Progeria
Objawy
Progeria (zespół Hutchinsona-Gilforda, HGPS) to rzadka, postępująca choroba genetyczna charakteryzująca się przyspieszonym starzeniem się dzieci, z częstością występowania 1 na 4-8 milionów noworodków. Objawy pojawiają się zwykle w pierwszych 12-24 miesiącach życia i obejmują spowolniony wzrost, utratę tkanki tłuszczowej, łysienie, charakterystyczne cechy twarzy (m.in. mała żuchwa, cienki nos z haczykiem, duże oczy), twardzinopodobne zmiany skórne oraz poważne powikłania sercowo-naczyniowe, takie jak miażdżyca tętnic wieńcowych i mózgowych. Średnia długość życia bez leczenia wynosi około 14,5 lat, a główną przyczyną zgonów są powikłania miażdżycowe, w tym zawał serca, niewydolność serca i udar. Progeria nie wpływa na rozwój umysłowy ani motoryczny dziecka, jednak prowadzi do licznych zaburzeń metabolicznych, takich jak insulinooporność, osteoporoza, deformacje szkieletowe oraz problemy stomatologiczne i słuchowe.
Progeria – charakterystyka
Progeria, znana również jako zespół Hutchinsona-Gilforda (HGPS), to niezwykle rzadkie, postępujące zaburzenie genetyczne charakteryzujące się przyspieszonym starzeniem się dzieci. Choroba dotyka około 1 na 4-8 milionów noworodków, wpływając jednakowo na obie płcie i wszystkie rasy. Na całym świecie żyje około 400 dzieci z klasyczną progerią1. Chociaż dzieci urodzone z progerią zwykle wyglądają zdrowo przy urodzeniu, pierwsze objawy choroby zaczynają pojawiać się w ciągu pierwszych 12-24 miesięcy życia23.
Objawy wczesne
W pierwszym roku życia zaczynają pojawiać się charakterystyczne objawy, takie jak spowolniony wzrost, utrata tkanki tłuszczowej i wypadanie włosów4. Niektóre dzieci mogą wykazywać pierwsze oznaki progerii w postaci napięcia skóry w okolicy brzucha i/lub ud oraz zaburzeń rozwoju fizycznego (niemożność osiągnięcia prawidłowej krzywej wzrostu)5. U niektórych noworodków z progerią mogą występować również nietypowo napięta, błyszcząca i stwardniała skóra w okolicy pośladków, górnych nóg i dolnej części brzucha oraz sinica (niebieskawe zabarwienie) w środkowej części twarzy67.
Charakterystyczny wygląd
Dzieci z progerią rozwijają bardzo charakterystyczny wygląd. Cechy te obejmują:
- Spowolniony wzrost i słaby przyrost masy ciała, z wysokością i wagą poniżej średniej8
- Brak tkanki tłuszczowej tuż pod skórą9
- Głowę, która jest duża w porównaniu z twarzą10
- Małą żuchwę, podbródek, usta i cienkie wargi11
- Cienki, zakrzywiony nos z lekkim haczykiem na końcu, który może wyglądać jak dziób ptaka12
- Duże oczy i powieki, które nie zamykają się całkowicie13
- Utratę włosów, w tym rzęs i brwi14
- Cienką, plamistą i pomarszczoną skórę15
- Żyły łatwo widoczne przez skórę16
- Wysoki głos17
- Przedwczesne starzenie się18
Problemy zdrowotne
Oprócz charakterystycznego wyglądu, u dzieci z progerią występuje szereg problemów zdrowotnych, w tym:
- Ciężka postępująca choroba serca i naczyń krwionośnych (choroba sercowo-naczyniowa)19
- Stwardnienie i napięcie skóry (podobne do twardziny)2021
- Opóźnione formowanie się zębów i nietypowy kształt zębów22
- Częściowa utrata słuchu23
- Utrata tkanki tłuszczowej pod skórą i utrata mięśni24
- Problemy ze wzrostem i rozwojem kości25
- Problemy ze stawami, w tym sztywność stawów26
- Biodro wypchnięte z prawidłowej pozycji, znane jako zwichnięcie biodra27
- Problemy stomatologiczne28
- Brak znaczącego postępu dojrzewania płciowego29
- Insulinooporność, co oznacza, że organizm nie reaguje dobrze na insulinę wytwarzaną przez trzustkę30
Progresja choroby
Progeria jest chorobą postępującą, a jej objawy z czasem stają się coraz bardziej wyraźne. W miarę jak dziecko starzeje się, choroba powoduje zmarszczoną skórę, niewydolność nerek, utratę wzroku i problemy sercowo-naczyniowe31. Typowa dla progerii jest twardzina, czyli stwardnienie i napięcie skóry na tułowiu i kończynach32.
