Zespół edwardsa (trisomia 18)
Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Zespół Edwardsa (trisomia 18) to rzadkie zaburzenie genetyczne charakteryzujące się obecnością dodatkowego chromosomu 18, prowadzące do licznych wad wrodzonych i wysokiej śmiertelności noworodkowej oraz niemowlęcej. Wskaźniki przeżycia wynoszą około 88% w 1. tygodniu, 83% w 1. miesiącu i 25% w 1. roku życia, z medianą przeżycia 152,5 dnia. Opieka nad dziećmi z trisomią 18 wymaga wielodyscyplinarnego podejścia, uwzględniającego leczenie problemów oddechowych (np. niedrożność dróg oddechowych, bezdechy, tlenoterapia, tracheostomia), kardiologicznych (stosowanie diuretyków, digoksyny, farmakologiczne leczenie przewodu tętniczego, operacje serca), pokarmowych (karmienie przez zgłębnik lub gastrostomię, leczenie refluksu żołądkowo-przełykowego) oraz ortopedycznych (leczenie skoliozy). Wczesna interwencja, w tym fizjoterapia i terapia zajęciowa, jest kluczowa dla wsparcia rozwoju dziecka, które mimo opóźnień rozwojowych może wykazywać świadomość otoczenia i pewne umiejętności motoryczne.
Zespół Edwardsa (trisomia 18) – definicja i charakterystyka
Zespół Edwardsa, znany również jako trisomia 18, to rzadkie zaburzenie genetyczne, po raz pierwszy opisane przez Edwardsa i współpracowników w 1960 roku. Charakteryzuje się obecnością dodatkowej kopii chromosomu 18, co prowadzi do licznych wad wrodzonych i poważnych problemów zdrowotnych12. Jest to druga najczęstsza trisomia autosomalna po zespole Downa, powodująca ciężkie wady strukturalne, wysoką śmiertelność w okresie noworodkowym i niemowlęcym oraz niepełnosprawność u starszych dzieci3. Zespół Edwardsa występuje w trzech postaciach: pełnej trisomii 18, częściowej trisomii 18 oraz mozaicyzmu trisomii 184.
Opieka pielęgnacyjna w zespole Edwardsa
Opieka nad dzieckiem z zespołem Edwardsa wymaga kompleksowego, wielodyscyplinarnego podejścia, uwzględniającego szczególne potrzeby i problemy zdrowotne charakterystyczne dla tej choroby5. Poniżej przedstawiono najważniejsze aspekty opieki pielęgnacyjnej.
Planowanie opieki – indywidualne podejście
Opieka nad dzieckiem z zespołem Edwardsa powinna opierać się na planie działania ukierunkowanym na cele i wypracowanym wspólnie przez zespół medyczny oraz rodziców, z uwzględnieniem dokładnej oceny stosunku korzyści do ryzyka dla konkretnego pacjenta6. Choć tradycyjnie dzieci z trisomią 18 otrzymywały głównie opiekę paliatywną ze względu na uznanie tego schorzenia za letalne, najnowsza literatura sugeruje zmianę w podejściu do leczenia7. Indywidualne podejście powinno być rozważone dla każdego pacjenta, przywiązując najwyższą wagę do wyborów rodziców podejmowanych w najlepszym interesie dziecka8.
Opieka w okresie noworodkowym
Postępowanie z noworodkami z trisomią 18 budzi kontrowersje ze względu na niekorzystne rokowanie i brak informacji o skuteczności leczenia9. Niemniej jednak, intensywna opieka medyczna może znacząco wpłynąć na przeżycie. W jednym z badań odnotowano, że wskaźniki przeżycia w wieku 1 tygodnia, 1 miesiąca i 1 roku wynosiły odpowiednio 88%, 83% i 25%, z medianą czasu przeżycia wynoszącą 152,5 dnia10.
