Tendinopatia
Epidemiologia
Tendinopatia, obejmująca zarówno urazy traumatyczne, jak i przewlekłe choroby ścięgien, stanowi ponad 30% wszystkich konsultacji mięśniowo-szkieletowych, z częstością występowania kończyn dolnych na poziomie 11,83/1000 osobolat i zapadalnością 10,52/1000 osobolat w krajach rozwiniętych. W 2020 roku liczba przypadków tendinopatii w siedmiu głównych rynkach wyniosła około 29,3 miliona, z najwyższą liczbą w USA (11,9 mln). Tendinopatia dotyka głównie osoby powyżej 35 roku życia, a jej występowanie jest silnie związane z aktywnością sportową, gdzie np. tendinopatia rzepki u sportowców wynosi 18,3%, a tendinopatia ścięgna Achillesa dotyka około 30% biegaczy z roczną zapadalnością 79%. Czynniki ryzyka obejmują wiek, płeć, choroby metaboliczne (cukrzyca, otyłość), przeciążenia mechaniczne, a także ekspozycję zawodową na powtarzalne ruchy i nieprawidłową ergonomię. Diagnostyka opiera się głównie na USG i MRI, a leczenie preferuje ćwiczenia oparte na progresywnym obciążaniu oraz edukację pacjenta, które wykazują lepsze wyniki niż infiltracje kortykosteroidami.
Epidemiologia tendinopatii
Tendinopatia to schorzenie, które obejmuje zarówno urazy traumatyczne, jak i choroby przewlekłe ścięgien. Zaburzenia te należą do jednych z najczęstszych rozpoznań ortopedycznych, stanowiąc ponad 30% wszystkich konsultacji mięśniowo-szkieletowych. Na całym świecie rocznie przeprowadza się ponad 30 milionów procedur związanych ze ścięgnami, co wiąże się ze znaczącymi konsekwencjami społeczno-ekonomicznymi w postaci utraconych godzin pracy i wydatków ekonomicznych.1
Występowanie ogólne
Według analiz epidemiologicznych, w krajach rozwiniętych częstość występowania tendinopatii kończyn dolnych wynosi 11,83 na 1000 osobolat, a zapadalność 10,52 na 1000 osobolat.2 Tendinopatia stanowi około 7% wszystkich wizyt ambulatoryjnych związanych z problemami mięśniowo-szkieletowymi.3 W szerszej perspektywie, urazy ścięgien stanowią około 50% wszystkich urazów sportowych.4
Badania przeprowadzone w 2020 roku wykazały, że całkowita liczba przypadków tendinopatii w siedmiu głównych rynkach (USA, Niemcy, Francja, Włochy, Hiszpania, Wielka Brytania i Japonia) wynosiła około 29,3 miliona.56 Stany Zjednoczone odnotowały najwyższą liczbę przypadków, wynoszącą około 11,9 miliona w 2020 roku, z tendencją wzrostową prognozowaną na kolejne lata.5 Wśród krajów europejskich, Francja charakteryzowała się najwyższą liczbą przypadków tendinopatii (4,45 miliona), następnie Wielka Brytania i Włochy, podczas gdy Hiszpania miała najniższą liczbę przypadków (416 722).5 Japonia odnotowała około 4,97 miliona przypadków tendinopatii w 2020 roku.7
Rozkład demograficzny
Tendinopatia najczęściej dotyka osoby w średnim wieku, szczególnie w grupie wiekowej powyżej 35 lat.89 Wraz z wiekiem znacząco wzrasta ryzyko wystąpienia tendinopatii. Badania pokazują, że nastolatki wydają się być mniej dotknięte tendinopatią w porównaniu z dorosłymi.10 W przypadku tendinopatii rzepki, częstość występowania u sportowców w wieku powyżej 18 lat (21,3%) jest dwukrotnie wyższa niż u sportowców poniżej 18 roku życia (10,1%).11
Jeśli chodzi o różnice płciowe, ogólny trend w zakresie częstości występowania lub zapadalności nie jest jednoznaczny, choć konkretne tendinopatie mogą mieć płeć jako czynnik ryzyka.10 W USA w 2020 roku większa liczba mężczyzn (8,34 miliona) niż kobiet (3,58 miliona) cierpiała na tendinopatię.7 Wpływ płci na występowanie tendinopatii prawdopodobnie jest związany z czynnikami biomechanicznymi. Przykładowo, tendinopatia rzepki jest 5 razy częstsza u mężczyzn niż u kobiet uprawiających sporty wymagające skoków, podczas gdy tendinopatia stożka rotatorów i nadkłykcia bocznego występuje z taką samą częstością u obu płci.8
