Właściwości farmakokinetyczne leku Devikap

Właściwości farmakokinetyczne cholekalcyferolu (witaminy D3), substancji czynnej preparatu Devikap, obejmują szereg procesów zachodzących w organizmie, począwszy od wchłaniania leku, poprzez jego dystrybucję w tkankach, metabolizm, aż po eliminację. Poniżej przedstawiono szczegółowy opis poszczególnych etapów farmakokinetyki tego związku, które warunkują jego działanie terapeutyczne.¹

Wchłanianie cholekalcyferolu

Cholekalcyferol dostarczany w postaci farmaceutycznej jest prawie całkowicie wchłaniany z przewodu pokarmowego. Proces ten wymaga obecności lipidów oraz kwasów żółciowych, które ułatwiają absorpcję tego związku. Z tego względu przyjmowanie leku Devikap wraz z głównym posiłkiem może znacząco zwiększyć efektywność wchłaniania substancji czynnej. Jest to szczególnie istotne w przypadku stosowania wyższych dawek terapeutycznych, jak w przypadku preparatu Devikap 50 000 IU.²

Dystrybucja w organizmie

Po wchłonięciu, cholekalcyferol jest magazynowany głównie w komórkach tłuszczowych organizmu. Jego biologiczny okres półtrwania w postaci 25-hydroksycholekalcyferolu (25(OH)D3) wynosi około 2-3 tygodnie. Po jednorazowym podaniu doustnym Devikap, maksymalne stężenie w surowicy głównej postaci magazynowanej, czyli 25(OH)D3, jest osiągane po stosunkowo długim czasie, co należy uwzględnić przy monitorowaniu efektów terapeutycznych.³

Metabolizm witaminy D3

Metabolizm cholekalcyferolu przebiega wieloetapowo. W pierwszym etapie związek ten podlega przekształceniu przez hydroksylazę mikrosomalną do 25-hydroksycholekalcyferolu (25(OH)D3, kalcydiol), który stanowi podstawową formę magazynową witaminy D3 w organizmie. Następnie 25(OH)D3 przechodzi proces powtórnej hydroksylacji w nerkach, w wyniku którego powstaje główny aktywny metabolit – 1,25-dihydroksycholekalcyferol (1,25(OH)2D3, kalcytriol). Zarówno kalcydiol, jak i kalcytriol krążą we krwi w formie związanej z α-globuliną, co umożliwia ich transport do tkanek docelowych.⁴

Istotne jest, że aktywne metabolity cholekalcyferolu – kalcyfediol i kalcytriol – poprzez receptory steroidowe w DNA jąder komórkowych regulują procesy transkrypcji i translacji. Dzięki temu warunkują syntezę białek odpowiedzialnych za wchłanianie wapnia oraz białek niezbędnych w procesach mineralizacji kości.⁵

Eliminacja z organizmu

25-hydroksycholekalcyferol jest powoli eliminowany z organizmu, z pozornym okresem półtrwania w surowicy wynoszącym około 50 dni. Cholekalcyferol i jego metabolity są wydalane głównie z żółcią i kałem. Warto podkreślić, że po podaniu dużych dawek cholekalcyferolu, jak w przypadku Devikap 50 000 IU, stężenie 25(OH)D3 w surowicy może pozostawać podwyższone przez kilka miesięcy. W przypadku przedawkowania i rozwoju hiperkalcemii, stan ten może utrzymywać się przez kilka tygodni.⁶

Właściwości farmakodynamiczne

Właściwości farmakodynamiczne cholekalcyferolu są ściśle związane z jego rolą w regulacji gospodarki wapniowo-fosforanowej organizmu oraz wpływem na układ immunologiczny. Devikap należy do grupy farmakoterapeutycznej: produkty witaminy D i jej analogi, której przypisano kod ATC: A11CC05.⁷

Regulacja gospodarki wapniowo-fosforanowej

Witamina D3 odgrywa kluczową rolę w regulacji homeostazy wapnia i fosforanów w organizmie (działanie kalcemiczne). W swojej biologicznie aktywnej formie cholekalcyferol wywiera wielokierunkowy wpływ na gospodarkę mineralną organizmu:⁸

• Pobudza wchłanianie wapnia z jelita
• Wspomaga wnikanie wapnia do osseiny
• Ułatwia uwalnianie wapnia z tkanki kostnej
• W jelicie cienkim zwiększa zarówno bierny, jak i czynny transport fosforu
• W kościach zwiększa osteolizę osteoklastyczną oraz wzmaga aktywność osteoklastów
• W nerkach blokuje wydalanie wapnia i fosforu poprzez nasilanie ich resorpcji kanalikowej⁹

