Działania niepożądane leku Aripsan

Lek Aripsan (arypiprazol) dostępny w dawkach 5 mg, 10 mg i 15 mg w postaci tabletek, charakteryzuje się określonym profilem bezpieczeństwa, który jest istotny z punktu widzenia praktyki klinicznej. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę działań niepożądanych związanych ze stosowaniem tego leku, ich częstość występowania oraz znaczenie kliniczne.¹

Profil bezpieczeństwa – charakterystyka ogólna

Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi w badaniach kontrolowanych placebo są akatyzja i nudności – każde z nich występowało u ponad 3% pacjentów otrzymujących arypiprazol w formie doustnej. Profil bezpieczeństwa leku został ustalony na podstawie licznych badań klinicznych oraz doświadczeń po wprowadzeniu produktu do obrotu.²

Częstotliwość występowania działań niepożądanych

Działania niepożądane leku Aripsan klasyfikowane są według następującej konwencji częstości występowania:³

• Często: występujące u ≥1/100 do <1/10 pacjentów
• Niezbyt często: występujące u ≥1/1000 do <1/100 pacjentów
• Częstość nieznana: nie może być określona na podstawie dostępnych danych

Szczegółowa analiza działań niepożądanych

Działania niepożądane obserwowane w badaniach klinicznych

Poniżej wymieniono działania niepożądane, które wystąpiły częściej niż w przypadku placebo (≥ 1/100) lub zostały uznane za potencjalnie istotne klinicznie:⁴

Zaburzenia endokrynologiczne

W zakresie zaburzeń endokrynologicznych niezbyt często obserwowano hiperprolaktynemię. W badaniach klinicznych oraz po wprowadzeniu produktu do obrotu obserwowano zarówno zwiększenie, jak i zmniejszenie stężenia prolaktyny w surowicy, co wskazuje na złożony wpływ arypiprazolu na gospodarkę hormonalną.⁵

Zaburzenia psychiczne

W zakresie zaburzeń psychicznych odnotowano:⁶

• Często: niepokój (szczególnie ruchowy), bezsenność, lęk
• Niezbyt często: depresja
• Częstość nieznana: agresja

Zaburzenia układu nerwowego

W obrębie układu nerwowego często raportowano:⁷

• Zaburzenia pozapiramidowe (EPS)
• Akatyzję
• Drżenie
• Zawroty głowy
• Senność
• Uspokojenie
• Bóle głowy

Zaburzenia oka

W zakresie funkcjonowania narządu wzroku raportowano:⁸

• Często: nieostre widzenie
• Niezbyt często: podwójne widzenie

Zaburzenia układu krążenia

W obrębie układu sercowo-naczyniowego odnotowano:⁹

• Niezbyt często: tachykardia
• Niezbyt często: ortostatyczne spadki ciśnienia krwi

Zaburzenia układu oddechowego

W zakresie układu oddechowego niezbyt często obserwowano czkawkę.¹⁰

Zaburzenia żołądka i jelit

W obrębie przewodu pokarmowego często raportowano:¹¹

• Niestrawność
• Wymioty
• Nudności
• Zaparcia
• Zwiększone wydzielanie śliny

Zaburzenia ogólne

W zakresie zaburzeń ogólnych często zgłaszano zmęczenie.¹²

Szczegółowa charakterystyka wybranych działań niepożądanych

Objawy pozapiramidowe (EPS)

Zaburzenia pozapiramidowe stanowią istotną grupę działań niepożądanych obserwowanych podczas terapii arypiprazolem. Ich częstość występowania różni się w zależności od wskazania:¹³

• W schizofrenii:
  • W 52-tygodniowym badaniu kontrolowanym – 25,8% u pacjentów leczonych arypiprazolem vs 57,3% u pacjentów leczonych haloperydolem
  • W 26-tygodniowym badaniu z kontrolą placebo – 19% u pacjentów leczonych arypiprazolem vs 13,1% u pacjentów otrzymujących placebo
  • W innym 26-tygodniowym badaniu – 14,8% u pacjentów leczonych arypiprazolem vs 15,1% u pacjentów otrzymujących olanzapinę
• W epizodach maniakalnych w przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I:
  • W 12-tygodniowym badaniu kontrolowanym – 23,5% u pacjentów leczonych arypiprazolem vs 53,3% u pacjentów leczonych haloperydolem
  • W innym 12-tygodniowym badaniu – 26,6% u pacjentów leczonych arypiprazolem vs 17,6% u pacjentów leczonych litem
  • W 26-tygodniowym badaniu z kontrolą placebo – 18,2% u pacjentów leczonych arypiprazolem vs 15,7% u pacjentów otrzymujących placebo

