Przewlekła białaczka limfocytowa
Patofizjologia i mechanizm
Przewlekła białaczka limfocytowa (PBL) to klonalna ekspansja dojrzałych limfocytów B CD5+CD23+ z niską ekspresją powierzchniowych immunoglobulin (IgM/IgD) i pojedynczego łańcucha lekkiego. Patogeneza obejmuje liczne aberracje genetyczne, w tym delecję 13q14 (50-60% pacjentów) z utratą miR-15a i miR-16-1 prowadzącą do nadekspresji BCL2, delecję 11q22-q23 (12-18%) obejmującą gen ATM, delecję 17p13 (5-10%) z utratą TP53 oraz trisomię chromosomu 12 (11-16%). Mutacje somatyczne w genach NOTCH1, SF3B1, BIRC3 i MYD88 wpływają na przebieg choroby. PBL jest chorobą zależną od sygnalizacji BCR, z kluczową rolą kinazy tyrozynowej Brutona (BTK), PI3K i SYK. Podział na U-CLL (niezmutowane IGHV, gorsze rokowanie) i M-CLL (zmutowane IGHV) ma znaczenie prognostyczne. Mikrośrodowisko tkankowe, zwłaszcza w węzłach chłonnych i szpiku, wspiera proliferację i przeżycie komórek PBL poprzez interakcje z limfocytami T, komórkami podścieliska i dendrytycznymi oraz sygnalizację TNF i BCR.
- Patogeneza przewlekłej białaczki limfocytowej
- Komórkowe pochodzenie i transformacja nowotworowa
- Rola zmian genetycznych w patogenezie PBL
- Rola receptora limfocytów B i szlaków sygnałowych
- Znaczenie mikrośrodowiska w patogenezie PBL
- Zaburzenia apoptozy w PBL
- Ewolucja klonalna i transformacja w PBL
- Mechanizmy molekularne w PBL
- Rola BCL2 i mikroRNA
- Zmiany epigenetyczne w PBL
- Rola podatności genetycznej
- Szlaki sygnałowe w PBL
- Zaburzenia metabolizmu w PBL
- Mechanizmy oporności w PBL
- Implikacje patogenetyczne dla terapii
Patogeneza przewlekłej białaczki limfocytowej
Przewlekła białaczka limfocytowa (PBL) jest najczęstszą białaczką występującą u osób dorosłych w krajach zachodnich. Charakteryzuje się klonalną ekspansją dojrzałych limfocytów B CD5+CD23+ we krwi obwodowej, szpiku kostnym oraz tkankach limfatycznych wtórnych. Patogeneza PBL jest złożona i wieloczynnikowa, obejmująca interakcje między nieprawidłowymi komórkami B a mikrośrodowiskiem, a także liczne zaburzenia genetyczne i epigenetyczne12.
Komórkowe pochodzenie i transformacja nowotworowa
Badania profilu ekspresji genów oraz analizy fenotypowe sugerują, że PBL wywodzi się z limfocytów B CD5+ podobnych do tych, które występują we krwi zdrowych osób dorosłych1. Komórki PBL charakteryzują typowo ekspresją antygenów powierzchniowych limfocytów B, co potwierdza się obecnością CD19, CD20dim, CD21 i CD23. Dodatkowo wykazują ekspresję CD5, który jest zwykle charakterystyczny dla limfocytów T. Ponieważ prawidłowe limfocyty B CD5+ znajdują się w strefie płaszcza grudek limfatycznych, PBL najprawdopodobniej powstaje ze złośliwej transformacji subpopulacji komórek zlokalizowanych w strefie płaszcza, które w warunkach fizjologicznych są odpowiedzialne za produkcję naturalnych polireaktywnych autoprzeciwciał3.
Warto podkreślić, że komórki PBL wykazują niezwykle niską ekspresję powierzchniowych immunoglobulin, najczęściej IgM lub IgM/IgD oraz IgD. Dodatkowo ekspresja pojedynczego łańcucha lekkiego immunoglobulin (kappa lub lambda) jest również na bardzo niskim poziomie4.
Najnowsze badania sugerują, że inicjujące zdarzenie w patogenezie PBL może zachodzić już na poziomie krwiotwórczych komórek macierzystych (HSC). HSC pobrane od pacjentów z PBL wykazują zdolność do generowania klonalnych komórek B podobnych do PBL po ksenogenicznym przeszczepieniu, co wskazuje na wewnątrzkomórkową predyspozycję HSC do tworzenia klonalnych limfocytów B5.
