Właściwości farmakodynamiczne
Bioracef 250 mg

Właściwości farmakodynamiczne leku

Cefuroksym należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwbakteryjnych do stosowania ogólnego, będąc przedstawicielem cefalosporyn drugiej generacji. Zgodnie z klasyfikacją ATC jest oznaczony kodem J01DC02. Cefuroksymu aksetyl, będący postacią leku dostępną w tabletkach powlekanych Bioracef (125 mg, 250 mg lub 500 mg), stanowi prolek, który po podaniu doustnym ulega przekształceniu do właściwej substancji aktywnej.¹

Mechanizm działania

Cefuroksymu aksetyl po podaniu doustnym ulega hydrolizie przez enzymy esterazy, przekształcając się w aktywną formę antybiotykową – cefuroksym. Główny mechanizm działania przeciwbakteryjnego cefuroksymu polega na hamowaniu syntezy ściany komórkowej bakterii. Dzieje się to poprzez wiązanie się z białkami wiążącymi penicyliny (PBP – penicillin binding proteins). W wyniku tego połączenia dochodzi do przerwania procesu biosyntezy peptydoglikanu, co prowadzi do lizy komórki bakteryjnej i jej ostatecznego obumarcia.²

Mechanizmy oporności

Bakterie mogą rozwijać oporność na cefuroksym poprzez różne mechanizmy działania. Główne mechanizmy obejmują:

• Hydrolizę przez beta-laktamazy – w tym enzymy o rozszerzonym spektrum substratowym (ESBL) oraz enzymy AmpC, które mogą ulegać indukcji lub trwałej derepresji u niektórych gatunków tlenowych bakterii Gram-ujemnych
• Zmniejszone powinowactwo białek wiążących penicyliny (PBP) do cefuroksymu – modyfikacje w miejscu docelowym działania antybiotyku
• Obniżoną przepuszczalność błony zewnętrznej bakterii Gram-ujemnych, co ogranicza dostęp cefuroksymu do białek wiążących penicyliny
• Bakteryjne pompy usuwające lek z komórki – aktywny transport cefuroksymu na zewnątrz komórki bakteryjnej

Należy spodziewać się, że bakterie wykazujące oporność na inne cefalosporyny podawane w postaci iniekcji będą również oporne na cefuroksym. Ponadto, w zależności od mechanizmu oporności, bakterie oporne na penicyliny mogą wykazywać obniżoną wrażliwość lub całkowitą oporność na cefuroksym.³

Stężenia graniczne cefuroksymu aksetylu

Europejska Komisja Testowania Wrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST – European Committee on Antimicrobial Susceptibility Testing) określiła następujące wartości graniczne minimalnych stężeń hamujących (MIC – minimum inhibitory concentration) dla cefuroksymu aksetylu:⁴

Stężenia graniczne cefalosporyn dla Enterobacteriacae uwzględniają wszystkie klinicznie istotne mechanizmy oporności, w tym te za pośrednictwem ESBL i plazmidowej AmpC. Zgodnie z powyższymi kryteriami, niektóre szczepy wytwarzające beta-laktamazy mogą być klasyfikowane jako wrażliwe lub średnio wrażliwe na cefalosporyny 3. i 4. generacji, niezależnie od obecności ESBL. W wielu regionach zaleca się lub wymaga wykrywania i określania ESBL w celu zapewnienia skuteczności terapeutycznej.⁵

Wrażliwość mikrobiologiczna

Częstość występowania oporności nabytej wśród różnych gatunków bakterii może się różnić w zależności od lokalizacji geograficznej oraz czasu. Z tego powodu istotne jest uzyskiwanie lokalnych danych dotyczących oporności, szczególnie przy leczeniu ciężkich zakażeń. W przypadkach, gdy lokalna częstość występowania oporności podważa skuteczność cefuroksymu aksetylu w niektórych rodzajach zakażeń, zaleca się konsultację ze specjalistami.⁶

