Wpływ arypiprazolu na płodność, ciążę i laktację

Arypiprazol (Aricogan) wymaga szczególnej uwagi lekarskiej przy stosowaniu u kobiet w wieku rozrodczym, ciężarnych oraz karmiących piersią. Poniższe informacje stanowią kompleksowy przegląd danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania leku w tych szczególnych populacjach pacjentek i powinny być brane pod uwagę przy podejmowaniu decyzji terapeutycznych.¹

Stosowanie leku w okresie ciąży

Dostępne dane kliniczne dotyczące stosowania arypiprazolu u kobiet ciężarnych są ograniczone. Mimo odnotowanych przypadków wad wrodzonych, nie ustalono bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między tymi anomaliami a stosowaniem arypiprazolu.² Jednocześnie badania na modelach zwierzęcych nie pozwalają na całkowite wykluczenie potencjalnego toksycznego wpływu substancji czynnej na rozwijający się płód.³

Przy podejmowaniu decyzji o włączeniu lub kontynuacji leczenia arypiprazolem, lekarz powinien przeprowadzić szczegółową analizę stosunku korzyści do ryzyka. Ze względu na niewystarczające dane dotyczące bezpieczeństwa u ludzi oraz wyniki badań przedklinicznych, Aricogan nie powinien być stosowany w okresie ciąży, chyba że spodziewane korzyści terapeutyczne jednoznacznie przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu.⁴

Lekarz ma obowiązek poinformować pacjentkę o konieczności natychmiastowego zgłoszenia informacji o zajściu w ciążę lub planach ciążowych w trakcie terapii arypiprazolem.⁵ W takich sytuacjach lekarz powinien ponownie ocenić zasadność kontynuacji terapii lub rozważyć modyfikację schematu leczenia.

Zagrożenia dla noworodków po ekspozycji w okresie prenatalnym

Szczególną uwagę należy zwrócić na fakt, że noworodki narażone na działanie leków przeciwpsychotycznych, w tym arypiprazolu, w trzecim trymestrze ciąży znajdują się w grupie podwyższonego ryzyka wystąpienia działań niepożądanych.⁶ Objawy te mogą obejmować:

• Zaburzenia pozapiramidowe – w tym wzmożone napięcie mięśniowe, drżenie
• Objawy odstawienne – mogące manifestować się jako obniżone napięcie mięśniowe, pobudzenie
• Zaburzenia neurologiczne – senność, drżenie
• Zaburzenia oddechowe – zespół zaburzeń oddechowych
• Problemy z karmieniem – trudności ze ssaniem

Powyższe objawy mogą różnić się zarówno pod względem nasilenia, jak i czasu trwania.⁷ Z tego względu lekarz prowadzący powinien poinformować pacjentkę, że wszystkie noworodki po ekspozycji na arypiprazol w trzecim trymestrze ciąży wymagają ścisłego monitorowania w okresie poporodowym.⁸

Stosowanie leku w okresie karmienia piersią

Badania farmakokinetyczne wykazały, że arypiprazol przenika do mleka kobiecego.⁹ Oznacza to, że dziecko karmione piersią przez matkę przyjmującą arypiprazol będzie narażone na działanie tej substancji czynnej. Lekarz prowadzący staje wobec konieczności dokonania oceny bilansu korzyści i ryzyka w dwóch aspektach:

• Korzyści wynikające z karmienia piersią dla dziecka
• Korzyści terapeutyczne wynikające z leczenia arypiprazolem dla matki

Na podstawie tej analizy lekarz powinien podjąć decyzję o rekomendowaniu pacjentce przerwania karmienia piersią lub zaprzestania/wstrzymania terapii arypiprazolem.¹⁰ Każdy przypadek powinien być rozpatrywany indywidualnie, z uwzględnieniem stanu klinicznego matki, potencjalnych zagrożeń związanych z przerwaniem leczenia przeciwpsychotycznego oraz potencjalnego wpływu ekspozycji na lek u karmionego dziecka.

Wpływ na płodność

W aspekcie wpływu arypiprazolu na płodność, dane z badań toksycznego wpływu na reprodukcję nie wykazały niekorzystnego działania substancji czynnej na ten parametr.¹¹ Oznacza to, że w badaniach przedklinicznych nie stwierdzono, aby arypiprazol wpływał na zdolność do zapłodnienia i posiadania potomstwa. Lekarz może więc poinformować pacjentkę, że dostępne dane nie wskazują na negatywny wpływ leku na płodność, jednak należy pamiętać o ograniczeniach wynikających z ekstrapolacji wyników badań na modelach zwierzęcych na populację ludzką.

Wytyczne dla lekarzy dotyczące komunikacji z pacjentkami

Przy przepisywaniu preparatu Aricogan (arypiprazol) kobietom w wieku rozrodczym, lekarz powinien przekazać pacjentce następujące informacje:

1. Wyjaśnić ograniczenia danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania leku w ciąży
2. Omówić potencjalne ryzyko dla płodu i noworodka
3. Podkreślić konieczność zgłaszania zajścia w ciążę lub planów ciążowych
4. Poinformować o możliwości wystąpienia objawów niepożądanych u noworodka po ekspozycji w trzecim trymestrze ciąży
5. Wyjaśnić kwestie związane z przenikaniem leku do mleka kobiecego i przedstawić opcje postępowania
6. Ustalić plan monitorowania stanu klinicznego w przypadku konieczności stosowania leku w ciąży
7. Dokonać oceny stosunku korzyści do ryzyka wynikającego z leczenia w indywidualnym przypadku pacjentki

Należy pamiętać, że w przypadku podejmowania decyzji o stosowaniu arypiprazolu u kobiet w ciąży lub karmiących piersią, ocena korzyści i ryzyka musi być szczególnie dokładna i udokumentowana. Informacje przekazywane pacjentce powinny być jasne, zrozumiałe i dostosowane do jej indywidualnej sytuacji klinicznej.¹²