Rola zmian genetycznych w patogenezie PBL
Badania z wykorzystaniem sekwencjonowania następnej generacji (NGS) ujawniły liczne nawracające zmiany genetyczne mające znaczenie w patogenezie PBL. Zmiany te dotyczą zarówno aberracji chromosomowych, jak i mutacji somatycznych w konkretnych genach67.
Najczęstszą aberracją chromosomową obserwowaną w PBL jest delecja 13q14, występująca u 50-60% pacjentów. Region ten zawiera klaster mikroRNA, w tym miR-15a i miR-16-1, które regulują ekspresję białka BCL2 – antyapoptotycznego genu, którego nadekspresja jest charakterystyczna dla PBL. Delecja miR-15a i miR-16-1 prowadzi do nadekspresji BCL2 poprzez utratę mikroRNA regulujących w dół ten gen. Analizy genetyczne wykazały delecję lub obniżoną regulację tych genów miRNA w 70% przypadków PBL89.
Inne częste aberracje chromosomowe obejmują:
- Delecję 11q22-q23 (u 12-18% pacjentów) – obejmuje gen ATM (Ataxia Telangiectasia Mutated), którego produkt jest odpowiedzialny za opóźnienie progresji cyklu komórkowego w obecności uszkodzeń DNA, umożliwiając komórce naprawę tych uszkodzeń1011
- Delecję 17p13 (u 5-10% pacjentów) – obejmuje gen TP53, którego utrata funkcji wiąże się z gwałtowną progresją choroby, krótszą remisją i zmniejszonym przeżyciem całkowitym1213
- Trisomię chromosomu 12 (u 11-16% pacjentów) – związana z atypową morfologią i progresywnym przebiegiem choroby14
Sekwencjonowanie całego eksonu (WES) i całego genomu (WGS) ujawniło również nawracające mutacje w genach, takich jak1516:
- NOTCH1 – mutacje związane z gorszym rokowaniem
- SF3B1 (Splicing Factor 3b) – gen kodujący czynnik splicingowy, którego mutacje wykryto w około 15% komórek PBL
- BIRC3 – gen związany z regulacją apoptozy
- MYD88 – gen kodujący białko adaptorowe w szlaku sygnałowym receptorów toll-podobnych (TLR)
Rola receptora limfocytów B i szlaków sygnałowych
Receptor limfocytów B (BCR) odgrywa kluczową rolę w patogenezie PBL. PBL jest uważana za chorobę zależną od BCR, ponieważ sygnalizacja BCR jest konstytutywnie aktywowana i stanowi ważną cechę biologiczną komórek PBL, w tym ich przeżycie17. Z immunogenetycznego punktu widzenia, wyróżnia się dwie główne podgrupy molekularne PBL18:
- U-CLL (unmutated CLL) – charakteryzująca się niezmutowanymi genami zmiennego regionu łańcucha ciężkiego immunoglobulin (IGHV, 98% identyczności z linią germinalną). Komórki U-CLL pochodzą z limfocytów B, które nie przeszły przez ośrodek rozmnażania.
- M-CLL (mutated CLL) – charakteryzująca się zmutowanymi genami IGHV. Komórki M-CLL pochodzą z limfocytów B po przejściu przez ośrodek rozmnażania.
Podział ten ma istotne znaczenie kliniczne, ponieważ pacjenci z U-CLL mają gorsze rokowanie w porównaniu do pacjentów z M-CLL. Efekt sygnalizacji za pośrednictwem BCR różni się w zależności od statusu mutacji IGHV: komórki M-CLL są zazwyczaj kierowane w stronę anergii, podczas gdy komórki U-CLL są bardziej ukierunkowane na wzrost komórek i proliferację19.
