Działania niepożądane
Aribit 10 mg
Arypiprazol, substancja czynna leku Aribit dostępnego w dawkach 5 mg, 10 mg, 15 mg i 30 mg, wykazuje szeroki profil działań niepożądanych, z najczęściej zgłaszanymi akatyzją i nudnościami (>3% pacjentów). Działania niepożądane sklasyfikowano według częstości występowania: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (<1/10 000) oraz o częstości nieznanej. Wśród działań niepożądanych obserwuje się m.in. zaburzenia hematologiczne (leukopenia, neutropenia, trombocytopenia), reakcje alergiczne (w tym anafilaksja), zaburzenia endokrynologiczne (hiperprolaktynemia), metaboliczne (cukrzyca, hiperglikemia), psychiczne (bezsenność, lęk, depresja, próby samobójcze, zaburzenia kontroli impulsów), neurologiczne (akatyzja, zaburzenia pozapiramidowe, złośliwy zespół neuroleptyczny), kardiologiczne (tachykardia, torsade de pointes, nagły zgon), oraz zaburzenia żołądkowo-jelitowe (nudności, wymioty, zaparcia). W badaniach klinicznych EPS występowały u 19-26,6% pacjentów leczonych arypiprazolem, z akatyzją u 6,2-12,1%, co jest istotne w kontekście monitorowania terapii.
- Działania niepożądane leku Aribit
- Ogólny profil bezpieczeństwa
- Klasyfikacja częstości występowania działań niepożądanych
- Działania niepożądane według układów narządów
- Szczegółowe omówienie wybranych działań niepożądanych
- Objawy pozapiramidowe (EPS)
- Akatyzja
- Dystonia
- Wpływ na stężenie prolaktyny
- Wpływ na parametry laboratoryjne
- Działania niepożądane u dzieci i młodzieży
- Schizofrenia u młodzieży
- Epizody maniakalne u młodzieży
- Zaburzenia kontroli impulsów
- Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych
- Kolejne rozdziały
Działania niepożądane leku Aribit
Arypiprazol, będący substancją czynną leku Aribit (dostępnego w dawkach 5 mg, 10 mg, 15 mg i 30 mg), może wywoływać szereg działań niepożądanych o różnym nasileniu i częstotliwości występowania. Zrozumienie profilu bezpieczeństwa tego leku ma kluczowe znaczenie dla prowadzenia skutecznej i bezpiecznej farmakoterapii.1
Ogólny profil bezpieczeństwa
W kontrolowanych badaniach klinicznych z użyciem placebo, najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi u pacjentów przyjmujących doustnie arypiprazol były akatyzja i nudności, które występowały u ponad 3% leczonych pacjentów. Działania niepożądane związane ze stosowaniem arypiprazolu zostały usystematyzowane i skategoryzowane według częstości występowania oraz układów narządów.2
Klasyfikacja częstości występowania działań niepożądanych
Częstość występowania działań niepożądanych skategoryzowano następująco:3
- Bardzo często: ≥1/10 (więcej niż 1 przypadek na 10 pacjentów)
- Często: ≥1/100 do <1/10 (od 1 przypadku na 100 do mniej niż 1 na 10 pacjentów)
- Niezbyt często: ≥1/1 000 do <1/100 (od 1 przypadku na 1000 do mniej niż 1 na 100 pacjentów)
- Rzadko: ≥1/10 000 do <1/1 000 (od 1 przypadku na 10 000 do mniej niż 1 na 1000 pacjentów)
- Bardzo rzadko: <1/10 000 (mniej niż 1 przypadek na 10 000 pacjentów)
- Nieznana: częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych
Warto zaznaczyć, że dla działań niepożądanych zgłaszanych spontanicznie po wprowadzeniu leku do obrotu nie można określić dokładnej częstości, dlatego oznaczane są jako „częstość nieznana”.4
Działania niepożądane według układów narządów
| Układ/narząd | Często (≥1/100 do <1/10) | Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) | Częstość nieznana |
|---|---|---|---|
| Zaburzenia krwi i układu chłonnego | – | – | Leukopenia Neutropenia Trombocytopenia |
| Zaburzenia układu immunologicznego | – | – | Reakcje uczuleniowe (np. reakcja anafilaktyczna, obrzęk naczynioruchowy w tym obrzęk języka, obrzęk twarzy, świąd alergiczny lub pokrzywka) |
| Zaburzenia endokrynologiczne | – | Hiperprolaktynemia | – |
| Zaburzenia metabolizmu i odżywiania | Cukrzyca | Hiperglikemia | Cukrzycowa śpiączka hiperosmolarna Kwasica ketonowa Hiponatremia Anoreksja |
| Zaburzenia psychiczne | Bezsenność Lęk Niepokój, zwłaszcza ruchowy |
Depresja Hiperseksualność |