W okresie noworodkowym rutynowe jest przyjęcie na oddział intensywnej opieki neonatologicznej (OION)11. Badanie amerykańskich neonatologów wykazało, że 44% z nich zapewniłoby interwencję medyczną (w tym resuscytację) noworodkom z trisomią 18, przede wszystkim ze względu na życzenie rodziców12.
Opieka nad układem oddechowym
Problemy oddechowe u dzieci z zespołem Edwardsa mogą przybierać formę niedrożności górnych dróg oddechowych lub bezdechów, co może wymagać specjalistycznej oceny i interwencji, w tym badań snu13. Opcje leczenia obejmują monitoring domowy oraz tlenoterapię w zależności od indywidualnych potrzeb, przy ścisłej współpracy z rodzicami14. Niektóre dzieci mogą wymagać tracheostomii w celu zapewnienia ciągłego wsparcia oddechowego15.
Główne przyczyny zgonów obejmują centralny bezdech, niewydolność serca z powodu wad wrodzonych, niewydolność oddechową z powodu hipowentylacji, aspiracji lub niedrożności górnych dróg oddechowych, a także prawdopodobnie kombinację tych i innych czynników16. Niedrożność górnych dróg oddechowych jest prawdopodobnie bardziej powszechna niż wcześniej sądzono i powinna być badana, gdy rodzina i zespół medyczny decydują się na pełną opiekę17.
Opieka kardiologiczna
Leczenie kardiologiczne jest przede wszystkim zachowawcze. Większość dzieci wymaga diuretyku i digoksyny z powodu zastoinowej niewydolności serca18. Intensywne leczenie kardiologiczne z interwencją farmakologiczną dla drożności przewodu tętniczego (indometacyna i/lub kwas mefenamowy do zamykania, oraz prostaglandyna E1 do utrzymania) oraz paliatywna i korekcyjna chirurgia serca wykazały poprawę przeżycia u pacjentów z trisomią 1819.
W badaniu pacjentów z trisomią 18, którzy mieli zmiany w sercu, 82% pacjentów poddanych operacji serca zostało wypisanych do domu z złagodzonymi objawami kardiologicznymi. Zgon związany z wrodzoną wadą serca wystąpił tylko u jednego pacjenta, co sugeruje, że operacja serca jest skuteczna w zapobieganiu zgonowi związanemu z wrodzoną wadą serca20. Wstępna operacja paliatywna była związana z dłuższym przeżyciem niż wewnątrzsercowa naprawa21.
Badanie retrospektywne przeprowadzone przez Nakai i współpracowników wykazało, że operacja serca może przedłużyć przeżycie u pacjentów z trisomią 18, którzy mają wysoki przepływ krwi płucnej22. Jednakże, korzystając z bazy danych Pediatrycznego Systemu Informacji Zdrowotnej, badanie Furlong-Dillard i współpracowników wykazało, że pacjenci pediatryczni z trisomią 13 lub 18, którzy przechodzą operację serca, są narażeni na większe ryzyko okołooperacyjne nadciśnienia płucnego, ostrej niewydolności nerek, zatrzymania akcji serca i zakażeń szpitalnych23.
Opieka żywieniowa
Problemy z karmieniem są powszechne u dzieci z zespołem Edwardsa i często wymagają karmienia przez zgłębnik w okresie noworodkowym lub założenia gastrostomii u starszych dzieci (średnio w wieku 8 miesięcy)24. Opóźnienie wzrostu rozpoczyna się w okresie prenatalnym i kontynuuje po urodzeniu, najczęściej wiąże się z problemami z karmieniem, które mogą wymagać żywienia enteralnego25.
Refluks żołądkowo-przełykowy jest istotnym problemem medycznym ze względu na zarówno wysoką częstość występowania, jak i potencjalne konsekwencje, takie jak drażliwość, nawracające zapalenie płuc i aspiracja26. W zarządzaniu problemami z karmieniem można rozważyć karmienie przez zgłębnik nosowo-żołądkowy oraz gastrostomię2728.