Szlak sygnałowy BCR angażuje szereg białek, w tym kinazy będące obecnie celami terapeutycznymi20:
- Kinaza tyrozynowa Brutona (BTK) – kluczowy enzym w szlaku BCR, którego inhibitory (np. ibrutynib) blokują fosforylację kinaz w szlaku sygnałowym BCR, hamując wzrost, migrację, proliferację i przeżycie złośliwych limfocytów B
- Kinaza 3-fosfatydyloinozytolu (PI3K) – zaangażowana w przekształcanie PIP2 w PIP3, co promuje wewnątrzkomórkowe uwalnianie wapnia i uruchamia kluczowe szlaki sygnałowe promujące proliferację komórek przy jednoczesnym hamowaniu apoptozy
- Kinaza tyrozynowa śledziony (SYK) – istotna dla transdukcji sygnału BCR
Znaczenie mikrośrodowiska w patogenezie PBL
Mikrośrodowisko tkankowe odgrywa centralną rolę w patogenezie PBL. Podczas gdy większość krążących komórek PBL we krwi nie dzieli się i pozostaje w spoczynku, komórki PBL w tkankach proliferują ze stosunkowo wysoką szybkością21. Proliferacja komórek PBL zachodzi w mikroanatomicznych miejscach zwanych centrami proliferacji lub pseudogrudkami. Proliferujące komórki PBL Ki-67+ pozostają w ścisłym kontakcie z komórkami akcesorycznymi, takimi jak limfocyty T, komórki podścieliska pochodzenia mezenchymalnego i/lub komórki podobne do pielęgnujących pochodzenia monocytarnego22.
Badania ekspresji genów wykazały, że komórki PBL izolowane z węzłów chłonnych i, w mniejszym stopniu, ze szpiku kostnego, mają wyższą ekspresję E2F i MYC niż komórki PBL we krwi. W tych tkankach, szczególnie w tkankach limfatycznych wtórnych, występuje wzmocniona sygnalizacja BCR komórek białaczkowych i aktywacja receptorów z rodziny TNF23.
Komórki PBL są wysoce zależne od sygnałów pochodzących z mikrośrodowiska dla proliferacji i przeżycia. Komórki nowotworowe proliferują głównie w węzłach chłonnych i w mniejszym stopniu w szpiku kostnym, gdzie pozostają w ścisłym kontakcie z macierzą pozakomórkową, limfocytami T, komórkami pielęgnującymi, pęcherzykowymi komórkami dendrytycznymi i innymi komórkami podścieliska. Interakcje między komórkami PBL a tym złożonym mikrośrodowiskiem są mediowane przez sieć cząsteczek adhezyjnych, ligandów powierzchniowych, chemokin, cytokin i ich odpowiednich receptorów24.
Badania wykazały również, że komórki PBL promują zapalenie i immunosupresyjne środowisko poprzez uwalnianie różnych sygnałów chemicznych. Interakcje te przyczyniają się do progresji choroby i oporności na leczenie25.
Zaburzenia apoptozy w PBL
PBL charakteryzuje się typowym defektem w apoptozie, prowadząc do długowieczności komórek białaczkowych. Protoonkogen BCL2 jest nadekspresjonowany w PBL i stanowi znany supresor apoptozy (programowanej śmierci komórki), co skutkuje długim życiem zaangażowanych komórek26.
Równowaga między cytoplazmicznymi cząsteczkami promującymi przeżycie i śmierć komórki, takimi jak BCL-2, MCL-1 i podobne, wydaje się być jednym z kluczowych czynników definiujących długowieczność limfocytów B. Szlaki autokrynne, takie jak szlak czynnika wzrostu śródbłonka naczyniowego i jego receptora, również przyczyniają się do przeżycia komórek27.
Szlak Mcl-1/Noxa jest uważany za atrakcyjny cel dla strategii opartych na apoptozie w PBL. Wyciszenie Mcl-1 za pomocą małego interferującego RNA (siRNA) jest wystarczające do indukcji apoptozy w komórkach PBL, co podkreśla znaczenie tego białka w patogenezie choroby28.
Ewolucja klonalna i transformacja w PBL
PBL zawsze poprzedza często niezauważony stan przednowotwory znany jako monoklonalna limfocytoza B-komórkowa (MBL). PBL rozwija się w procesie dwuetapowym, który prowadzi do klonalnej replikacji złośliwych limfocytów B29:
- Pierwszy etap to rozwój komórek MBL w wyniku licznych czynników, takich jak stymulacja antygenowa, mutacje genetyczne i nieprawidłowości cytogenetyczne.
- Drugi etap to progresja MBL do PBL spowodowana dalszymi uszkodzeniami klonu limfocytów B, wynikającymi z dodatkowych nieprawidłowości genetycznych lub zmian w mikrośrodowisku szpiku kostnego.