Cefuroksym wykazuje aktywność in vitro wobec następujących drobnoustrojów:⁷

Spektrum przeciwbakteryjne cefuroksymu

Gatunki zwykle wrażliwe:

• Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:
  • Staphylococcus aureus (wrażliwy na metycylinę) – gronkowiec złocisty, będący częstym czynnikiem zakażeń skóry i tkanek miękkich
  • Streptococcus pyogenes – paciorkowiec beta-hemolizujący grupy A, powodujący m.in. anginy
  • Streptococcus agalactiae – paciorkowiec beta-hemolizujący grupy B, istotny w zakażeniach okołoporodowych
• Bakterie tlenowe Gram-ujemne:
  • Haemophilus influenzae – pałeczka hemofilna, odpowiedzialna za zakażenia dróg oddechowych
  • Haemophilus parainfluenzae – powodujący zakażenia dróg oddechowych
  • Moraxella catarrhalis – istotny patogen dróg oddechowych
• Krętki:
  • Borrelia burgdorferi – czynnik etiologiczny boreliozy

Drobnoustroje, wśród których może wystąpić problem oporności nabytej:

• Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:
  • Streptococcus pneumoniae – pneumokok, powodujący zapalenia płuc i inne zakażenia
• Bakterie tlenowe Gram-ujemne:
  • Citrobacter freundii – patogen związany z zakażeniami układu moczowego i innymi
  • Enterobacter aerogenes – należący do rodziny Enterobacteriaceae
  • Enterobacter cloacae – pałeczka z rodziny Enterobacteriaceae
  • Escherichia coli – najczęstsza przyczyna zakażeń układu moczowego
  • Klebsiella pneumoniae – odpowiedzialna za zapalenia płuc i inne zakażenia
  • Proteus mirabilis – pałeczka z rodziny Enterobacteriaceae
  • Inne gatunki Proteus (inne niż P. vulgaris)
  • Gatunki Providencia – rzadsze patogeny z rodziny Enterobacteriaceae
• Bakterie beztlenowe Gram-dodatnie:
  • Gatunki Peptostreptococcus – beztlenowe paciorkowce
  • Gatunki Propionibacterium – w tym bakterie związane z trądzikiem
• Bakterie beztlenowe Gram-ujemne:
  • Gatunki Fusobacterium – beztlenowe pałeczki
  • Gatunki Bacteroides – beztlenowe pałeczki, często związane z zakażeniami jamy brzusznej

Drobnoustroje o oporności naturalnej:

• Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:
  • Enterococcus faecalis – enterokoki, naturalnie oporne na cefalosporyny
  • Enterococcus faecium – enterokoki, często wielolekooporne
• Bakterie tlenowe Gram-ujemne:
  • Gatunki Acinetobacter – patogeny często występujące w środowisku szpitalnym
  • Gatunki Campylobacter – pałeczki powodujące zakażenia przewodu pokarmowego
  • Morganella morganii – pałeczka z rodziny Enterobacteriaceae
  • Proteus vulgaris – pałeczka wykazująca naturalną oporność na cefuroksym
  • Pseudomonas aeruginosa – pałeczka ropy błękitnej, trudna w leczeniu ze względu na wielolekooporność
  • Serratia marcescens – pałeczka często występująca w środowisku szpitalnym
• Bakterie beztlenowe Gram-ujemne:
  • Bacteroides fragilis – beztlenowiec często spotykany w zakażeniach mieszanych
• Inne:
  • Gatunki Chlamydia – bakterie wewnątrzkomórkowe
  • Gatunki Mycoplasma – bakterie pozbawione ściany komórkowej
  • Gatunki Legionella – pałeczki powodujące legionelozę

Warto podkreślić, że wszystkie szczepy Staphylococcus aureus oporne na metycylinę (MRSA) wykazują oporność również na cefuroksym, co ogranicza zastosowanie tego antybiotyku w zakażeniach wywołanych przez te patogeny.⁸