Akatyzja

Akatyzja stanowi jeden z najczęściej zgłaszanych objawów niepożądanych. W kontrolowanych badaniach placebo:¹⁴

• U pacjentów z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi – 12,1% pacjentów leczonych arypiprazolem vs 3,2% pacjentów otrzymujących placebo
• U pacjentów ze schizofrenią – 6,2% pacjentów leczonych arypiprazolem vs 3,0% pacjentów otrzymujących placebo

Dystonia

Dystonia jako działanie niepożądane klasy leków przeciwpsychotycznych manifestuje się długotrwałymi nieprawidłowymi skurczami grup mięśni, które mogą występować u predysponowanych pacjentów, zwłaszcza w początkowym okresie leczenia. Do objawów dystonii zalicza się:¹⁵

• Skurcze mięśni szyi, czasami postępujące do ucisku w gardle
• Trudności z przełykaniem
• Trudności z oddychaniem
• Zaburzenia ruchów języka

Zwiększone ryzyko ostrej dystonii obserwuje się u mężczyzn oraz w młodszych grupach wiekowych. Objawy te mogą wystąpić nawet po zastosowaniu małych dawek, ale są częstsze i bardziej nasilone przy stosowaniu leków przeciwpsychotycznych pierwszej generacji w dużych dawkach.¹⁶

Inne istotne działania niepożądane

Do innych istotnych działań niepożądanych związanych z leczeniem przeciwpsychotycznym, w tym arypiprazolem, należą:¹⁷

• Złośliwy zespół neuroleptyczny (NMS)
• Późne dyskinezy
• Napady drgawek
• Działania niepożądane dotyczące krążenia mózgowego
• Zwiększona śmiertelność u pacjentów w podeszłym wieku z demencją
• Hiperglikemia i cukrzyca

Działania niepożądane w populacji pediatrycznej

Schizofrenia u młodzieży w wieku 15 lat i starszej

W badaniach u nastolatków (13-17 lat) ze schizofrenią profil bezpieczeństwa był generalnie podobny do obserwowanego u dorosłych, jednak niektóre działania niepożądane występowały częściej:¹⁸

• Bardzo często (≥1/10):
  • Senność/sedacja
  • Zaburzenia pozapiramidowe
• Często (≥1/100 do <1/10):
  • Suchość w jamie ustnej
  • Zwiększony apetyt
  • Niedociśnienie ortostatyczne

Epizody maniakalne w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym u młodzieży w wieku 13 lat i starszej

U młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I profil działań niepożądanych był podobny do występującego u dorosłych, jednak niektóre działania niepożądane raportowano z większą częstością:¹⁹

• Bardzo często (≥1/10):
  • Senność (23,0%)
  • Zaburzenia pozapiramidowe (18,4%)
  • Akatyzja (16,0%)
  • Zmęczenie (11,8%)
• Często (≥1/100 do <1/10):
  • Ból w górnej części brzucha
  • Zwiększenie częstości akcji serca
  • Zwiększenie masy ciała
  • Zwiększenie apetytu
  • Drżenie mięśni
  • Dyskineza

Istotną obserwacją jest związek niektórych działań niepożądanych z dawką leku:²⁰

• Zaburzenia pozapiramidowe:
  • Dawka 10 mg: 9,1%
  • Dawka 30 mg: 28,8%
  • Placebo: 1,7%
• Akatyzja:
  • Dawka 10 mg: 12,1%
  • Dawka 30 mg: 20,3%
  • Placebo: 1,7%

Działania niepożądane po wprowadzeniu do obrotu

W okresie obserwacji po wprowadzeniu produktu do obrotu zgłaszano dodatkowe działania niepożądane o nieznanej częstości występowania (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych).²¹

Monitorowanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Fachowy personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.²²

Działania niepożądane można zgłaszać również bezpośrednio podmiotowi odpowiedzialnemu za wprowadzenie produktu leczniczego do obrotu.²³