W miarę starzenia się dzieci z progerią rozwijają choroby, które zwykle występują u osób w wieku 50 lat i starszych, w tym utratę masy kostnej, stwardnienie tętnic (miażdżyca) i choroby serca33. Progeria nie wpływa na inteligencję ani rozwój mózgu dziecka34. Dziecko z tym schorzeniem nie jest bardziej narażone na infekcje niż inne dzieci35.
Powikłania sercowo-naczyniowe
Najpoważniejszym, zagrażającym życiu powikłaniem progerii jest stwardnienie tętnic wieńcowych i mózgowych (miażdżyca). Zmniejsza to przepływ krwi bogatej w tlen, szczególnie w tętnicach zaopatrujących serce i mózg36. Osoby z progerią najprawdopodobniej umierają z powodu powikłań miażdżycy, w tym:
- Zawału serca
- Niewydolności serca
- Udaru37
U dzieci z progerią zwykle rozwija się ciężkie stwardnienie tętnic (miażdżyca), które jest schorzeniem, w którym ściany tętnic — naczyń krwionośnych przenoszących składniki odżywcze i tlen z serca do reszty ciała — sztywnieją i grubieją, często ograniczając przepływ krwi38.
Tempo starzenia się
Dzieci z progerią biologicznie starzeją się około dziesięć lat w ciągu jednego roku39. Rozwój chorób serca następuje w wyjątkowo przyspieszonym tempie u tych dzieci w wieku około 13 lat, co jest porównywalne z występowaniem tych chorób w normalnej populacji około szóstej dekady życia40.
Oczekiwana długość życia
Progeria zawsze prowadzi do śmierci. Średni wiek w momencie śmierci wynosi 14,5 lat, chociaż niektórzy dorośli z progerią mogą dożyć wczesnych lat 2041. Lek zwany lonafarnibem wykazał obiecujące wyniki i przedłużył życie osób z progerią o dwa i pół roku42.
Bez leczenia lonafarnibem dzieci umierają z powodu miażdżycy (niewydolność serca lub udary) w średnim wieku 14,5 lat. Przy długoterminowym leczeniu lonafarnibem stan zdrowia układu sercowo-naczyniowego znacznie się poprawia, a średnia długość życia wydłuża się o 4,5 roku. To ponad 30% wzrost średniej długości życia, z 14,5 lat do prawie 20 lat43.
Ponieważ dzieci żyją dłużej dzięki terapii lonafarnibem, lekarze obserwują zwężenie zastawki aortalnej (zwężenie krytycznej zastawki serca) jako problem u starszych dzieci i młodych dorosłych z progerią, który może być podatny na operację ratującą życie. W niektórych przypadkach operacja wszczepienia nowych zastawek serca lub otwarcia naczyń krwionośnych zaopatrujących serce (stenty) pomogła poprawić stan zdrowia pacjentów w późniejszych stadiach choroby44.
Zaburzenia metaboliczne i kostne
Badania kliniczne wykazały, że pacjenci z progerią mają wydłużony czas protrombinowy i podwyższoną liczbę płytek krwi, czego nie obserwuje się w normalnym fizjologicznym starzeniu się45. Choroba charakteryzuje się również specyficznymi wadami kształtu jądra komórkowego z powodu zmutowanego genu, co prowadzi do zniekształconych błon jądrowych w 50% komórek, w porównaniu do mniej niż 1% komórek u osób normalnych46.
