Progeria
Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Progeria (zespół Hutchinsona-Gilforda, HGPS) to rzadka, nie dziedziczna choroba genetyczna spowodowana mutacją w genie LMNA, prowadząca do produkcji nieprawidłowego białka progeryny, co destabilizuje jądro komórkowe i wywołuje przyspieszone starzenie u dzieci. Choroba manifestuje się w pierwszym roku życia, a średnia długość życia wynosi około 13 lat, z główną przyczyną zgonów w postaci powikłań sercowo-naczyniowych, takich jak zawały serca i udary mózgu. Diagnostyka opiera się na testach genetycznych potwierdzających mutację LMNA, a opieka kliniczna wymaga wielospecjalistycznego podejścia, w tym corocznych badań kardiologicznych (ciśnienie krwi, cholesterol, EKG, echokardiogram), okulistycznych, laryngologicznych i stomatologicznych. W leczeniu stosuje się lonafarnib (Zokinvy) u dzieci powyżej 12 miesięcy i o powierzchni ciała ≥0,39 m², który zmniejsza produkcję progeryny i ryzyko śmiertelności, choć nie jest to lek leczniczy. Dodatkowo stosuje się aspirynę, leki obniżające ciśnienie i cholesterol oraz hormon wzrostu u wybranych pacjentów.
- Wprowadzenie do Progerii
- Opieka medyczna nad pacjentem z Progerią
- Specjalne potrzeby dietetyczne
- Opieka stomatologiczna
- Zastosowanie znieczulenia u pacjentów z Progerią
- Wsparcie psychospołeczne i edukacyjne
- Programy wsparcia i dostęp do leczenia
- Aktualne badania i perspektywy przyszłych terapii
- Sytuacje naglące i postępowanie w przypadku zagrożenia życia
Wprowadzenie do Progerii
Progeria (zespół Hutchinsona-Gilforda, HGPS) to rzadkie schorzenie genetyczne charakteryzujące się przyspieszonym starzeniem u dzieci. Występuje z częstością około 1 na 4-8 milionów noworodków. Choroba jest spowodowana mutacją w genie LMNA, który produkuje białko Lamin A, tworzące strukturę utrzymującą jądro komórkowe. Gdy białka te (w szczególności białko zwane progeryną) nie funkcjonują prawidłowo, jądro komórki staje się niestabilne, co prowadzi do przedwczesnego procesu starzenia.1 Dziecko z progerią rodzi się z normalnymi cechami, ale przyspieszone starzenie staje się widoczne w ciągu pierwszego roku życia. Większość dzieci z rozpoznaniem progerii żyje około 13 lat, a przyczyną śmierci są najczęściej problemy z sercem lub udary mózgu (typowo związane ze starzeniem).2
Co istotne, choroba ma podłoże genetyczne, ale nie jest dziedziczna – występuje bardzo rzadko i prawie zawsze pojawia się przypadkowo.3 Progeria nie wpływa na rozwój intelektualny dzieci – ich inteligencja jest zazwyczaj przeciętna lub ponadprzeciętna.45
Opieka medyczna nad pacjentem z Progerią
Ponieważ większość lekarzy nigdy nie leczyła dziecka z Progerią, często pojawiają się pytania dotyczące optymalizacji jakości życia poprzez codzienną opiekę i leczenie. W odpowiedzi na tę potrzebę, Fundacja Badań nad Progerią (PRF) opublikowała Poradnik Opieki Klinicznej nad Progerią, dla rodzin dotkniętych Progerią i ich lekarzy. Od podstawowych faktów zdrowotnych po zalecenia dotyczące codziennej opieki i obszerne wytyczne leczenia, ten 131-stronicowy podręcznik pomaga odpowiedzieć na wiele pytań dotyczących dzieci z Progerią na całym świecie.6
W 2019 roku PRF zaktualizowała i zredagowała każdą sekcję pierwszego wydania podręcznika. Niektóre z największych zmian w drugim wydaniu obejmują nową sekcję dotyczącą genetyki i poradnictwa genetycznego dla pracowników służby zdrowia, a także mnóstwo nowych informacji z niedawnych badań klinicznych pochodzących od społeczności badawczej Progerii, w tym nowe informacje i zalecenia dotyczące układu sercowo-naczyniowego, naczyniowo-nerwowego i endokrynologicznego.7
