaglandyn wywiera istotny wpływ na procesy rozrodcze, przebieg ciąży oraz laktację. Informacje zawarte w niniejszym artykule odnoszą się do stosowania diklofenaku sodowego, w szczególności preparatu Dicloberl retard 100 mg w kapsułkach o przedłużonym uwalnianiu, i stanowią kluczowe wytyczne dla lekarzy prowadzących terapię u kobiet w wieku rozrodczym, planujących ciążę, będących w ciąży lub karmiących piersią.¹

Stosowanie diklofenaku w ciąży

Mechanizm działania diklofenaku poprzez inhibicję syntezy prostaglandyn może wywierać negatywny wpływ zarówno na przebieg ciąży, jak i na rozwój embrionu oraz płodu. Dane farmakoepidemiologiczne wskazują na zwiększone ryzyko poronienia oraz zaburzeń rozwojowych układu sercowo-naczyniowego po zastosowaniu inhibitorów prostaglandyn we wczesnym okresie ciąży.²

Badania pokazują, że bezwzględne ryzyko wystąpienia wad rozwojowych układu sercowo-naczyniowego wzrasta z poziomu poniżej 1% do około 1,5% u pacjentek stosujących inhibitory syntezy prostaglandyn. Istotne jest, że ryzyko to zwiększa się proporcjonalnie do dawki leku oraz czasu trwania terapii.³

Dane z badań przedklinicznych

W badaniach przeprowadzonych na modelach zwierzęcych wykazano, że podawanie inhibitorów syntezy prostaglandyn powodowało:

• Poronienia przed implantacją zarodka – co wskazuje na zakłócenie wczesnych procesów reprodukcyjnych
• Poronienia po zagnieżdżeniu się zarodka – sugerujące destabilizację już ustanowionej ciąży
• Zwiększoną śmiertelność zarodków i płodów – potwierdzającą toksyczne działanie na rozwijający się organizm

⁴

Dodatkowo, u zwierząt otrzymujących inhibitory syntezy prostaglandyn w okresie organogenezy odnotowano zwiększoną częstość występowania różnorodnych wad rozwojowych płodu, szczególnie dotyczących układu sercowo-naczyniowego.⁵

Wpływ diklofenaku w poszczególnych trymestrach ciąży

Pierwszy i drugi trymestr

Stosowanie diklofenaku w pierwszym i drugim trymestrze ciąży nie jest zalecane. Podawanie leku może być rozważone wyłącznie w sytuacjach, gdy korzyści dla matki przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu i jest to bezwzględnie konieczne z medycznego punktu widzenia. W takich przypadkach należy zastosować możliwie najniższą skuteczną dawkę przez jak najkrótszy okres.⁶

Od 20. tygodnia ciąży istnieje szczególne ryzyko wystąpienia dwóch poważnych powikłań:

1. Małowodzie – będące konsekwencją zaburzeń czynności nerek płodu. Jest to powikłanie, które zwykle pojawia się krótko po rozpoczęciu terapii diklofenakiem i w większości przypadków jest odwracalne po przerwaniu leczenia.
2. Zwężenie przewodu tętniczego – komplikacja obserwowana w drugim trymestrze, która w większości przypadków ustępuje po zaprzestaniu podawania leku.

⁷

Zaleca się, aby u pacjentek otrzymujących diklofenak od 20. tygodnia ciąży przez okres kilku dni przeprowadzać przedporodowe monitorowanie ultrasonograficzne w kierunku małowodzia oraz zwężenia przewodu tętniczego. W przypadku potwierdzenia wystąpienia któregokolwiek z tych powikłań konieczne jest natychmiastowe przerwanie leczenia diklofenakiem.⁸

Trzeci trymestr

Stosowanie diklofenaku w trzecim trymestrze ciąży jest bezwzględnie przeciwwskazane. W tym okresie wszystkie inhibitory syntezy prostaglandyn mogą wywierać szczególnie niekorzystny wpływ na płód, powodując:⁹

Działania niepożądane dotyczące płodu:

• Toksyczne działanie na układ oddechowy płodu – objawiające się zaburzeniami rozwoju i funkcji płuc
• Toksyczne działanie na układ sercowo-naczyniowy – w tym przedwczesne zwężenie lub zamknięcie przewodu tętniczego prowadzące do nadciśnienia płucnego
• Zaburzenia czynności nerek – mogące skutkować zmniejszoną produkcją moczu i małowodziem

¹⁰

Działania niepożądane u matki i noworodka pod koniec ciąży:

• Wydłużenie czasu krwawienia – wynikające z antyagregacyjnego działania leku, które może wystąpić nawet po zastosowaniu bardzo małych dawek
• Hamowanie czynności skurczowej macicy – prowadzące do opóźnienia lub przedłużenia porodu

¹¹

Diklofenak podczas karmienia piersią

Tak jak inne niesteroidowe leki przeciwzapalne, diklofenak przenika do mleka kobiet karmiących piersią, choć w relatywnie niewielkich ilościach. Pomimo ograniczonego stężenia w mleku, ze względu na możliwość wystąpienia działań niepożądanych u dziecka, diklofenak nie powinien być stosowany u kobiet karmiących piersią.¹²

Wpływ diklofenaku na płodność

Stosowanie diklofenaku (Dicloberl retard) może wywierać niekorzystny wpływ na płodność kobiet. Z tego powodu lek ten nie jest zalecany u pacjentek planujących ciążę.¹³

W przypadku pacjentek, które doświadczają trudności z zajściem w ciążę lub są poddawane diagnostyce i leczeniu niepłodności, należy rozważyć zakończenie terapii diklofenakiem i zastąpienie go innym lekiem o korzystniejszym profilu bezpieczeństwa w kontekście płodności.¹⁴

Podsumowanie zasad stosowania diklofenaku w kontekście rozrodczości