Wpływ na układ immunologiczny

Witamina D3 wykazuje istotne działanie immunomodulujące. Badania wykazały wysoką zawartość wysoce specyficznego receptora witaminy D (highly specific vitamin D receptor – VDR) w komórkach immunokompetentnych, szczególnie w makrofagach, komórkach dendrytycznych oraz limfocytach T i B. Dzięki temu cholekalcyferol może pozytywnie modulować działanie układu odpornościowego, a utrzymanie prawidłowego poziomu witaminy D w organizmie może wpływać na zwiększenie odporności na infekcje.¹⁰

Optymalne stężenie i skutki niedoboru

Niedobór witaminy D definiuje się jako stężenie w surowicy 25-hydroksycholekalcyferolu (25(OH)D) niższe niż 20 ng/ml (poniżej 50 nmol/l). Natomiast docelowe stężenie dla optymalnego działania witaminy D określa się w zakresie 30-50 ng/ml (75-125 nmol/l).<sup data-drug="Devikap" data-section="Właściwości farmakokinetyczne" title="Niedobór witaminy D definiuje się jako stężenie w surowicy 25-hydroksycholekalcyferolu (25(OH)D) < 20 ng/ml (11

Niedobory witaminy D3 mogą prowadzić do różnorodnych zaburzeń, wśród których wyróżnia się:¹²

• Zaburzenia odporności – manifestujące się częstymi przeziębieniami i infekcjami
• Osłabienie siły mięśniowej
• Przy długotrwałym niedoborze – rozwój osteoporozy
• Deformacje kostne
• Zaburzenia mineralizacji kości (osteomalacja u dorosłych)
• U dzieci – zaburzenia mineralizacji chrząstki wzrostowej (krzywica)¹³

Wpływ na układ mięśniowy

W przypadku osłabienia mięśni lub zmniejszonej masy mięśniowej, szczególnie u osób w podeszłym wieku lub pacjentów po przebytym udarze, suplementacja witaminy D3 przynosi wymierne korzyści:

• Zmniejsza liczbę upadków
• Korzystnie wpływa na masę mięśniową
• Poprawia sprawność
• Zmniejsza ryzyko upadków
• Przyspiesza powrót do zdrowia po złamaniach u osób rehabilitowanych¹⁴

Wpływ na gospodarkę wapniową i metabolizm kostny

Niedobór wapnia i/lub witaminy D3 prowadzi do odwracalnego, zwiększonego wydzielania parathormonu. Ta wtórna nadczynność przytarczyc powoduje zwiększoną przebudowę tkanki kostnej, co może skutkować:¹⁵

• U dzieci – deformacjami kostnymi
• U dorosłych – zmniejszoną masą kostną, a w skrajnych przypadkach złamaniami kości

Biologicznie czynna postać cholekalcyferolu hamuje wytwarzanie parathormonu (PTH) w przytarczycach na dwa sposoby:

1. Bezpośrednio – poprzez hamujący wpływ na wydzielanie PTH
2. Pośrednio – poprzez zwiększenie poboru wapnia w jelicie cienkim, co dodatkowo hamuje wydzielanie parathormonu¹⁶

Przyczyny niedoborów witaminy D

Do najczęstszych przyczyn niedoborów witaminy D3 zalicza się: ^{35°), osoby spędzające większość czasu w pomieszczeniach zamkniętych, pracujące nocą albo o ciemnej karnacji skóry], złe wchłanianie z jelita oraz złe trawienie składników pokarmowych, marskość wątroby oraz niewydolność nerek.”>17}

• Niedobory żywieniowe – niedostateczna podaż witaminy D z dietą
• Niewystarczający czas ekspozycji na światło UV, co dotyczy:
  • Mieszkańców wysokich szerokości geograficznych (powyżej 35°)
  • Osób spędzających większość czasu w pomieszczeniach zamkniętych
  • Osób pracujących w nocy
  • Osób o ciemnej karnacji skóry
• Zaburzenia wchłaniania z jelita
• Zaburzenia trawienia składników pokarmowych
• Schorzenia wątroby, w tym marskość wątroby
• Niewydolność nerek

Dane przedkliniczne o bezpieczeństwie

Cholekalcyferol jest substancją dobrze poznaną, o ugruntowanym zastosowaniu medycznym, stosowaną w praktyce lekarskiej od wielu lat. Nie przewiduje się szczególnych zagrożeń toksykologicznych u ludzi, innych niż te związane z przewlekłym przedawkowaniem, które może prowadzić do hiperkalcemii.¹⁸

Badania na zwierzętach wykazały, że przedawkowanie cholekalcyferolu może wywoływać wady rozwojowe u szczurów, myszy i królików, jednak dotyczy to dawek znacznie wyższych niż zalecane u ludzi. Obserwowane wady rozwojowe obejmowały zniekształcenia kostne, małogłowie oraz wady serca.¹⁹

Warto podkreślić, że w dawkach równoważnych dawkom stosowanym terapeutycznie u ludzi, cholekalcyferol nie wykazuje działania teratogennego. Badania nie wykazały również potencjału mutagennego ani rakotwórczego dla tej substancji.²⁰