Monitorowanie i diagnostyka
Personel medyczny może podejrzewać progerię na podstawie objawów. Test genetyczny na zmiany w genie LMNA może potwierdzić diagnozę progerii.8 Ze względu na zwiększone ryzyko sercowo-naczyniowe, dzieci z progerią powinny być monitorowane przez kardiologa i poddawane corocznym badaniom ciśnienia krwi, cholesterolu i czynności serca, w tym elektrokardiogramowi i echokardiogramowi (USG serca).9
Zaleca się również rutynowe badania u różnych specjalistów:10
- Coroczne badania wzroku u okulisty
- Regularne badanie słuchu
- Regularne wizyty stomatologiczne (zalecane od 1 roku życia)
Leczenie farmakologiczne
Obecnie nie ma leku na progerię, jednak na podstawie kilku badań klinicznych przeprowadzonych w Boston Children’s Hospital, amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła pierwszy lek – lonafarnib (Zokinvy) – dla większości dzieci z progerią w wieku 12 miesięcy i starszych. Jest to obecnie jedyny zatwierdzony lek, który leczy pierwotną przyczynę progerii.11 Zokinvy jest zatwierdzony dla pacjentów w wieku 12 miesięcy i starszych o powierzchni ciała 0,39 m² i powyżej, w celu zmniejszenia ryzyka śmiertelności w zespole Hutchinsona-Gilforda oraz w leczeniu niedoborów przetwarzania progeroidalnych laminopatii.12
Zokinvy blokuje część produkcji progeryny, zmniejszając ilość, która gromadzi się w komórkach dzieci. Lek nie jest jednak lekarstwem na progerię – podkreśla dr Monica Kleinman, lekarz pediatra intensywnej terapii w Boston Children’s Hospital, która była zaangażowana w badania kliniczne.13
Inne leki stosowane w leczeniu objawów progerii to:141516
- Aspiryna (codziennie) – w celu obniżenia ryzyka ataków serca i udarów
- Leki obniżające ciśnienie krwi/cholesterol i zapobiegające zakrzepom
- Hormon wzrostu – u niektórych pacjentów
Obecnie trwają badania nad nowymi lekami, takimi jak Progerinin, który będzie podawany w połączeniu z obecnym standardem opieki, Zokinvy, pacjentom z Progerią i Progeroidalnymi Laminopatiami (PL), którzy ukończyli 1 rok życia.17 Ponadto, badacze odkryli, że dodanie białka Ang2 do komórek wyściełających naczynia krwionośne może poprawić zdrowie układu sercowo-naczyniowego osób z progerią, co potencjalnie może prowadzić do nowych terapii ukierunkowanych na powikłania sercowo-naczyniowe.18
Wsparcie i terapie towarzyszące
Leczenie progerii koncentruje się przede wszystkim na zarządzaniu objawami i zapewnieniu opieki wspomagającej:1920
- Fizjoterapia – pomaga w sztywności stawów i problemach z biodrami, aby dziecko pozostało aktywne; obejmuje aktywne ćwiczenia rozciągające i wzmacniające oraz hydroterapię
- Terapia zajęciowa – pomaga dziecku nauczyć się sposobów radzenia sobie z codziennymi czynnościami, takimi jak ubieranie się, mycie zębów i jedzenie
- Rutynowe leczenie złamań kości
- Niektóre dzieci z progerią mogą korzystać z chodzików i urządzeń wspomagających mobilność, aby zachować niezależność
Specjalne potrzeby dietetyczne
Dzieci z progerią mają trudności z przybieraniem na wadze, dlatego szczególne podejście do odżywiania jest kluczowe:212223
- Zbilansowana dieta zawierająca zdrowe, wysokokaloryczne pokarmy, aby utrzymać odpowiednie odżywianie
