Wymiotowanie krwi
Etiologia i przyczyny
Hematemeza jest objawem wskazującym na krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego, obejmującego jamę ustną, gardło, przełyk, żołądek oraz dwunastnicę. Kolor krwi w wymiocinach może się różnić od jasnoczerwonego, przez ciemnoczerwony, do brunatnego lub wyglądu fusów po kawie, co odzwierciedla różne źródła i stopień trawienia krwi. Najczęstsze etiologie to wrzody trawienne (żołądka i dwunastnicy) związane z Helicobacter pylori lub długotrwałym stosowaniem NLPZ, zapalenia błony śluzowej (gastritis, esophagitis, duodenitis), zespół Mallory’ego-Weissa, żylaki przełyku w przebiegu marskości wątroby oraz urazy mechaniczne. Dodatkowo, choroby wątroby, nowotwory przewodu pokarmowego, zaburzenia krzepnięcia oraz stosowanie leków przeciwzakrzepowych mogą nasilać ryzyko krwawienia. Warto podkreślić, że NLPZ i aspiryna hamują syntezę prostaglandyn, co osłabia ochronę błony śluzowej i sprzyja krwawieniom.
Etiologia Wymiotowania Krwi
Wymiotowanie krwi (hematemeza) to objaw, który zawsze wymaga natychmiastowej uwagi medycznej. Wskazuje on na krwawienie w górnym odcinku przewodu pokarmowego, który obejmuje jamę ustną, gardło, przełyk, żołądek oraz początkową część jelita cienkiego (dwunastnicę). Krew w wymiocinach może mieć kolor jasno czerwony, ciemno czerwony, brązowy lub wygląd przypominający fusy po kawie. Obecność krwi w wymiocinach nigdy nie jest stanem normalnym i może stanowić zagrożenie dla życia12.
Wrzody i stany zapalne przewodu pokarmowego
Wrzody trawienne to jedna z najczęstszych przyczyn wymiotowania krwi. Wrzody mogą występować w żołądku (wrzody żołądka) lub w dwunastnicy (wrzody dwunastnicy). Powstają one najczęściej w wyniku zakażenia bakterią Helicobacter pylori lub długotrwałego stosowania niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), w tym aspiryny. Wrzód może uszkodzić naczynie krwionośne, prowadząc do krwawienia123.
Zapalenie żołądka (gastritis) i zapalenie przełyku (esophagitis) to stany zapalne, które mogą prowadzić do krwawienia. Przyczynami tych stanów mogą być nadmierne spożycie alkoholu, długotrwałe stosowanie NLPZ, infekcje oraz ciężka choroba refluksowa przełyku (GERD). Zapalenie może uszkodzić naczynia krwionośne znajdujące się pod błoną śluzową, powodując krwawienie132.
Zapalenie dwunastnicy (duodenitis) podobnie jak zapalenie żołądka, może prowadzić do krwawienia. Przyczyny są podobne do tych powodujących wrzody dwunastnicy34.
Uszkodzenia mechaniczne przewodu pokarmowego
Zespół Mallory’ego-Weissa to rozdarcie w błonie śluzowej przełyku lub żołądka, spowodowane gwałtownymi wymiotami. Często występuje po spożyciu zbyt dużej ilości alkoholu lub po długotrwałych, intensywnych wymiotach z innych przyczyn. Rozdarcie to może prowadzić do krwawienia, które objawia się krwią w wymiocinach125.
Uraz mechaniczny bezpośrednio w obszarze żołądka lub przełyku może spowodować ostre krwawienie wewnętrzne. Urazy mogą wynikać z wypadków, ale również rzadko mogą być skutkiem ubocznym procedur medycznych16.
Problemy naczyniowe
Żylaki przełyku (varices) to powiększone żyły w dolnej części przełyku, a czasami także w żołądku. Występują najczęściej u osób z ciężkimi chorobami wątroby, takimi jak marskość. Żylaki te mogą pęknąć i powodować krwawienie, które może być bardzo poważne i zagrażające życiu153.
Nadciśnienie wrotne, które jest konsekwencją marskości wątroby, powoduje zwiększone ciśnienie w żyłach brzusznych. Może to prowadzić do powiększenia żył w przełyku i żołądku, czyniąc je kruchymi i łatwymi do pęknięcia. Krwawienie z tych żylaków może być bardzo poważne17.