Próby samobójcze, myśli samobójcze i dokonane samobójstwa Patologiczne uzależnienie od hazardu Zaburzenie kontroli impulsów Obżarstwo Kompulsywna potrzeba wydawania pieniędzy Poriomania Zachowania agresywne Nadmierne pobudzenie Nerwowość |
| Zaburzenia układu nerwowego | Akatyzja Zaburzenia pozapiramidowe Drżenie Bóle głowy Sedacja Senność Zawroty głowy |
– | Złośliwy zespół neuroleptyczny (NMS) Drgawki typu grand mal Zespół serotoninowy Zaburzenia mowy Napad przymusowego patrzenia z rotacją gałek ocznych |
| Zaburzenia oka | Niewyraźne widzenie | – | Podwójne widzenie Światłowstręt (fotofobia) |
| Zaburzenia serca | – | Tachykardia | Nagły niewyjaśniony zgon Torsade de pointes Arytmia komorowa Zatrzymanie akcji serca Bradykardia |
| Zaburzenia naczyniowe | – | Hipotensja ortostatyczna | Choroba zakrzepowo-zatorowa żył (w tym zator płucny i zakrzepica żył głębokich) Nadciśnienie tętnicze Omdlenia |
| Zaburzenia układu oddechowego | – | Czkawka | Zachłystowe zapalenie płuc Skurcz krtani Skurcz części ustnej gardła |
| Zaburzenia żołądka i jelit | – | Zaparcia Niestrawność Nudności Nadmierne wydzielanie śliny Wymioty |
Zapalenie trzustki Dysfagia Biegunka Dyskomfort w obrębie jamy brzusznej Dyskomfort w obrębie żołądka |
| Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych | – | – | Niewydolność wątroby Zapalenie wątroby Żółtaczka |
| Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej | – | – | Wysypka Reakcja fotoalergiczna Łysienie Nadmierne pocenie się |
| Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe | – | – | Rozpad mięśni poprzecznie prążkowanych (rabdomioliza) Bóle mięśniowe Sztywność mięśni |
| Zaburzenia nerek i dróg moczowych | – | – | Nietrzymanie moczu Zatrzymanie moczu |
| Ciąża, połóg i okres okołoporodowy | – | – | Zespół abstynencyjny u noworodków |
| Zaburzenia układu rozrodczego i piersi | – | – | Priapizm |
| Zaburzenia ogólne | Zmęczenie | – | Zaburzenia regulacji temperatury ciała (np. hipotermia, gorączka) Bóle w klatce piersiowej Obrzęk obwodowy |
| Badania diagnostyczne | – | – | Zmniejszenie masy ciała Zwiększenie masy ciała Zwiększona aktywność aminotransferazy alaninowej Zwiększenie aktywności aminotransferazy asparaginianowej Zwiększenie aktywności gammaglutamylotransferazy Zwiększenie aktywności fosfatazy alkalicznej Wydłużenie odstępu QT Zwiększenie stężenia glukozy we krwi Zwiększenie stężenia glikozylowanej hemoglobiny Wahania stężenia glukozy we krwi Zwiększona aktywność fosfokinazy kreatynowej |
Szczegółowe omówienie wybranych działań niepożądanych
Objawy pozapiramidowe (EPS)
Objawy pozapiramidowe (EPS) stanowią istotną grupę działań niepożądanych związanych ze stosowaniem arypiprazolu. W długookresowym 52-tygodniowym kontrolowanym badaniu EPS występowały u 25,8% pacjentów leczonych arypiprazolem, co było rzadziej niż u pacjentów leczonych haloperydolem (57,3%). W 26-tygodniowym badaniu z kontrolą placebo częstość występowania EPS wynosiła 19% dla pacjentów leczonych arypiprazolem w porównaniu do 13,1% dla pacjentów otrzymujących placebo.5
U pacjentów z epizodem maniakalnym w przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I, w 12-tygodniowym kontrolowanym badaniu, przypadki EPS występowały u 23,5% pacjentów leczonych arypiprazolem i 53,3% pacjentów leczonych haloperydolem. W innym 12-tygodniowym badaniu przypadki EPS występowały u 26,6% pacjentów leczonych arypiprazolem i 17,6% pacjentów leczonych litem.6
Akatyzja
Akatyzja to stan niepokoju ruchowego charakteryzujący się trudnością lub niemożnością pozostania w bezruchu. W kontrolowanych badaniach z użyciem placebo u pacjentów z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi, akatyzja występowała u 12,1% pacjentów leczonych arypiprazolem i u 3,2% pacjentów otrzymujących placebo. U pacjentów ze schizofrenią, akatyzja występowała u 6,2% pacjentów w grupie arypiprazolu i 3,0% w grupie placebo.7
Dystonia
Dystonia, należąca do efektów klasowych leków przeciwpsychotycznych, objawia się długotrwałymi nieprawidłowymi skurczami grup mięśni. Objawy te mogą wystąpić u wrażliwych pacjentów w ciągu pierwszych kilku dni leczenia. Do objawów dystonii należą: skurcze mięśni szyi (czasami postępujące do ucisku w gardle), trudności z przełykaniem, trudności z oddychaniem i/lub zaburzenia ruchów języka. Objawy te mogą pojawiać się po zastosowaniu niskich dawek, jednakże występują częściej i z większym nasileniem przy stosowaniu leków przeciwpsychotycznych pierwszej generacji w wysokich dawkach. Zwiększone ryzyko ostrej dystonii obserwowano u mężczyzn i w młodszych grupach wiekowych.8