- Częste, małe posiłki, aby zmaksymalizować spożycie kalorii – odżywianie i wzrost mogą być problemem dla dzieci z progerią, podawanie małych posiłków częściej może pomóc zwiększyć spożycie kalorii
- Codzienna multiwitamina
- Upewnianie się, że dzieci z progerią są dobrze nawodnione, ponieważ są bardziej podatne na odwodnienie
Opieka stomatologiczna
Dentysta odgrywa kluczową rolę w zespole medycznym dla pacjentów z HGPS, ponieważ istnieje wiele cech syndromu, które mają pochodzenie dentystyczne i/lub w obrębie głowy i szyi.24 Problemy stomatologiczne są powszechne w progerii, dlatego regularne wizyty u stomatologa dziecięcego doświadczonego w leczeniu progerii mogą wcześnie leczyć problemy.25
U pacjentów z HGPS często występuje mikrognatia (mała żuchwa). Może to prowadzić do stłoczenia zębów i opóźnionej utraty zębów mlecznych.26 Pacjenci z HGPS doświadczają również typowego opóźnionego wyrzynania zębów i rozwoju korzeni. Jest to najprawdopodobniej spowodowane retrognatycznym położeniem szczęki i żuchwy oraz niewystarczającym wzrostem szczęki.27
Często u osób z HGPS występuje wysoka zapadalność na próchnicę. W związku z tym pacjenci ci muszą mieć częste wizyty kontrolne w celu ponownego badania zębów oraz twardych i miękkich tkanek jamy ustnej. Instrukcje dotyczące higieny jamy ustnej muszą być omawiane na każdej wizycie dentystycznej z pacjentem i opiekunem. Należy stale podkreślać znaczenie skrupulatnej higieny jamy ustnej.28
Zalecania stomatologiczne dla pacjentów z progerią obejmują:2930
- Włączenie terapii fluorowych do protokołu profilaktycznego (lakiery fluorowe, samodzielnie stosowane fluory – pasty do zębów, żele, płukanki – oraz profesjonalnie nakładane fluory topiczne)
- Terapia ortodontyczna – może być wskazana, ponieważ nie ma ograniczeń w zapewnianiu leczenia stomatologicznego pacjentom z HGPS
- Współpraca z chirurgiem jamy ustnej w celu zapewnienia skutecznego i atraumatycznego usunięcia zatrzymanych zębów mlecznych wymagających ekstrakcji
Zastosowanie znieczulenia u pacjentów z Progerią
Zarządzanie znieczuleniem jest wyzwaniem dla anestezjologów u pacjentów z progerią, szczególnie w odniesieniu do zarządzania drogami oddechowymi.31 W związku z tym znieczulenie regionalne może być preferowane, aby zminimalizować niekorzystne skutki znieczulenia ogólnego.
Stosowanie znieczulenia podpajęczynówkowego w zespole progerii wymaga jednak starannego rozważenia, w tym dostosowania dawki środka znieczulającego miejscowo i ścisłego monitorowania. Na podstawie doświadczeń badaczy, znieczulenie podpajęczynówkowe jest bezpieczne u pacjentów z progerią, pod warunkiem zachowania ostrożności przy wyborze odpowiedniej dawki środka znieczulającego miejscowo i starannego monitorowania pacjentów.32 Należy również zwrócić szczególną uwagę na choroby współistniejące związane z wiekiem.33
Wsparcie psychospołeczne i edukacyjne
Dzieci z progerią mają odpowiedni dla wieku poziom funkcjonowania społecznego i intelektualnego.34 Progeria nie wpływa na intelekt dziecka, dlatego może ono uczęszczać do szkoły na poziomie odpowiednim do wieku.35
Ważne aspekty wsparcia psychospołecznego obejmują:363738
- Tworzenie sieci wsparcia składającej się z zespołu opieki zdrowotnej, rodziny i przyjaciół
- Dostosowania szkolne uwzględniające niski wzrost
- Wsparcie dla rodzin dzieci z progerią, które mogą mierzyć się z wyzwaniami związanymi z wpatrywaniem się innych osób w ich dziecko
