Działania niepożądane arypiprazolu

Arypiprazol (Aripiprazole +pharma 15 mg) charakteryzuje się określonym profilem działań niepożądanych, które występują z różną częstotliwością i nasileniem. Znajomość tych działań umożliwia odpowiednie monitorowanie pacjenta podczas terapii i wczesne wykrywanie potencjalnych powikłań. W badaniach kontrolowanych placebo najczęściej raportowanymi działaniami niepożądanymi arypiprazolu podawanego doustnie były akatyzja i nudności, występujące u ponad 3% pacjentów.¹

Profil bezpieczeństwa arypiprazolu

Profil bezpieczeństwa arypiprazolu został ustalony na podstawie działań niepożądanych zgłaszanych podczas badań klinicznych oraz po wprowadzeniu leku do obrotu. Należy zaznaczyć, że w przypadku działań niepożądanych raportowanych po wprowadzeniu do obrotu nie można określić ich dokładnej częstości, ze względu na spontaniczny charakter zgłoszeń.²

Klasyfikacja działań niepożądanych arypiprazolu

Działania niepożądane arypiprazolu klasyfikuje się według częstości występowania jako:<sup data-drug="Aripiprazole +pharma" data-section="Działania niepożądane" title="Wszystkie działania niepożądane podano według klasyfikacji układowo – narządowej i częstości: bardzo często (≥ 1/10), często (≥ 1/100 do < 1/10), niezbyt często (≥ 1/1 000 do < 1/100), rzadko (≥ 1/10000 do < 1/1000), bardzo rzadko (3

• Bardzo często (≥ 1/10)
• Często (≥ 1/100 do < 1/10)
• Niezbyt często (≥ 1/1 000 do < 1/100)
• Rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1 000)
• Bardzo rzadko (< 1/10 000)
• Nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

Tabela działań niepożądanych arypiprazolu

Szczegółowe omówienie wybranych działań niepożądanych

Objawy pozapiramidowe (EPS)

Objawy pozapiramidowe stanowią istotny problem podczas leczenia arypiprazolem. Badania kliniczne wykazały, że u dorosłych pacjentów ze schizofrenią leczonych arypiprazolem EPS występowały rzadziej (25,8%) niż u pacjentów otrzymujących haloperydol (57,3%) w 52-tygodniowym badaniu. W badaniach kontrolowanych placebo częstość EPS wynosiła 19% u pacjentów leczonych arypiprazolem w porównaniu do 13,1% u osób otrzymujących placebo.⁴

U pacjentów z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi typu I, objawy EPS odnotowano u 23,5% osób otrzymujących arypiprazol i u 53,3% pacjentów leczonych haloperydolem. W innym badaniu częstość EPS wynosiła 26,6% dla arypiprazolu i 17,6% dla litu.⁵

Akatyzja

Akatyzja to poważne działanie niepożądane manifestujące się jako subiektywne uczucie niepokoju, niemożność siedzenia lub stania w miejscu. W kontrolowanych badaniach u pacjentów z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi akatyzja występowała u 12,1% pacjentów leczonych arypiprazolem i u 3,2% pacjentów otrzymujących placebo. U pacjentów ze schizofrenią akatyzja występowała u 6,2% pacjentów leczonych arypiprazolem i u 3,0% otrzymujących placebo.⁶

Dystonia

Dystonia, definiowana jako długotrwałe nieprawidłowe kurcze grup mięśni, może wystąpić u wrażliwych pacjentów w ciągu pierwszych kilku dni leczenia. Objawami dystonii są: kurcze mięśni szyi (mogące postępować do ucisku w gardle), trudności z przełykaniem, trudności z oddychaniem i/lub zaburzenia ruchów języka. Choć objawy te mogą wystąpić nawet po małych dawkach, częściej i z większym nasileniem pojawiają się przy stosowaniu silnych leków przeciwpsychotycznych pierwszej generacji w dużych dawkach. Zwiększone ryzyko ostrej dystonii obserwuje się u mężczyzn i w młodszych grupach wiekowych.⁷

Wpływ na poziom prolaktyny

Podczas badań klinicznych oraz po wprowadzeniu leku do obrotu obserwowano zarówno zwiększenie, jak i zmniejszenie stężenia prolaktyny w surowicy u pacjentów przyjmujących arypiprazol.⁸

W populacji nastolatków (13-17 lat) ze schizofrenią, leczonych arypiprazolem przez okres do 2 lat, niskie stężenie prolaktyny w surowicy stwierdzono u 29,5% dziewcząt (<3 ng/ml) i u 48,3% chłopców (<2 ng/ml).<sup data-drug="Aripiprazole +pharma" data-section="Działania niepożądane" title="W zebranej populacji nastolatków (w wieku 13-17 lat) chorych na schizofrenię, leczonych do 2 lat, przypadki małego stężenia prolaktyny w surowicy stwierdzono u 29,5% dziewcząt (< 3 ng/ml) i u 48,3% chłopców (9