U dzieci z progerią występuje insulinooporność, co oznacza, że organizm nie reaguje dobrze na insulinę wytwarzaną przez trzustkę47. Progeria może również powodować zmiany zwyrodnieniowe w kościach i stawach, powodując sztywność i ograniczoną ruchomość, deformację biodra, postawę jeździecką i szurający chód. Ogólna utrata gęstości kości prowadzi do nawracających złamań w wyniku niewielkich urazów48.
Zaburzenia układu mięśniowo-szkieletowego
Anomalie szkieletowe są najlepiej charakteryzowane jako dysplazja szkieletowa i uważa się, że są związane z niewydolnością mikronaczyniową i nieprawidłowościami macierzy pozakomórkowej49. U dzieci z progerią często występuje osteoporoza (utrata gęstości kości), szczególnie w nogach, spowodowana zaburzeniami gruczołów przytarczycznych5051.
Objawy progerii w różnych układach
Układ sercowo-naczyniowy
U dzieci z progerią często występują zdarzenia sercowo-naczyniowe, takie jak nadciśnienie tętnicze, udar, dławica piersiowa, powiększenie serca i niewydolność serca52. Te schorzenia są związane ze starzeniem się i zwiększają ryzyko przedwczesnej śmierci. Dzieci z progerią są genetycznie predysponowane do przedwczesnej, postępującej choroby serca53.
Objawy sercowo-naczyniowe mogą obejmować:
- Miażdżycę (utrata elastyczności ścian tętnic, szczególnie w tętnicach wieńcowych i aorcie)
- Kardiomegalię (powiększenie serca)
- Szmery sercowe (nietypowe dźwięki serca)
- Napady dławicowe (epizody bólu w klatce piersiowej spowodowane brakiem tlenu w mięśniu sercowym)
- Niedrożność naczyń mózgowych (niski przepływ krwi w naczyniach mózgowych)
- Niewydolność serca
- Zawał mięśnia sercowego54
Dowody dysfunkcji naczyniowej i wczesne zmiany sercowe mogą pojawić się między 5 a 8 rokiem życia, ale zwykle zaczynają się po 8 roku życia55.
Skóra i włosy
Zmiany skórne i włosowe są następujące:
- Zmiany twardzinopodobne obejmujące tułów i kończyny, ale oszczędzające twarz: Są one zwykle obecne w ciągu pierwszych 6-12 miesięcy życia, chociaż mogą być obecne przy urodzeniu. Zmiany skórne objawiają się jako stwardniała, błyszcząca, nieelastyczna skóra56.
- Utrata włosów: Włosy na skórze głowy i rzęsy są stopniowo tracone, co prowadzi do łysiny z tylko kilkoma włosami puszkowymi57.
W miarę postępu choroby skóra staje się bardzo cienka, delikatna i przezroczysta, przez co widoczne są żyły58. U dzieci występuje również postępująca utrata tkanki tłuszczowej i brązowe plamy skórne na obszarach narażonych na działanie słońca, a także żółte, cienkie, kruche i zakrzywione paznokcie u rąk i nóg59.
Twarz i cechy charakterystyczne
Charakterystyczny wygląd twarzy obejmuje:
- Wystające uszy bez płatków
- Zakrzywiony, haczykowaty nos
- Cienkie wargi z centralną sinicą
- Wystające oczy
- Uwypuklenie czołowe i ciemieniowe z pseudowodogłowiem
- Duże przednie ciemiączko60
Rozwój umysłowy
Progeria nie wpływa na rozwój umysłowy ani inteligencję dziecka61. Osoby z tą chorobą zazwyczaj zachowują typowe funkcje umysłowe i motoryczne62. Rozwój społeczny i intelektualny jest zwykle zachowany i odpowiedni do wieku63.