- Wsparcie emocjonalne, ponieważ informacja o tym, że dziecko cierpi na progerię, może być emocjonalnie trudna
Programy wsparcia i dostęp do leczenia
Dostęp do specjalistycznej opieki i leków dla pacjentów z progerią jest wspierany przez różne organizacje i programy:3940
- Sentynl Cares | Zokinvy – program oferujący dedykowany, wyspecjalizowany zespół skoncentrowany na opiece nad pacjentem, zapewniający dostęp do pracowników służby zdrowia, pielęgniarek, farmaceutów, specjalistów ds. refundacji, specjalistów ds. odwołań, alternatywnego finansowania, pomocy w dopłatach i materiałów edukacyjnych
- Biologics by McKesson – współpracuje z Sentynl, aby zapewnić pacjentom, którym przepisano ZOKINVY w Stanach Zjednoczonych, szybką interwencję i zarządzanie niezbędne do optymalizacji ich leczenia
Ważną rolę odgrywa również Fundacja Badań nad Progerią (PRF), która jest jedyną organizacją non-profit dedykowaną wyłącznie znalezieniu metod leczenia i lekarstwa na Progerię i związane z nią schorzenia związane ze starzeniem, w tym choroby serca.41 PRF prowadziła wiele badań nad progerią i prowadzi Międzynarodowy Rejestr Pacjentów, który dostarcza informacji na temat naturalnego przebiegu progerii w czasie.42
Aktualne badania i perspektywy przyszłych terapii
Badacze aktualnie pracują nad lepszym zrozumieniem genów i sposobu progresji progerii, aby znaleźć lepsze metody leczenia, a także badają, czy niektóre terapie przeciwnowotworowe mogłyby pomóc w leczeniu progerii.43
Po zatwierdzeniu leku Zokinvy, uwaga skupia się obecnie na testowaniu dodatkowych leków lub terapii w połączeniu z Zokinvy, co mogłoby pomóc przedłużyć życie dzieci z progerią. Badacze badają również podejścia terapii genowej, mające na celu naprawę mutacji, która powoduje tę wyniszczającą chorobę.44
Prace badawcze nad leczeniem progerii są wspierane przez Fundację Badań nad Progerią, która aktywnie finansuje projekty badawcze na całym świecie, zapewniając ponad 9,3 miliona dolarów wsparcia. Trwają badania mające na celu opracowanie tańszych i skuteczniejszych metod leczenia, które mogą dodatkowo poprawić jakość życia chorych, przedłużyć ich długowieczność i ostatecznie doprowadzić do wyleczenia choroby.45
Ciągłe zaangażowanie w zapewnianie stałego finansowania i zasobów dla inicjatyw badawczych ma kluczowe znaczenie dla skutecznego rozwiązania problemu HGPS, ponieważ stwarza więcej możliwości prowadzenia badań klinicznych i opracowywania interwencji opartych na dowodach. Wspólne wysiłki badaczy, pracowników służby zdrowia, grup rzecznictwa pacjentów i dotkniętych rodzin są również kluczowe w dzieleniu się wiedzą i przyspieszaniu postępu.46
Sytuacje naglące i postępowanie w przypadku zagrożenia życia
Dzieci z progerią są narażone na ryzyko ataków serca, udarów mózgu i przemijających ataków niedokrwiennych (mini udarów). Należy natychmiast udać się na oddział ratunkowy, jeśli u dziecka wystąpią objawy tych stanów.47
Regularne monitorowanie i profilaktyka to najważniejsze środki zapobiegające nagłym sytuacjom:4849
- Regularne badania kontrolne w celu wykluczenia bezpośrednich powikłań
- Upewnianie się, że wszystkie leczenia są podawane na czas
- Monitorowanie przez kardiologa i coroczne badania ciśnienia krwi, cholesterolu i czynności serca
Kontakt z lekarzem jest konieczny, jeśli dziecko nie wydaje się rosnąć lub rozwijać prawidłowo.50
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.