Właściwości farmakodynamiczne
Arechin 250 mg

Właściwości farmakodynamiczne chlorochiny

Chlorochina fosforanu, substancja czynna produktu leczniczego Arechin, należy do grupy farmakoterapeutycznej 4-aminochinolonów, stosowanych jako leki przeciwmalaryczne (kod ATC: P01BA01). Wykazuje szerokie spectrum działania przeciwpasożytniczego, przeciwzapalnego oraz immunomodulującego, co warunkuje jej zastosowanie w różnych jednostkach chorobowych. ¹

Mechanizm działania przeciwmalarycznego

Chlorochina jest stosowana w leczeniu zimnicy wywołanej przez cztery gatunki zarodźca malarii: Plasmodium vivax, P. ovale, P. malariae oraz przez wrażliwe szczepy P. falciparum. Jako słaba zasada, chlorochina działa poprzez podwyższanie pH w organizmach pierwotniaków wywołujących zimnicę. ²

Główny mechanizm działania przeciwmalarycznego polega na indukowaniu szybkiej aglutynacji hemoglobiny (pochodzącej z zaatakowanych erytrocytów człowieka) w wodniczkach pokarmowych pierwotniaka. W procesie strawienia hemoglobiny żywiciela wewnątrz wodniczek pokarmowych Plasmodium dochodzi do uwolnienia hemu (ferroprotoporfiryny IX), który wykazuje właściwości lityczne w stosunku do błon komórkowych pierwotniaka. ³

W warunkach fizjologicznych hem jest inaktywowany przez enzym – polimerazę Plasmodium do nietoksycznego barwnika hemazoliny. Chlorochina hamuje aktywność tej polimerazy, co prowadzi do zwiększenia stężenia hemu toksycznego dla Plasmodium. To działanie stanowi kluczowy mechanizm przeciwmalarycznego działania leku. ⁴

Wrażliwość pasożytów na chlorochinę

Wrażliwość zarodźców malarii na chlorochinę jest uwarunkowana ich zdolnością do kumulowania leku w wodniczkach pokarmowych. Szczepy, które w dużym stopniu kumulują chlorochinę w wodniczkach są wrażliwe, natomiast pierwotniaki, u których stężenie leku w wodniczkach jest niewielkie, wykazują oporność na działanie substancji. ⁵

Istotną informację z punktu widzenia klinicznego stanowi fakt, że leki z grupy antagonistów wapnia, poprzez zmniejszenie wypływu chlorochiny z komórek pierwotniaka, mogą zwiększać skuteczność leku przeciwmalarycznego. ⁶

Działanie przeciwpierwotniakowe w pełzakowicy

Chlorochina wykazuje również działanie toksyczne na pierwotniak Entamoeba histolytica, co stanowi podstawę jej zastosowania w pełzakowicy. Dodatkowym czynnikiem wykorzystywanym w terapii tą substancją jest jej zdolność do kumulacji w wątrobie w dużych ilościach. ⁷

Działanie w chorobach reumatycznych

W badaniach klinicznych zaobserwowano korzystne działanie lecznicze chlorochiny u 60-70% pacjentów leczonych z powodu gośćca przewlekłego postępującego (reumatoidalnego zapalenia stawów). Substancja wykazuje również skuteczność u części pacjentów z zesztywniającym zapaleniem stawów kręgosłupa. ⁸

Mechanizmy działania przeciwzapalnego i immunomodulującego

Chlorochina jest wykorzystywana w dermatologii i reumatologii jako środek przeciwzapalny w kolagenozach i chorobach przebiegających z nadwrażliwością na światło. Mechanizm działania w tych jednostkach chorobowych jest złożony i prawdopodobnie obejmuje następujące procesy: ⁹

• hamowanie fosfolipazy A2
• działanie na lizosomy
• hamowanie fagocytozy
• hamowanie syntezy nadtlenków
• zwiększenie wewnątrzkomórkowego pH w wodniczkach, co prowadzi do zmniejszenia pobudzenia limfocytów CD4
• hamowanie uwalniania cytokin z monocytów
• hamowanie produkcji przeciwciał

Powyższe mechanizmy działania wyjaśniają szerokie zastosowanie chlorochiny w chorobach o podłożu immunologicznym i zapalnym. ¹⁰

Działanie na porfiryny i powinowactwo do barwników

Chlorochina łączy się z porfirynami i ułatwia ich wydalanie z moczem. Wykazuje również powinowactwo do melaniny i innych barwników, co może przyczyniać się do rozwoju retinopatii występującej podczas długotrwałego podawania leku. Ta właściwość jest istotna z punktu widzenia bezpieczeństwa terapii długoterminowej. ¹¹

Wpływ na gospodarkę wodno-elektrolitową

Chlorochina powoduje zmniejszenie filtracji i retencji jonów sodowych (Na+) i chlorkowych (Cl-) oraz zwiększenie stężenia aldosteronu, co może wpływać na gospodarkę wodno-elektrolitową organizmu. ¹²