Rocznie, około 1% przypadków MBL z wysoką liczbą komórek rozwija się w PBL wymagającą leczenia, a 2-10% pacjentów z objawową PBL ostatecznie rozwinie transformację Richtera. Transformacja PBL w agresywny chłoniak występuje u 2-10% pacjentów i w większości przypadków (90%) odpowiada chłoniakowi rozlanemu z dużych komórek B (DLBCL), ale może również rozwinąć się w chłoniaka Hodgkina30.
DLBCL zazwyczaj pojawia się jako liniowa ewolucja tego samego klonu PBL, z tylko rzadkimi przypadkami pochodzącymi z rozgałęziającego się, rozbieżnego podklonu31. Badania sekwencjonowania głębokiego, ukierunkowanego na następną generację wykazały, że submutacje klonalne (tj. obecne tylko w części komórek nowotworowych) mogą być wykryte dla wszystkich genów napędzających chorobę i są związane z szybką progresją choroby i gorszym rokowaniem32.
W miarę akumulacji komórek PBL zaczynają one promować zapalenie i immunosupresyjne środowisko poprzez uwalnianie różnych sygnałów chemicznych. Te nieprawidłowe limfocyty nie tylko są nieskuteczne, ale kontynuują życie i namnażanie się, gdy zdrowe limfocyty obumierałyby. Gromadzą się we krwi i niektórych narządach, powodując powikłania. Mogą wypierać zdrowe komórki ze szpiku kostnego i zakłócać produkcję komórek krwi33.
Mechanizmy molekularne w PBL
Rola BCL2 i mikroRNA
Protoonkogen BCL2 jest nadekspresjonowany w PBL i stanowi znany supresor apoptozy, skutkując długim życiem zaangażowanych komórek. Pomimo częstej nadekspresji białka BCL-2, translokacje genetyczne znane z powodowania nadekspresji BCL2, takie jak t(14;18), nie są wykrywane u pacjentów z PBL34.
Analizy molekularnej patofizjologii PBL pozwalają na rozwój terapii ukierunkowanych na komórki białaczkowe z tymi zmianami genetycznymi. Wenetoklaks, który jest jedną z opcji leczenia pierwszej linii PBL, został zaprojektowany do blokowania białka BCL235.
Badania wykazały, że ta nadregulacja BCL2 jest związana z delecjami regionu 13q14. Dwa geny, nazwane miRNA15a i miRNA16-1, znajdują się w regionie 13q14 i wykazano, że kodują nie białka, ale raczej regulacyjny RNA zwany mikroRNA (miRNA). Te geny miRNA należą do rodziny wysoce zachowanych niekodujących genów w całym genomie, których transkrypty hamują ekspresję genów poprzez degradację mRNA lub blokowanie transkrypcji mRNA36.
Zmiany epigenetyczne w PBL
Genom PBL charakteryzuje się szeroką hipometylacją, a duża część różnic między U-CLL a M-CLL może być przypisana ich różnemu pochodzeniu komórkowemu – odpowiednio z limfocytów B niezależnych lub doświadczonych w centrum rozmnażania. Główne zmiany hipometylacji występują w miejscach wiązania czynników transkrypcyjnych, takich jak TCF3, PU.1/SPIB, NFAT i EGR, oraz wzmacniacze, które modulują geny istotne dla patogenezy PBL zaangażowane w funkcję limfocytów B, sygnalizację BCR i aktywację NF-kB37.
PBL może być również spowodowana szeregiem zmian epigenetycznych, które są adaptacjami dodającymi znacznik do określonych sekwencji DNA, zamiast zmieniać samą sekwencję. W PBL zmiany te można sklasyfikować jako dodanie trzech różnych podgrup metylowych (podobnych do naiwnych limfocytów B, podobnych do pamięciowych limfocytów B i pośrednich), które wpływają na to, jak bardzo ta sekwencja DNA jest transkrybowana38.
Rola podatności genetycznej
Badania rodzinne konsekwentnie wykazywały, że krewni pierwszego stopnia pacjentów z PBL mają 2- do 8-krotnie zwiększone ryzyko rozwoju choroby. Badania asocjacyjne całego genomu zidentyfikowały do 45 loci podatności, głównie mapujących do niekodujących regionów genomu39.