Tendinopatia w sporcie
Tendinopatia jest szczególnie powszechna wśród sportowców, gdzie aktywność fizyczna powoduje znaczne obciążenie i siłę na część ścięgnistą jednostki mięśniowo-ścięgnistej, zwiększając ryzyko urazu ścięgna.1 Około 50% urazów związanych ze sportem wynika z przeciążeń, a większość z nich dotyczy ścięgien.1
Metaanaliza wykazała, że ogólna częstość występowania tendinopatii rzepki w populacji sportowo aktywnej wynosi 18,3%, w porównaniu do 0,1% w populacji ogólnej.12 Wśród sportowców, częstość występowania tendinopatii rzepki wynosiła 11,2% u kobiet i 17% u mężczyzn.1211
Tendinopatia ścięgna Achillesa dotyka około 30% wszystkich biegaczy, z roczną zapadalnością na poziomie 79%.1 W badaniu przeprowadzonym wśród uniwersyteckich piłkarzy nożnych, częstość występowania tendinopatii ścięgna Achillesa wynosiła 21,9 na 100 osób.1314 Badanie młodych koszykarzy płci męskiej wykazało, że 63% uczestników miało tendinopatię ścięgna Achillesa, przy czym wiek był czynnikiem przyczyniającym się do jej rozwoju.15
Tendinopatia rzepki jest powszechna w siatkówce (14%), piłce ręcznej (13%), koszykówce (12%) i występuje często u zawodników piłki nożnej (2,5%).10 W elitarnej męskiej piłce nożnej, tendinopatia rzepki stanowi 1,5% wszystkich urazów, co odpowiada zapadalności 0,12 urazów/1000 godzin.16 Co sezon dotyczy ona 2,4% zawodników, przy czym większość urazów (61%) prowadzi do absencji trwającej tydzień lub krócej.16
| Sport | Częstość występowania tendinopatii rzepki |
|---|---|
| Siatkówka | 24,8% (ogólnie) 45% (sportowcy elitarni) |
| Koszykówka | 20,8% (ogólnie) 32% (sportowcy elitarni) |
| Piłka ręczna | 13% (ogólnie) 15% (sportowcy elitarni) |
| Piłka nożna | 6,1% (ogólnie) 2,5% (sportowcy rekreacyjni) 5-13% (sportowcy elitarni) |
| Rugby | 13% |
Sporty takie jak tenis i baseball wykazują 4-krotnie większe ryzyko tendinopatii barku przed 45 rokiem życia w porównaniu z grupą kontrolną.10 Roczna zapadalność na tendinopatię stożka rotatorów waha się od 0,3% do 5,5%, a roczna częstość występowania od 0,5% do 7,4%.18
Czynniki ryzyka
Poza aktywnością sportową, w rozwoju tendinopatii biorą udział inne modyfikowalne i niemodyfikowalne czynniki ryzyka. Można je podzielić na czynniki wewnętrzne i zewnętrzne.19
Czynniki wewnętrzne obejmują:
- Wiek – częstość występowania wzrasta z wiekiem, szczególnie po 35 roku życia8
- Płeć – wpływa na występowanie konkretnych typów tendinopatii8
- Zaburzenia medyczne i metaboliczne (cukrzyca, otyłość, hiperlipidemia, spondyloartropatie seronegatywne)19
- Stany zapalne19
- Historia rodzinna19
- Ograniczona lub nadmierna ruchomość stawów19
- Osłabienie mięśni lub deficyty w kontroli nerwowo-mięśniowej19
- Zmieniona struktura ścięgna19
- Polimorfizmy w genach: kolagen typu V, alfa 1 (COL5A1), tenascyna C (TNC), metaloproteinaza macierzy-3 (MMP3) i związany z estrogenem receptor alfa (ESRRA)19
Czynniki zewnętrzne obejmują:
- Przeciążenie, nagły wzrost częstotliwości i/lub intensywności aktywności19
- Nowe aktywności fizyczne19
- Brak odpowiedniej regeneracji19
- Powtarzalne ruchy, złe warunki ergonomiczne1019
- Stosowanie fluorochinolonów, nadmierne stosowanie kortykosteroidów i statyny19
Tendinopatia związana z ekspozycją zawodową
Ekspozycja zawodowa, szczególnie charakteryzująca się wysoce powtarzalnymi ruchami i niewłaściwą ergonomią miejsca pracy, może predysponować do ryzyka wystąpienia tendinopatii.10 Zaobserwowano częstość występowania na poziomie 3%, ale odnotowano również wskaźniki tak wysokie jak 18% i 41% odpowiednio u chirurgów kręgosłupa i górników.20