Opieka ortopedyczna
Dzieci z zespołem Edwardsa mogą wymagać leczenia ortopedycznego skoliozy wtórnej do półkręgów29. Problemy z kręgosłupem, takie jak skolioza, mogą wpływać na ruchomość dziecka. Opcje leczenia ortopedycznego obejmują operację lub zastosowanie gorsetów30.
Leczenie infekcji
Należy odpowiednio leczyć infekcje, które zwykle są wtórne do zapalenia ucha środkowego, infekcji górnych dróg oddechowych (np. zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc) i zakażenia dróg moczowych31. Posocznica stanowi stałe zagrożenie32.
Opieka neurologiczna
Ocena neurologiczna i rozwojowa pomaga w określeniu potrzeby fizjoterapii i specjalistycznego wsparcia rozwojowego33. Napady padaczkowe można zwykle dobrze kontrolować za pomocą standardowego leczenia przeciwdrgawkowego34.
Interdyscyplinarny zespół opiekuńczy
Opieka nad dzieckiem z zespołem Edwardsa wymaga zaangażowania całego zespołu specjalistów, w tym pediatrów, doradców genetycznych, terapeutów zajęciowych, fizjoterapeutów i logopedów35. Wczesna konsultacja z interdyscyplinarnym zespołem opieki zdrowotnej może poprawić wyniki leczenia zespołu Edwardsa3637.
Dzieci z zespołem Edwardsa należy oceniać pod kątem wzrostu podczas każdej wizyty, a wyniki powinny być nanoszone na specjalne siatki centylowe38. Funkcje poznawcze i rozwój motoryczny powinny być oceniane przy każdej wizycie, a w razie potrzeby zalecane jest skierowanie na wczesną interwencję39. Przy urodzeniu należy wykonać echokardiogram w celu oceny wrodzonej choroby serca i nadciśnienia płucnego40.
Rola pielęgniarek w zespole interdyscyplinarnym
Pielęgniarki odgrywają kluczową rolę w opiece nad dziećmi z zespołem Edwardsa. Mogą one zapewnić wsparcie w domu, pomagając w codziennych czynnościach pielęgnacyjnych41. Pielęgniarki pediatryczne specjalizujące się w opiece domowej oferują rodzinom wsparcie, informacje, wiedzę i opcje, aby podejmować najlepsze decyzje dla swojego dziecka42.
Zespoły pielęgniarskie pomagają rodzinom w koordynacji opieki, monitorowaniu stanu zdrowia, zarządzaniu lekami oraz zapewnieniu komfortu i wysokiej jakości życia43. Pielęgniarki mogą również edukować rodziny w zakresie obsługi sprzętu medycznego, takiego jak tlenoterapia czy sondy żywieniowe44.
Wsparcie dla rodzin
Rodzice dziecka z zespołem Edwardsa stają przed wieloma trudnymi decyzjami dotyczącymi opieki nad swoim dzieckiem45. Wsparcie dla rodzin jest niezbędnym elementem kompleksowej opieki nad dzieckiem z trisomią 18.
Wsparcie emocjonalne i psychologiczne
Obecność niepełnosprawnego dziecka w każdej rodzinie jest źródłem stresu i niepokoju46. Rodziny przechodzą również złożony proces żałoby, który łączy zarówno żałobę reaktywną dominującą w chorobie przewlekłej, jak i żałobę przygotowawczą związaną z nadchodzącą śmiercią47.
Ważne jest, aby rodzice otrzymali wsparcie psychologiczne w radzeniu sobie z diagnozą i ewentualną stratą dziecka48. Opieka nad dzieckiem z zespołem Edwardsa jest wyzwaniem zarówno psychicznym, jak i fizycznym, dlatego rodzice potrzebują wsparcia społecznego i psychologicznego49.