Mechanizmy łączące te warianty podatności z rozwojem choroby są wyjaśniane dzięki zintegrowanym badaniom asocjacyjnym/transkryptomowym/epigenomowym w całym genomie. Interesujące jest to, że krwiotwórcze komórki macierzyste pochodzące od pacjentów z PBL wydają się epigenetycznie przygotowane do klonalnych ekspansji komórek podobnych do PBL po implantacji u myszy. Co ciekawe, te klonalne ekspansje nie zawsze niosą te same aberracje genomowe co oryginalna choroba40.
Niektóre istotne mutacje genetyczne mogą być dziedziczone. Ponieważ nie ma pojedynczej mutacji, która byłaby związana z PBL we wszystkich przypadkach, podatność danej osoby może być zwiększona, gdy współdziedziczy wiele mutacji związanych ze zwiększonym ryzykiem PBL41.
Szlaki sygnałowe w PBL
W patogenezie PBL uczestniczy kilka szlaków sygnałowych, które są obecnie celami terapeutycznymi4243:
- Szlak sygnałowy receptora limfocytów B (BCR) – kluczowy dla proliferacji, różnicowania i apoptozy limfocytów B. Kinaza tyrozynowa Brutona (BTK) jest kluczowym enzymem w tym szlaku. Gdy BCR jest aktywowany przez wiązanie antygenu, kinazy tyrozynowe białkowe aktywują BTK, która następnie aktywuje kinazę 3-fosfatydyloinozytolu (PI3K), przekształcając fosfatydyloinozytol 4,5-bisfosforan (PIP2) w fosfatydyloinozytol 3,4,5-trisfosforan (PIP3). Proces ten promuje wewnątrzkomórkowe uwalnianie wapnia i uruchamia kluczowe szlaki sygnałowe, które promują proliferację komórek przy jednoczesnym hamowaniu apoptozy.
- Szlak CXCR4/SDF1 – zaangażowany w regulację ekspresji CD20 na limfocytach B.
- Szlak BCL-2 – istotny w regulacji apoptozy. Inhibitory BCL-2, takie jak wenetoklaks, bezpośrednio celują w BCL-2, powodując apoptozę komórek PBL.
Ibrutynib kowalencyjnie i nieodwracalnie wiąże się z cysteiną 481 (C481) w miejscu wiązania adenozynotrifosforanu (ATP) w domenie kinazy BTK. Hamuje to fosforylację kinaz w szlaku sygnałowym BCR, hamując następnie wzrost, migrację, proliferację i przeżycie złośliwych limfocytów B. Wykazano, że inhibicja BTK zmniejsza prozapalne cytokiny i chemokiny dla zasiedlania węzłów chłonnych44.
Aktywność ibrutynibu jest komplementarna do wenetoklaksu, inhibitora BCL-2, umożliwiając synergistyczną kombinację leczenia. Ibrutynib zmniejsza poziom powierzchniowy CXCR4, powodując uwolnienie komórek PBL ze śledziony i węzła chłonnego do krwi obwodowej. Ibrutynib również pośrednio zmniejsza poziom białka MCL-1, pozostawiając te komórki PBL wysoce zależne od sygnalizacji BCL-2. Wenetoklaks bezpośrednio celuje w BCL-2, powodując apoptozę komórek PBL45.
Zaburzenia metabolizmu w PBL
Wynik prognostyczny oparty na ekspresji genów metabolizmu kwasów tłuszczowych (FAM) ujawnił wyraźne różnice fenotypowe immunologiczne i wskazał na udział oksydacji kwasów tłuszczowych (FAO) w progresji PBL. Inhibicja FAO upośledzała przeżycie komórek PBL i synergistycznie zwiększała skuteczność idelalisibu, inhibitora PI3K46.
Wyniki te sugerują, że przeprogramowanie metaboliczne FAO wspiera progresję PBL poprzez kształtowanie immunosupresyjnego mikrośrodowiska i promowanie przeżycia komórek. Modulacja FAM może stanowić obiecującą strategię immunoterapeutyczną poprzez odwrócenie immunosupresyjnego mikrośrodowiska, podczas gdy inhibicja FAO zwiększa skuteczność inhibitora PI3K poprzez działanie synergistyczne47.
Mechanizmy oporności w PBL
Badacze z Niemieckiego Centrum Badań nad Rakiem (DKFZ) zidentyfikowali mechanizm oporności, który często występuje w ukierunkowanej terapii przeciwko PBL. Lek ibrutynib jest inhibitorem kinazy tyrozynowej Brutona (BTK). Te środki, które są dostępne od około dziesięciu lat, znacznie poprawiły opcje leczenia przewlekłej białaczki limfocytowej: inhibitory BTK mają ukierunkowane działanie na złośliwe komórki B w PBL48.
