Właściwości farmakodynamiczne
Clozapine Aristo 100 mg

Właściwości farmakodynamiczne leku Clozapine Aristo

Klozapina jest substancją czynną produktu leczniczego Clozapine Aristo, należącą do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwpsychotycznych, podgrupy diazepiny, oksazepiny i tiazepiny, oznaczonej kodem ATC: N05AH02. Produkt dostępny jest w trzech dawkach: 25 mg, 100 mg oraz 200 mg w postaci jasnożółtych tabletek z linią podziału pozwalającą na podział na równe dawki.¹

Mechanizm działania

Klozapina stanowi nietypowy lek przeciwpsychotyczny, wyraźnie różniący się od klasycznych neuroleptyków. Badania farmakologiczne wykazały, że związek ten nie wywołuje katalepsji ani nie hamuje stereotypowych zachowań indukowanych przez apomorfinę lub amfetaminę, co jest charakterystyczne dla tradycyjnych leków przeciwpsychotycznych. Istotną cechą profilu farmakologicznego klozapiny jest słabe powinowactwo do receptorów dopaminowych D1, D2, D3 i D5, przy jednoczesnym silnym działaniu wobec receptora D4.²

Działanie farmakodynamiczne

Profil farmakodynamiczny klozapiny charakteryzuje się wielokierunkowym działaniem na różne układy receptorowe. Lek wykazuje:³

• Silne działanie alfa-adrenolityczne – blokowanie receptorów adrenergicznych alfa
• Działanie przeciwcholinergiczne – hamowanie receptorów muskarynowych
• Działanie przeciwhistaminowe – blokowanie receptorów histaminowych
• Działanie hamujące reakcję pobudzenia – efekt przeciwlękowy i sedatywny
• Właściwości przeciwserotoninergiczne – wpływ na przekaźnictwo serotoninergiczne

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

W warunkach klinicznych klozapina wywołuje szybkie i znaczące uspokojenie oraz wykazuje silne działanie przeciwpsychotyczne u pacjentów ze schizofrenią oporną na leczenie innymi lekami przeciwpsychotycznymi. Szczególnie istotna jest jej skuteczność w łagodzeniu zarówno pozytywnych (omamy, urojenia, dezorganizacja), jak i negatywnych objawów schizofrenii (anhedonia, wycofanie społeczne, spłycenie afektu), co potwierdzono głównie w krótkoterminowych próbach klinicznych.⁴

Efektywność leczenia klozapiną w przypadkach oporności na inne leki potwierdzono w otwartym badaniu klinicznym z udziałem 319 pacjentów opornych na leczenie, którym podawano klozapinę przez okres 12 miesięcy. Klinicznie istotną poprawę zaobserwowano u:⁵

• 37% pacjentów już w pierwszym tygodniu leczenia
• Dodatkowych 44% pacjentów pod koniec 12-miesięcznej terapii

Za kryterium poprawy przyjęto zmniejszenie wyników o około 20% w skali Brief Psychiatric Rating Score (Krótkiej Skali Oceny Psychiatrycznej). Badania wykazały również pozytywny wpływ klozapiny na niektóre aspekty zaburzeń funkcji poznawczych u pacjentów ze schizofrenią.⁶

Profil działań niepożądanych w porównaniu z klasycznymi lekami przeciwpsychotycznymi

Istotną przewagą klozapiny nad klasycznymi lekami przeciwpsychotycznymi jest znacznie mniejsze nasilenie objawów pozapiramidowych, takich jak:⁷

• Ostra dystonia – nieprawidłowe, przedłużone skurcze mięśni
• Objawy parkinsonowskie – drżenie, sztywność, spowolnienie ruchowe
• Akatyzja – niepokój ruchowy, niemożność pozostania w bezruchu

W przeciwieństwie do leków konwencjonalnych, klozapina nie powoduje lub wywołuje jedynie minimalne zwiększenie stężenia prolaktyny w surowicy krwi. Dzięki temu pacjenci nie doświadczają lub doświadczają w znacznie mniejszym stopniu takich działań niepożądanych jak:⁸

• Ginekomastia – powiększenie gruczołów piersiowych u mężczyzn
• Brak miesiączkowania – zaburzenia cyklu menstruacyjnego
• Mlekotok – wydzielanie mleka poza okresem karmienia piersią
• Impotencja – zaburzenia funkcji seksualnych

Poważne działania niepożądane

Pomimo korzystnego profilu farmakodynamicznego, stosowanie klozapiny wiąże się z ryzykiem wystąpienia potencjalnie ciężkich działań niepożądanych dotyczących układu krwiotwórczego. Najpoważniejszymi są:⁹

• Granulocytopenia – zmniejszenie liczby granulocytów we krwi obwodowej, występuje z szacunkową częstością 3%
• Agranulocytoza – drastyczne zmniejszenie lub całkowity brak granulocytów obojętnochłonnych, występuje z szacunkową częstością 0,7%

Ze względu na ryzyko wystąpienia tych poważnych zaburzeń hematologicznych, stosowanie klozapiny powinno być ograniczone do ściśle określonych grup pacjentów:¹⁰

1. Pacjenci ze schizofrenią oporną na leczenie, u których inne leki przeciwpsychotyczne okazały się nieskuteczne
2. Pacjenci z psychozami w przebiegu choroby Parkinsona, którzy nie reagują na standardowe leczenie

Warunkiem koniecznym do rozpoczęcia i kontynuowania terapii klozapiną jest możliwość regularnego wykonywania badań hematologicznych w celu wczesnego wykrycia potencjalnych zaburzeń w układzie krwiotwórczym.¹¹