Właściwości farmakodynamiczne leku Amoxicillin Aurovitas

Amoksycylina należy do grupy farmakoterapeutycznej penicylin o szerokim spektrum działania (kod ATC: J01CA04). Jest to półsyntetyczna penicylina z grupy antybiotyków beta-laktamowych, która wykazuje szereg istotnych właściwości farmakodynamicznych warunkujących jej skuteczność kliniczną w leczeniu zakażeń bakteryjnych.¹

Mechanizm działania

Amoksycylina działa poprzez hamowanie jednego lub więcej enzymów, często określanych jako białka wiążące penicylinę (PBP – penicillin-binding proteins). Enzymy te uczestniczą w szlaku biosyntezy bakteryjnego peptydoglikanu, który stanowi integralny składnik strukturalny ściany komórki bakteryjnej. Zahamowanie syntezy peptydoglikanu prowadzi do osłabienia ściany komórkowej bakterii, co w konsekwencji wywołuje lizę komórki i śmierć drobnoustroju.²

Należy zaznaczyć, że amoksycylina podlega rozkładowi przez beta-laktamazy wytwarzane przez bakterie oporne, co ogranicza jej spektrum działania – nie obejmuje ono organizmów wytwarzających te enzymy.³

Zależności farmakokinetyczno-farmakodynamiczne

Głównym parametrem skuteczności amoksycyliny jest czas, przez który stężenie leku utrzymuje się powyżej minimalnego stężenia hamującego (T>MIC). Jest to kluczowy wyznacznik efektywności przeciwbakteryjnej tego antybiotyku.⁴

Mechanizmy oporności bakteryjnej

Wystąpienie oporności bakteryjnej na amoksycylinę może zachodzić poprzez różne mechanizmy. Do głównych mechanizmów oporności należą:⁵

• Unieczynnienie przez beta-laktamazy bakteryjne – enzymy rozkładające cząsteczkę antybiotyku⁶
• Zmiana struktury białek PBP – modyfikacja docelowego miejsca działania leku, co zmniejsza powinowactwo antybiotyku do miejsca docelowego⁷
• Nieprzepuszczalność błony komórkowej bakterii lub aktywność pomp wyrzutowych – mechanizmy te mogą wywoływać oporność bakteryjną lub przyczyniać się do jej wystąpienia, szczególnie w przypadku bakterii Gram-ujemnych⁸

Wartości graniczne lekowrażliwości

Wartości graniczne MIC (Minimal Inhibitory Concentration – minimalne stężenie hamujące) dla amoksycyliny zostały określone przez Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości (EUCAST) w wersji 10.0. Wartości te stanowią kryterium klasyfikacji bakterii jako wrażliwych lub opornych na leczenie amoksycyliną.⁹

W interpretacji wrażliwości poszczególnych drobnoustrojów na amoksycylinę należy uwzględnić następujące informacje:¹⁰

• Staphylococcus spp. – większość szczepów gronkowców wytwarza penicylinazy, a niektóre są dodatkowo oporne na metycylinę. Oba te mechanizmy powodują oporność na amoksycylinę.¹¹
• Enterococcus spp. – wrażliwość na ampicylinę, amoksycylinę i piperacylinę (z lub bez inhibitora beta-laktamazy) można określić na podstawie wrażliwości na ampicylinę. Oporność na ampicylinę występuje rzadko u E. faecalis (konieczne potwierdzenie przez oznaczenie MIC), natomiast jest częsta u E. faecium.¹²
• Streptococcus grup A, B, C i G – wrażliwość paciorkowców z tych grup na penicyliny określa się na podstawie wrażliwości na benzylopenicylinę.¹³
• Streptococcus pneumoniae – w celu wykluczenia mechanizmów oporności na beta-laktamy stosuje się badanie przesiewowe z oksacyliną (krążek 1 μg) lub oznaczenie MIC benzylopenicyliny. Jeśli wynik przesiewu jest ujemny (strefa zahamowania oksacyliny ≥ 20 mm lub MIC benzylopenicyliny ≤ 0,06 mg/L), wszystkie antybiotyki beta-laktamowe z określonymi wartościami granicznymi mogą być raportowane jako wrażliwe bez dalszych badań, z wyjątkiem cefakloru.¹⁴
• Haemophilus influenzae – izolaty beta-laktamazo-dodatnie wykazują oporność na amoksycylinę.¹⁵
• Moraxella catarrhalis – większość szczepów wytwarza beta-laktamazy, choć produkcja enzymu może być powolna i dawać słabe wyniki w testach in vitro. Szczepy wytwarzające beta-laktamazy są oporne na penicyliny i aminopenicyliny bez inhibitorów.¹⁶

Dla beztlenowych bakterii Gram-dodatnich (z wyjątkiem Clostridium difficile) i Gram-ujemnych wrażliwość na amoksycylinę można określić na podstawie wrażliwości na benzylopenicylinę.¹⁷

Częstotliwość występowania oporności

Należy podkreślić, że częstość występowania oporności bakteryjnej na amoksycylinę może ulegać zmianom w czasie i różnić się w zależności od regionu geograficznego. Podczas leczenia ciężkich zakażeń konieczne jest odniesienie się do lokalnych danych dotyczących oporności. W przypadkach, gdy lokalna częstość występowania oporności podważa skuteczność leku, zwłaszcza w niektórych rodzajach zakażeń, wskazane jest zasięgnięcie opinii specjalistycznej.¹⁸

Spektrum przeciwbakteryjne amoksycyliny

Poniżej przedstawiono klasyfikację drobnoustrojów w zależności od ich wrażliwości na amoksycylinę w warunkach in vitro:¹⁹

Szczepy zwykle wrażliwe:

• Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:
  • Enterococcus faecalis²⁰
  • Paciorkowce beta-hemolizujące (grupy A, B, C i G)²¹
  • Listeria monocytogenes²²

Gatunki, u których może wystąpić problem oporności nabytej:

• Tlenowe bakterie Gram-ujemne:
  • Escherichia coli²³
  • Haemophilus influenzae²⁴
  • Helicobacter pylori²⁵
  • Proteus mirabilis²⁶
  • Salmonella Typhi²⁷
  • Salmonella Paratyphi²⁸
  • Pasteurella multocida²⁹
• Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:
  • Gronkowce koagulazo-ujemne³⁰
  • Staphylococcus aureus³¹
  • Streptococcus pneumoniae³²
  • Paciorkowce z grupy viridans³³
• Beztlenowe bakterie Gram-dodatnie:
  • Clostridium spp.³⁴
• Beztlenowe bakterie Gram-ujemne:
  • Fusobacterium spp.³⁵
• Inne:
  • Borrelia burgdorferi³⁶

Drobnoustroje z opornością naturalną:

• Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:
  • Enterococcus faecium³⁷
• Tlenowe bakterie Gram-ujemne:
  • Acinetobacter spp.³⁸
  • Enterobacter spp.³⁹
  • Klebsiella spp.⁴⁰
  • Pseudomonas spp.⁴¹
• Beztlenowe bakterie Gram-ujemne:
  • Bacteroides spp. (wiele szczepów Bacteroides fragilis jest opornych)⁴²
• Inne:
  • Chlamydia spp.⁴³
  • Mycoplasma spp.⁴⁴
  • Legionella spp.⁴⁵

Warto podkreślić, że niemal wszystkie szczepy S. aureus są oporne na amoksycylinę z powodu wytwarzania penicylinaz. Ponadto wszystkie szczepy oporne na metycylinę wykazują również oporność na amoksycylinę.⁴⁶