Ogromna zdolność adaptacyjna komórek nowotworowych pozwala im stać się odpornymi na leki przeciwnowotworowe. W rezultacie lek traci swój efekt terapeutyczny u prawie wszystkich pacjentów z PBL w czasie, a choroba powraca. Zmieniona aktywność proteasomu podczas leczenia ibrutynibem sugeruje, że rozkład białek odgrywa rolę w rozwoju oporności49.
Inhibitor proteasomu karfilzomib prowadził do dłuższego przeżycia u myszy z PBL z opornością na ibrutynib. Inhibitory proteasomu działały również w hodowanych ludzkich komórkach B pobranych od pacjentów z PBL, którzy byli oporni na ibrutynib. Te środki mogą być zatem opcją w przyszłości dla leczenia pacjentów z PBL, u których rozwija się oporność na inhibitory BTK50.
Mutacje BTK mogą zapobiegać wiązaniu ibrutynibu, kluczowego mechanizmu oporności, podkreślając komplementarne proapoptotyczne efekty wenetoklaksu. Ibrutynib jest ważną opcją leczenia zarówno dla pacjentów nieleczonych, jak i z nawrotową/oporną PBL. Identyfikacja pacjentów, którzy najprawdopodobniej skorzystają z ibrutynibu, oraz uwzględnienie czynników związanych z pacjentem, takich jak choroby współistniejące i cechy wysokiego ryzyka, są kluczowe dla optymalizacji wyników51.
Implikacje patogenetyczne dla terapii
Zrozumienie patogenezy PBL ma bezpośredni związek z leczeniem. Na przykład, inhibitory szlaku sygnałowego BCR są obecnie standardem opieki w leczeniu pierwszej linii i nawrotowej PBL52.
Wiedza molekularna o genotypie PBL znacznie poszerzyła zrozumienie genetycznych podstaw chemooporności. Zakłócenie TP53 przewiduje niepowodzenie leczenia wieloma schematami i wymaga zastosowania alternatywnych strategii terapeutycznych, które są bardziej skuteczne53.
Wysoka częstość występowania zakłóceń TP53 w transformacji Richtera odzwierciedla selekcję chemoopornego klonu pod presją wcześniejszych terapii PBL, co sugeruje wyjaśnienie złego rokowania i ograniczonej wrażliwości na konwencjonalne leki54.
Krajobraz terapeutyczny PBL znacznie się rozwinął w ostatnich latach. Stosowanie immunochemioterapii jest obecnie bardzo ograniczone, biorąc pod uwagę pojawienie się wielu nowych czynników biologicznych. Te nowe ukierunkowane leki, w tym inhibitory kinazy tyrozynowej Brutona (BTKi) (np. ibrutynib, akalabrutynib i zanubrutynib) oraz inhibitory chłoniaka z komórek B-2 (BCL-2) (np. wenetoklaks), wykazały znaczną skuteczność i poprawione profile bezpieczeństwa w porównaniu do tradycyjnej immunochemioterapii. To przesunięcie w kierunku ukierunkowanych terapii zmieniło zarządzanie PBL i wymaga dokładnej redefinicji parametrów prognostycznych/predykcyjnych55.
Duvelisib w połączeniu z wenetoklaksem wykazał aktywność w nawrotowej/opornej PBL i transformacji Richtera, w tym u pacjentów z chorobą wysokiego ryzyka z aberracjami TP53 i tych, którzy otrzymali wcześniejsze leczenie inhibitorami BTK. Schemat doustny, minimalnie inwazyjny, oparty na minimalnej chorobie resztkowej, ograniczony czasowo duvelisib plus wenetoklaks jest aktywny w nawrotowej/opornej PBL i transformacji Richtera56.
Identyfikacja punktów kontrolnych immunologicznych, takich jak interakcja PD-1/PD-L1, również może mieć znaczenie terapeutyczne, ponieważ komórki PBL mają podwyższoną ekspresję PD-L1 i oddziałują z PD-1 na aktywowanych limfocytach T57.
Postępy w zrozumieniu biologii PBL pomogą w opracowaniu bardziej dokładnych modeli prognostycznych i umożliwią bardziej spersonalizowane leczenie pacjentów w przyszłości58.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.