Wpływ na stężenie prolaktyny
W badaniach klinicznych oraz na podstawie danych po wprowadzeniu produktu leczniczego do obrotu wykazano, że arypiprazol może powodować zarówno zwiększenie, jak i zmniejszenie stężenia prolaktyny w surowicy w stosunku do stężenia początkowego. Jest to istotna informacja kliniczna, mająca znaczenie dla monitorowania funkcji endokrynologicznych u pacjentów.9
Wpływ na parametry laboratoryjne
Porównania między arypiprazolem i placebo dotyczące odsetka pacjentów, u których wystąpiły potencjalnie istotne zmiany w rutynowo oznaczanych parametrach laboratoryjnych i lipidowych, nie wykazały medycznie istotnych różnic. Ogólnie przemijające i bezobjawowe zwiększenie aktywności CPK (fosfokinazy kreatynowej) obserwowano u 3,5% pacjentów leczonych arypiprazolem w porównaniu z 2,0% pacjentów otrzymujących placebo.10
Działania niepożądane u dzieci i młodzieży
Profil bezpieczeństwa arypiprazolu u młodzieży wykazuje pewne różnice w porównaniu do dorosłych. U pacjentów pediatrycznych obserwuje się odmienne częstości występowania niektórych działań niepożądanych.
Schizofrenia u młodzieży
W krótkoterminowym badaniu z kontrolą placebo, u nastolatków (13-17 lat) ze schizofrenią, częstość i rodzaj działań niepożądanych były podobne do obserwowanych u dorosłych, z wyjątkiem następujących działań niepożądanych zgłaszanych częściej niż u dorosłych:11
- Bardzo często (≥1/10): senność/sedacja i zaburzenia pozapiramidowe
- Często (≥1/100 do <1/10): suchość w jamie ustnej, zwiększony apetyt, niedociśnienie ortostatyczne
W długoterminowych badaniach u nastolatków ze schizofrenią dodatkowo często zgłaszano: zmniejszenie masy ciała, zwiększenie stężenia insuliny we krwi, arytmię i leukopenię.12
Istotnym aspektem bezpieczeństwa jest wpływ na stężenie prolaktyny – u nastolatków chorych na schizofrenię, leczonych do 2 lat, przypadki niskiego stężenia prolaktyny w surowicy stwierdzono u 29,5% dziewcząt (<3 ng/ml) i 48,3% chłopców (<2 ng/ml).13
Epizody maniakalne u młodzieży
U młodzieży (13-17 lat) z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I, częstość i rodzaj działań niepożądanych były podobne do występujących u dorosłych, z wyjątkiem:14
- Bardzo często (≥1/10): senność (23,0%), zaburzenia pozapiramidowe (18,4%), akatyzja (16,0%) i zmęczenie (11,8%)
- Często (≥1/100 do <1/10): ból w górnej części brzucha, zwiększenie częstości akcji serca, zwiększenie masy ciała, zwiększenie apetytu, drżenie mięśni oraz dyskinezy
Wykazano również istnienie zależności między dawką a częstością występowania niektórych działań niepożądanych:15
- Zaburzenia pozapiramidowe: dla dawki 10 mg: 9,1%, dla dawki 30 mg: 28,8%, dla placebo: 1,7%
- Akatyzja: dla dawki 10 mg: 12,1%, dla dawki 30 mg: 20,3%, dla placebo: 1,7%
Średnie zmiany masy ciała u młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I po 12 i 30 tygodniach leczenia wynosiły odpowiednio dla arypiprazolu 2,4 kg oraz 5,8 kg, a dla placebo 0,2 kg oraz 2,3 kg.16
Zaburzenia kontroli impulsów
U pacjentów leczonych arypiprazolem mogą wystąpić zaburzenia kontroli impulsów, takie jak:17
- Patologiczne uzależnienie od hazardu
- Hiperseksualność
- Kompulsywna potrzeba wydawania pieniędzy
- Obżarstwo lub kompulsywne objadanie się
Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych
Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.18
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.
- Dawkowanie i sposób podawania
- Działania niepożądane
- Interakcje leku
- Profil bezpieczeństwa leku
- Przeciwwskazania
- Przedawkowanie
- Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
- Skład i postać leku
- Specjalne ostrzeżenia
- Właściwości farmakodynamiczne
- Właściwości farmakokinetyczne
- Wpływ na płodność, ciążę i laktację
- Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
- Wskazania do stosowania