Wsparcie informacyjne i edukacyjne
W okresie noworodkowym kwestie diagnozy i przeżycia są najważniejsze. Rodzice potrzebują informacji o zespole, w tym o jego przyczynie, implikacjach i możliwych wynikach50. Podejmowanie decyzji dotyczących dzieci z wadami chromosomalnymi jest trudne i złożone, a rodzice potrzebują informacji i wsparcia od swoich świadczeniodawców medycznych i społeczności51.
Poznanie punktów widzenia rodziców może pomóc klinicystom w prowadzeniu rodzin przez proces podejmowania decyzji52. Zbadanie tematów może idealnie pokierować klinicystów w ich podejściu do poradnictwa i opieki nad dzieckiem w podejściu opartym na wspólnym podejmowaniu decyzji53.
Grupy wsparcia i zasoby społecznościowe
Usługi wsparcia w szpitalu i w społeczności powinny być dostępne dla rodziny54. Grupy wsparcia można znaleźć w internecie, a także w niektórych społecznościach, które pomagają w codziennych wyzwaniach opiekuńczych rodziców55.
Organizacje takie jak Chromosome 18 Registry Research Society i Trisomy 18 Foundation mogą pomóc rodzinom w uzyskaniu wsparcia emocjonalnego, poradnictwa i poczucia wspólnoty5657. Fundacja Trisomy 18 pomaga poprawić życie dzieci i rodzin dotkniętych trisomią 18, zapewniając wsparcie i łącząc rodziny, opowiadając się za współczującą, wspierającą opieką oraz wspierając badania nad przyszłością trisomii 1858.
Długoterminowa opieka i rokowanie
Mimo powszechnie znanej śmiertelności w okresie niemowlęcym, około 50% niemowląt z trisomią 18 żyje dłużej niż 1 tydzień, a około 5-10% dzieci przeżywa dłużej niż pierwszy rok59. Niektóre dzieci mogą przeżyć do wieku nastoletniego i dorosłego, ale z poważnymi problemami medycznymi i rozwojowymi60.
Jakość życia i rozwój
Wszystkie dzieci z trisomią 18 mają opóźnienia rozwojowe i niepełnosprawność intelektualną; mogą nie nauczyć się robić rzeczy, które robią typowe dzieci, takich jak chodzenie i mówienie61. Dzieci z trisomią 18 będą wymagać specjalnej opieki przez całe życie62.
Mimo złożonych potrzeb, dzieci z zespołem Edwardsa mogą rozwijać się, choć powoli. Wiele dzieci potrafi komunikować swoje potrzeby, wykazywać świadomość otoczenia, a niektóre potrafią siedzieć i stać z pomocą. Istnieją również przypadki starszych dzieci uczęszczających do szkoły63. Opinie wielu rodziców sugerują, że dzieci z zespołem Edwardsa mają dobrą jakość życia i są cenionymi członkami rodziny64.
Wsparcie rozwoju i terapie
Niektóre dzieci z mozaikową postacią zespołu Edwardsa żyją do dorosłości. Wczesna interwencja jest najlepszym sposobem wspierania rozwoju dziecka65. Wczesna interwencja obejmuje terapie, edukację i inne formy wsparcia, które pomogą dziecku osiągnąć pełny potencjał66.
Interwencje medyczne dla zespołu Edwardsa mogą obejmować stosowanie sond żywieniowych, leczenie wspierające, takie jak fizjoterapia i terapia zajęciowa, oraz operacje korygujące wady serca67. Opieka paliatywna odgrywa znaczącą rolę w leczeniu zespołu Edwardsa. Koncentruje się na zapewnieniu komfortu i poprawie jakości życia dzieci z tym zespołem68.
Etyczne aspekty opieki
Istnieją kwestie etyczne związane z opieką i leczeniem niemowląt i dzieci z zespołem Edwardsa69. Istnieje ogólna zgoda, że decyzje dotyczące leczenia powinny koncentrować się na najlepszym interesie dziecka i uwzględniać opinię rodziców70. Zalecane jest podejście oparte na współpracy, z otwartością między członkami zespołu71.