Zaburzenia kontroli impulsów

U pacjentów leczonych arypiprazolem mogą wystąpić zaburzenia kontroli impulsów, takie jak:¹⁰

• Patologiczne uzależnienie od hazardu
• Hiperseksualność
• Kompulsywna potrzeba wydawania pieniędzy
• Obżarstwo lub kompulsywne objadanie się

Zmiany parametrów laboratoryjnych

Porównanie wyników badań laboratoryjnych między grupami arypiprazolu i placebo nie wykazało medycznie istotnych różnic w zakresie rutynowych parametrów laboratoryjnych i lipidowych. Przejściowe i bezobjawowe zwiększenie aktywności fosfokinazy kreatynowej (CPK) obserwowano u 3,5% pacjentów leczonych arypiprazolem w porównaniu do 2,0% pacjentów otrzymujących placebo.¹¹

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

Schizofrenia u młodzieży (15 lat i starszej)

U nastolatków ze schizofrenią (13-17 lat) profil bezpieczeństwa arypiprazolu był podobny jak u dorosłych, z wyjątkiem następujących działań niepożądanych zgłaszanych częściej:<sup data-drug="Aripiprazole +pharma" data-section="Działania niepożądane" title="W krótkoterminowym badaniu kontrolowanym placebo, w którym udział wzięło 302 nastolatków (w wieku 13-17 lat) chorych na schizofrenię, częstość występowania i rodzaj działań niepożądanych były podobne do występujących u osób dorosłych, z wyjątkiem następujących działań niepożądanych zgłaszanych częściej u nastolatków otrzymujących arypiprazol, niż u osób dorosłych otrzymujących arypiprazol (i częściej niż przy podawaniu placebo): senność/sedacja i zaburzenia pozapiramidowe były zgłaszane bardzo często (≥ 1/10) oraz suchość błony śluzowej jamy ustnej, zwiększony apetyt, niedociśnienie ortostatyczne były zgłaszane często (≥ 1/100 do 12

• Bardzo często (≥ 1/10):
  • Senność/sedacja
  • Zaburzenia pozapiramidowe
• Często (≥ 1/100 do < 1/10):
  • Suchość błony śluzowej jamy ustnej
  • Zwiększony apetyt
  • Niedociśnienie ortostatyczne

W długoterminowych badaniach u młodzieży ze schizofrenią obserwowano również częściej niż w grupie otrzymującej placebo: zmniejszenie masy ciała, zwiększenie stężenia insuliny we krwi, arytmię i leukopenię.<sup data-drug="Aripiprazole +pharma" data-section="Działania niepożądane" title="Profil bezpieczeństwa w długoterminowym badaniu prowadzonym metodą podwójnie ślepej próby z grupą kontrolną otrzymującą placebo był podobny z wyjątkiem następujących reakcji, które były zgłaszane częściej, niż w grupie dzieci i młodzieży przyjmujących placebo: często zgłaszano zmniejszenie masy ciała, zwiększenie stężenia insuliny we krwi, arytmię i leukopenię (≥ 1/100 do 13

Zaburzenia afektywne dwubiegunowe u młodzieży (13 lat i starszej)

U młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I częstość i rodzaj działań niepożądanych były podobne do występujących u dorosłych, z wyjątkiem następujących działań niepożądanych:<sup data-drug="Aripiprazole +pharma" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość występowania i rodzaj działań niepożądanych u młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I były podobne do występujących u osób dorosłych, z wyjątkiem następujących działań niepożądanych: bardzo często (≥ 1/10) senność (23,0%), zaburzenia pozapiramidowe (18,4%), akatyzja (16,0%) i zmęczenie (11,8%); często (≥ 1/100 do 14

• Bardzo często (≥ 1/10):
  • Senność (23,0%)
  • Zaburzenia pozapiramidowe (18,4%)
  • Akatyzja (16,0%)
  • Zmęczenie (11,8%)
• Często (≥ 1/100 do < 1/10):
  • Ból w górnej części brzucha
  • Zwiększenie częstości akcji serca
  • Zwiększenie masy ciała
  • Zwiększenie apetytu
  • Drżenie mięśni
  • Dyskineza

Zaobserwowano zależność między dawką a częstością występowania niektórych działań niepożądanych, szczególnie zaburzeń pozapiramidowych (9,1% przy dawce 10 mg, 28,8% przy dawce 30 mg, 1,7% dla placebo) i akatyzji (12,1% przy dawce 10 mg, 20,3% przy dawce 30 mg, 1,7% dla placebo).¹⁵

Średnie zmiany masy ciała u młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I po 12 tygodniach leczenia arypiprazolem wynosiły 2,4 kg, a po 30 tygodniach 5,8 kg (w grupie placebo odpowiednio 0,2 kg i 2,3 kg).¹⁶

Senność i zmęczenie obserwowano częściej u pacjentów z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym w porównaniu do pacjentów ze schizofrenią.¹⁷

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel: +48 22 49 21 301, fax: +48 22 49 21 309; strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl. Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.¹⁸