Środowiska zawodowe, które obejmują czynności wymagające użycia dużej siły i/lub powtarzalności, takie jak pracownicy przemysłu spożywczego, pracownicy budowlani i pakowacze na linii montażowej, zwiększają ryzyko rozwoju tendinopatii.21 Roczna zapadalność na zapalenie nadkłykcia bocznego (tzw. łokieć tenisisty) w praktyce ogólnej wynosi 47/1000 osób, a jego częstość występowania wynosi od 1 do 3% w populacji ogólnej i 7% u pracowników fizycznych.22
Tendinopatia a choroby współistniejące
Patologie ścięgien mogą stanowić pierwszą manifestację kliniczną różnych chorób metabolicznych.20 W przewlekłym zapaleniu stawów w przebiegu dny moczanowej i hipercholesterolemii, odkładanie się kryształów moczanu jednosodowego i cholesterolu w ścięgnach może prowadzić do zapalenia o niskim stopniu nasilenia, odpowiedzialnego za degenerację ścięgna.20
U pacjentów z cukrzycą produkty glikacji pogarszają funkcje biologiczne i mechaniczne ścięgien i więzadeł.20 Również otyłość może być czynnikiem ryzyka dla zaburzeń ścięgien ze względu na zwiększony ciężar na ścięgna przenoszące obciążenie oraz ogólnoustrojowe czynniki dysmetaboliczne.20 Niektóre badania wykazały związek między dysfunkcją tarczycy a zaburzeniami ścięgien, takimi jak uszkodzenia stożka rotatorów i spontaniczne zerwanie długiej głowy ścięgna dwugłowego.20
Tendinopatia wapieniowa
Tendinopatia wapieniowa jest bolesnym schorzeniem barku, charakteryzującym się odkładaniem kryształów hydroksyapatytu wapnia w części ścięgnistej stożka rotatorów. Częstość występowania sięga 7,8% w barkach bezobjawowych i do 42,5% w barkach z objawami.23 W ostatnich latach płukanie pod kontrolą USG wraz z iniekcją steroidów zyskało na popularności i stało się preferowaną metodą dla wielu chirurgów ortopedów, radiologów i lekarzy medycyny fizykalnej.23
Znaczenie kliniczne i ekonomiczne
Tendinopatia stanowi problem o dużym znaczeniu klinicznym i rosnącej częstości występowania.4 Leczenie tendinopatii może być wyzwaniem dla klinicystów i może wiązać się z poważnymi działaniami niepożądanymi.24 Około 5% pacjentów z tendinopatią ścięgna Achillesa przechodzi do zerwania ścięgna Achillesa.25
Tendinopatia została silnie skorelowana ze starzeniem się.4 Istnieją istotne dowody potwierdzające związek obciążenia mechanicznego z początkiem i utrzymywaniem się tendinopatii w wyniku zmian typowych wzorców obciążenia, niewłaściwej objętości obciążenia lub częstotliwości, prowadzących do przeciążenia lub niedociążenia tkanki.4
Monitorowanie i nadzór nad tendinopatią
Monitorowanie i nadzór nad tendinopatią są istotne ze względu na znaczącą częstość występowania tego schorzenia oraz jego wpływ na jakość życia pacjentów i koszty społeczno-ekonomiczne. Wysiłki badawcze powinny opierać się na wynikach wiarygodnych i aktualnych badań epidemiologicznych, aby lepiej zrozumieć wpływ tendinopatii i wesprzeć działania profilaktyczne.11
Metody diagnostyczne w nadzorze
Tendinopatia jest rozpoznaniem klinicznym charakteryzującym się zlokalizowanym bólem ścięgna i utratą funkcji. Najczęściej jest wynikiem powtarzających się obciążeń mechanicznych.26 Tendinopatia często ma podstępny początek i odnosi się do ścięgna z nieprawidłową tkanką, która jest strukturalnie nienaruszona.27
Najlepszym narzędziem diagnostycznym dla tendinopatii stożka rotatorów jest badanie USG, a następnie MRI.22 Badania ultrasonograficzne mogą być również przydatne w przewidywaniu przyszłych wystąpień tendinopatii ścięgna Achillesa.28
Strategie prewencyjne