Ze względu na niezwykle niekorzystne rokowanie, naprawa chirurgiczna ciężkich wad wrodzonych, takich jak atrezja przełyku lub wrodzone wady serca, może nie być brana pod uwagę i powinna być omówiona z rodzicami72. Niemniej jednak, korzystając z bazy danych Narodowego Programu Poprawy Jakości Chirurgicznej Amerykańskiego Kolegium Chirurgów (NSQIP), Bajinting i współpracownicy zgłosili, że u pacjentów z trisomią 18, którzy przeszli operację niekardiologiczną, osiągnięto doskonałe wyniki73.
Leczenie żywego noworodka jest zazwyczaj wspierające, ale nie zawsze stosuje się środki podtrzymujące życie. Zalecane jest dokładne przemyślenie i omówienie przed podjęciem takich działań jak chirurgiczna korekcja nieprawidłowości74. Idealnie byłoby, gdyby pełna, świadoma dyskusja z rodzicami, przeprowadzona przed urodzeniem dziecka, informowała o postępowaniu75.
Współczesne trendy w opiece
W ostatnich latach Amerykańska Akademia Pediatrii zalecała, aby niemowlęta z potwierdzoną trisomią 13 lub 18 nie były resuscytowane przy urodzeniu. Jest to bardzo tragiczne, ponieważ nawet dla maluchów, które nie żyją długo, ten czas jest niezwykle ważny dla rodzin i pozostawia wpływ na całe życie76.
Obecnie obserwuje się zwiększające się podejście do leczenia, które odchodzi od czystej opieki paliatywnej w kierunku optymalizacji jakości życia77. Jest to spowodowane rosnącymi dowodami na to, że model decyzyjny oparty na współpracy, obejmujący rodziców i świadczeniodawców, jest lepszym sposobem podejścia do dziecka z zespołem Edwardsa78.
Badanie pacjentów z trisomią 18, którzy mieli zmiany w sercu, wykazało, że 82% pacjentów poddanych operacji serca zostało wypisanych do domu z złagodzonymi objawami kardiologicznymi, a zgon związany z wrodzoną wadą serca wystąpił tylko u jednego pacjenta79. Sugeruje to, że operacja serca jest skuteczna w zapobieganiu zgonowi związanemu z wrodzoną wadą serca u pacjentów z trisomią 1880.
Podsumowanie opieki pielęgniarskiej
Zespół Edwardsa (trisomia 18) jest rzadkim schorzeniem genetycznym, które wymaga kompleksowej opieki pielęgniarskiej dostosowanej do indywidualnych potrzeb pacjenta. Pielęgniarki odgrywają kluczową rolę w zespole interdyscyplinarnym, zapewniając opiekę bezpośrednią, edukację rodziny, wsparcie emocjonalne oraz koordynację różnych aspektów leczenia81.
Właściwa opieka pielęgniarska obejmuje monitorowanie i leczenie problemów oddechowych, kardiologicznych, pokarmowych i ortopedycznych, a także wsparcie rodziny w podejmowaniu trudnych decyzji dotyczących leczenia82. Pomimo poważnego rokowania, odpowiednia opieka pielęgniarska może znacząco wpłynąć na jakość życia pacjentów z zespołem Edwardsa i ich rodzin83.
Kluczowym składnikiem skutecznego nadzoru zdrowotnego w opiece nad niemowlętami i dziećmi z trisomią 18 jest zaangażowany lekarz podstawowej opieki zdrowotnej84. Jak wskazał Carey, klinicysta, który jest gotów nadzorować opiekę i zapewnić ciągłe wsparcie rodzinie, nie powinien wahać się podjąć wyzwania kierowania leczeniem dziecka z tym zaburzeniem (pomimo jego względnej rzadkości) i zapewnić Medyczny Dom dla dzieci85.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.