Nieprawidłowości naczyń krwionośnych, takie jak angiodysplazje (nieprawidłowe naczynia krwionośne na powierzchni żołądka i jelit) mogą powodować krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego18.
Choroby wątroby i trzustki
Przewlekłe zapalenie trzustki może uszkodzić naczynia krwionośne otaczające trzustkę, prowadząc do ich pęknięcia i krwawienia. Krew może przedostać się do dwunastnicy i być wymiotowana19.
Choroby wątroby, takie jak marskość, ostre niewydolności wątroby, alkoholowe zapalenie wątroby, czy stłuszczenie wątroby, mogą zwiększać ryzyko krwawienia z żylaków przełyku i żołądka10311.
Nowotwory jako przyczyna wymiotowania krwi
Nowotwory łagodne i złośliwe mogą być przyczyną krwawienia. Krwawiący guz powinien być przebadany pod kątem raka żołądka, przełyku lub trzustki. Nowotwory te często towarzyszą im inne objawy, takie jak ból brzucha, utrata masy ciała11213.
Nowotwory te są rzadkie, ale należy je podejrzewać, szczególnie jeśli pacjent ma powyżej 55 lat i znacznie stracił na wadze1214.
Inne choroby i zaburzenia
Zaburzenia krzepnięcia krwi, takie jak hemofilia, anemia, trombocytopenia, czy białaczka, mogą prowadzić do samoistnego krwawienia w różnych częściach ciała, w tym w przewodzie pokarmowym3155.
Przedłużone lub intensywne wymioty z jakiejkolwiek przyczyny mogą prowadzić do uszkodzenia małych naczyń krwionośnych w gardle, co może powodować pojawienie się smug krwi w wymiocinach54.
Leki i substancje toksyczne
Długotrwałe stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) lub aspiryny może powodować podrażnienie błony śluzowej żołądka i prowadzić do krwawienia. NLPZ i aspiryna mogą hamować produkcję prostaglandyn, które chronią błonę śluzową żołądka przed działaniem kwasu15316.
Leki przeciwzakrzepowe (rozrzedzające krew), takie jak warfaryna czy nowsze doustne antykoagulanty (np. rywaroksaban, apiksaban, dabigatran) same w sobie nie powodują krwawienia, ale jeśli istnieje już jakiś problem (np. wrzód), mogą nasilać krwawienie1610.
Zatrucie substancjami toksycznymi, takimi jak kwas żrący czy arszenik, może również prowadzić do krwawienia z przewodu pokarmowego314.
Inne przyczyny wymiotowania krwi
Połknięta krew pochodząca z innych źródeł może również powodować wymiotowanie krwią. Na przykład, krew może zostać połknięta po silnym krwotoku z nosa lub po zabiegu chirurgicznym w jamie ustnej153.
Ciężka choroba refluksowa przełyku (GERD) może powodować podrażnienie błony śluzowej przełyku i prowadzić do krwawienia312.
Dieulafoy’ego zmiana to nieprawidłowo położona tętnica, która przebija się przez ścianę żołądka. Może ona ulec uszkodzeniu i spowodować krwawienie46.
Szczególne przyczyny wymiotowania krwi u niemowląt i dzieci
U niemowląt i małych dzieci, wymiotowanie krwią może mieć dodatkowe przyczyny, takie jak:
- Wady wrodzone417
- Zaburzenia krzepnięcia krwi417
- Alergia na mleko418
- Połknięta krew, np. z nosa lub od matki podczas porodu418
- Połknięty przedmiot419
- Niedobór witaminy K417
Podsumowanie etiologii wymiotowania krwi
Wymiotowanie krwią jest objawem, który zawsze wymaga natychmiastowej oceny medycznej. Może wskazywać na szereg stanów od stosunkowo łagodnych po zagrażające życiu. Najczęstsze przyczyny to wrzody trawienne, zapalenie żołądka i przełyku, zespół Mallory’ego-Weissa oraz żylaki przełyku. Inne przyczyny obejmują choroby wątroby, nowotwory przewodu pokarmowego, urazy mechaniczne, zaburzenia krzepnięcia krwi oraz działanie niektórych leków. U dzieci występują dodatkowo specyficzne przyczyny, takie jak wady wrodzone czy alergia na mleko. Szybka diagnostyka i leczenie są kluczowe dla zapobiegania poważnym powikłaniom21.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.