Strategie zapobiegawcze nie zostały jeszcze dobrze zbadane, ale w określonych populacjach trening równowagi (piłkarze) i wkładki amortyzujące (rekruci wojskowi) mogą być skuteczne.28 Tendinopatia kończyn dolnych jako powszechny i uciążliwy stan zasługuje na wyższe miejsce w programie badań układu lokomotorycznego w celu opracowania skuteczniejszych interwencji zapobiegawczych.2
Ćwiczenia oparte na progresywnym obciążaniu i edukacji są lepsze niż minimalne interwencje pod względem krótko- i długoterminowej funkcji/nasilenia objawów u osób z tendinopatią pośladkową.29 Jeśli chodzi o natężenie bólu, interwencje oparte na ćwiczeniach i infiltracje kortykosteroidami miały podobne efekty w tej populacji, jednak ćwiczenia wykazały wyższy wskaźnik powodzenia leczenia w porównaniu z infiltracją kortykosteroidami zarówno w krótkim, jak i długim okresie u osób z tendinopatią pośladkową.29
Trendy epidemiologiczne
Zapadalność na tendinopatię wykazuje tendencję wzrostową. W badaniu opartym na populacji ogólnej, zapadalność na tendinopatię ścięgna Achillesa sześciokrotnie wzrosła w latach 1987-1994 w porównaniu z okresem 1979-1986.18
Według raportu epidemiologicznego, częstość występowania tendinopatii w siedmiu głównych rynkach (USA, UE5 i Japonia) jest prognozowana do wzrostu w okresie 2021-2030.30 Stany Zjednoczone utrzymują największą pulę pacjentów z tendinopatią i reprezentują największy rynek dla jej leczenia.31
Zapadalność na tendinopatię wśród konkretnych populacji sportowych została ustalona, jednak dane te w dużej mierze brakują dla populacji ogólnej praktyki lekarskiej.2
Wyzwania w nadzorze i monitorowaniu
Według Kaux i wsp., uogólnione badania epidemiologiczne nad tendinopatią są trudne ze względu na różne kultury sportowe i nawyki sportowe w różnych krajach.32 Istnieje niedobór danych dotyczących częstości występowania tendinopatii ścięgna Achillesa w sportach rekreacyjnych w wielu krajach.32
Wiele uwagi poświęca się sportowcom elitarnym w sporcie wyczynowym, podczas gdy w sporcie rekreacyjnym jest większa liczba uczestników, którzy zaczynają wcześniej lub kontynuują dłużej, a dla wielu z nich sprzęt nie zawsze jest dostosowany do uprawianego sportu, zwiększając ryzyko tendinopatii.32
Nie ma również powszechnie akceptowanego systemu klasyfikacji patologii ścięgien.33 Opublikowano liczne raporty opisujące urazy mechanizmu wyprostnego u sportowców, ale istnieje niedostatek badań koncentrujących się na tendinopatii ścięgna czworogłowego.33
Kierunki przyszłych badań
Nowe dane pochodzące z badań podstawowych i translacyjnych wraz z dobrze zaprojektowanymi badaniami klinicznymi zwiększą nasze zrozumienie pochodzenia i zidentyfikują ulepszone opcje leczenia tendinopatii.22 Potrzebne są dalsze badania z większą wielkością próby i badaniem roli zmiennych antropometrycznych w występowaniu tego zaburzenia.34
Wyniki cytowanego wcześniej badania dotyczącego tendinopatii wapniowej są sprzeczne z istniejącą literaturą i kwestionują stosowanie płukania pod kontrolą USG jako środka leczenia tendinopatii wapniowej.23 Ustalenia te kwestionują istniejące zalecenia dotyczące leczenia tendinopatii wapniowej i mogą wymagać krytycznego przemyślenia ustalonych koncepcji leczenia tych pacjentów.35
Ze względu na wysoką częstość występowania i charakter niepełnosprawności tendinopatii pośladkowej, skuteczność interwencji zachowawczych w leczeniu tego schorzenia została zbadana w kilku badaniach.36 Wśród interwencji zachowawczych, ćwiczenia okazały się skuteczną terapią w leczeniu tendinopatii ogólnie, będąc uważaną za preferowaną opcję dla zarządzania tymi schorzeniami, choć pewność dowodów w tym zakresie była niska do bardzo niskiej.29
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.