Właściwości farmakodynamiczne leku Clotrimazolum GSK

Clotrimazolum GSK należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwzakaźnych i odkażających stosowanych w ginekologii, konkretnie do pochodnych imidazolu (kod ATC: G 01A F02). W tabletce dopochwowej zawiera 100 mg substancji czynnej – klotrymazolu.¹

Mechanizm działania

Klotrymazol wykazuje działanie przeciwgrzybicze poprzez hamowanie wzrostu i podziału komórek grzybów. W zależności od zastosowanego stężenia może działać grzybostatycznie lub grzybobójczo. Podstawowy mechanizm działania polega na hamowaniu biosyntezy steroli poprzez interferencję z syntezą ergosterolu oraz łączenie się z fosfolipidami w ścianie komórkowej grzybów, co w konsekwencji powoduje zmiany przepuszczalności błon komórkowych.²

Badania kliniczne wykazały, że w miejscowym leczeniu zakażeń grzybiczych klotrymazol charakteryzuje się skutecznością porównywalną do innych pochodnych imidazolu, takich jak ekonazol i ketokonazol.³

Działanie przeciwgrzybicze klotrymazolu obejmuje hamowanie wielu procesów komórkowych, w tym:

• Syntezę białek – co ogranicza powstawanie kluczowych struktur komórkowych⁴
• Syntezę tłuszczów – zaburzając tworzenie błon komórkowych⁵
• Syntezę DNA – hamując namnażanie komórek grzybów⁶
• Syntezę polisacharydów – wpływając na powstawanie składników ściany komórkowej⁷

Ponadto klotrymazol uszkadza komórkowe kwasy nukleinowe i przyspiesza wydalanie potasu z komórek grzybów. Substancja hamuje również aktywność enzymów oksydacyjnych i peroksydacyjnych oraz biosyntezę triglicerydów i fosfolipidów.⁸

W wyższych stężeniach klotrymazol powoduje uszkodzenie błon komórkowych poprzez mechanizmy niezależne od syntezy steroli. W przypadku zakażeń Candida albicans, substancja czynna hamuje przekształcanie blastospory (formy drożdżopodobnej) w inwazyjną formę grzybni, co ogranicza możliwość rozprzestrzeniania się zakażenia. Zmiany w funkcjonowaniu błon komórkowych prowadzą ostatecznie do śmierci komórek grzybów, a skuteczność działania jest bezpośrednio zależna od stopnia narażenia drobnoustrojów na działanie leku.⁹

Spektrum działania

Klotrymazol charakteryzuje się szerokim zakresem działania przeciwdrobnoustrojowego. Jego aktywność obejmuje:

Działanie przeciwgrzybicze

Substancja wykazuje działanie wobec następujących patogenów:

• Dermatofity – w tym:
  • Epidermophyton floccosum¹⁰
  • Microsporum canis¹¹
  • Trichophyton mentagrophytes¹²
  • Trichophyton rubrum¹³
• Drożdżaki – w tym:
  • Candida spp. (różne gatunki z rodzaju Candida)¹⁴
  • Cryptococcus neoformans¹⁵
• Grzyby dimorficzne – w tym:
  • Coccidioides immitis¹⁶
  • Histoplasma capsulatum¹⁷
  • Paracoccidioides brasiliensis¹⁸
• Inne gatunki grzybów, w tym:
  • Pityrosporum orbiculare¹⁹
  • Aspergillus fumigatus²⁰
  • Sporothrix²¹
  • Cephalosporium²²
  • Fusarium²³

Działanie przeciwpierwotniakowe

Klotrymazol wykazuje aktywność wobec pierwotniaka Trichomonas vaginalis, choć do osiągnięcia skutecznego działania wymagane są stosunkowo wysokie stężenia przekraczające 100 μg/ml.²⁴

Działanie przeciwbakteryjne

Klotrymazol wykazuje również działanie na wybrane bakterie, w tym:

• Bakterie Gram-dodatnie:
  • Streptococcus species²⁵
  • Staphylococcus species, w tym Staphylococcus aureus²⁶
  • Streptococcus pyogenes²⁷
  • Gardnerella vaginalis²⁸
  • Corynebacterium²⁹
• Bakterie Gram-ujemne:
  • Bacteroides species³⁰
  • Proteus vulgaris (niektóre szczepy)³¹
  • Salmonella (niektóre szczepy)³²

Warto podkreślić, że klotrymazol nie wpływa na prawidłową florę bakteryjną pochwy, gdyż nie wykazuje działania na Lactobacillus, co jest istotną zaletą w terapii zakażeń grzybiczych dróg rodnych.³³

Minimalne stężenia hamujące

Skuteczność przeciwgrzybicza klotrymazolu została potwierdzona w badaniach in vitro, gdzie wykazano następujące zależności dla minimalnych stężeń hamujących:

• Stężenie poniżej 1 μg/ml hamuje rozwój większości szczepów:
  • Trichophyton rubrum³⁴
  • Trichophyton mentagrophytes³⁵
  • Epidermophyton floccosum³⁶
  • Microsporum canis³⁷
• Stężenie 3 μg/ml hamuje rozwój:
  • Pityrosporum orbiculare³⁸
  • Aspergillus fumigatus³⁹
  • Candida species, w tym Candida albicans⁴⁰
  • Niektóre szczepy Staphylococcus aureus i Streptococcus pyogenes⁴¹

Działanie klotrymazolu na grzyby skórne (Trichophyton, Microsporum, Epidermophyton) jest porównywalne do działania gryzeofulwiny, natomiast jego aktywność przeciwko grzybom pączkującym (Candida) jest zbliżona do aktywności antybiotyków polienowych, takich jak amfoterycyna B i nystatyna.⁴²

Oporność drobnoustrojów

Istotną zaletą klotrymazolu jest niezwykle rzadkie występowanie szczepów grzybów opornych na jego działanie. W dotychczasowych badaniach opisano jedynie pojedyncze wyizolowane szczepy Candida guilliermondi wykazujące oporność na tę substancję.⁴³

Badania laboratoryjne nie wykazały pojawiania się szczepów opornych po pasażu na Candida albicans i Trichophyton mentagrophytes. Ponadto nie stwierdzono oporności na klotrymazol w szczepach C. albicans, które po chemicznej mutacji wykazywały oporność na antybiotyki polienowe, co wskazuje na różne mechanizmy działania tych grup leków.⁴⁴