Progeria nie wpływa również na umiejętności motoryczne, więc dzieci z tym schorzeniem mogą siedzieć, stać i chodzić jak każde inne dziecko64. Mimo że wzrost dziecka z progerią jest znacznie spowolniony w pierwszym roku życia, jego rozwój motoryczny i inteligencja pozostają normalne65.
Leczenie progerii
Chociaż nie ma lekarstwa na progerię, regularne monitorowanie chorób serca i naczyń krwionośnych może pomóc w leczeniu stanu dziecka66. Niektóre terapie mogą złagodzić lub opóźnić niektóre objawy progerii. Leczenie zależy od stanu i objawów dziecka i może obejmować:
- Lonafarnib (Zokinvy): Ten doustny lek pomaga zapobiegać gromadzeniu się wadliwych białek progeryny i białek podobnych do progeryny w komórkach. Zapobieganie temu nagromadzeniu w komórkach może spowolnić postęp objawów występujących w progerii, co może pomóc niektórym dzieciom żyć dłużej67.
- Aspiryna: Codzienna mała dawka aspiryny może być przepisana, aby zapobiec zawałom serca i udarom68.
- Statyny: Aby obniżyć poziom cholesterolu69.
- Leki przeciwnadciśnieniowe: Pomagają obniżyć ciśnienie krwi70.
- Heparyna lub warfaryna (antykoagulanty): Pomagają zapobiegać zakrzepom krwi71.
- Leki przeciwpadaczkowe: Lek ten jest podawany w celu zapobiegania napadom72.
- Terapia fizyczna i zajęciowa: Ta terapia pomaga dziecku funkcjonować normalnie i łagodzi sztywność stawów i inne objawy73.
- Dieta odżywcza: Dieta wysokokaloryczna z suplementami jest idealna do utrzymania odpowiedniego odżywienia74.
- Badanie stomatologiczne: Ponieważ ta choroba powoduje opóźnione i nieprawidłowe formowanie się zębów, regularne wizyty u dentysty stają się konieczne75.
Badania nad nowymi metodami leczenia
Trwają badania mające na celu zrozumienie progerii i identyfikację nowych opcji leczenia. Niektóre obszary badań obejmują:
- Badanie genów i przebiegu choroby, aby zrozumieć jej progresję. Może to pomóc w identyfikacji nowych metod leczenia76.
- Badanie sposobów zapobiegania chorobom serca i naczyń krwionośnych77.
- Testowanie większej liczby leków do leczenia progerii78.
Metyloksantyna, bezpieczny i tani związek chemiczny, wykazała obiecujące wyniki w odwracaniu objawów progerii w komórkach ludzkich. Badacze odkryli, że błękit metylenowy odwraca uszkodzenia zarówno jądra, jak i mitochondriów w komórkach progerii w niezwykle dobry sposób. Dokładny mechanizm jest nadal niejasny, ale leczenie komórek tym związkiem skutecznie poprawiło każdy defekt, sprawiając, że komórki progerii stały się prawie nie do odróżnienia od normalnych komórek79.
Inhibitor farnesylotransferazy (FTI) zapobiega zarówno pojawieniu się, jak i późnej progresji chorób sercowo-naczyniowych w mysim modelu progerii80. Badanie kliniczne przeprowadzone na 25 dzieciach z progerią przez dwa lata wykazało, że lonafarnib, lek FTI, skutecznie ułatwia przyrost masy ciała i poprawia patologie sercowo-naczyniowe i szkieletowe81.
W innym badaniu wykorzystującym myszy genetycznie zmodyfikowane, aby naśladować progerię, badacze wykazali, że ich lek PPMO pomógł zapobiec pojawieniu się objawów progerii i wydłużył życie myszy o prawie 62%82.
Podsumowanie
Progeria to rzadka choroba genetyczna, która powoduje przedwczesne starzenie się. Przy leczeniu większość osób z tą chorobą żyje średnio około 20 lat. Nie istnieje lekarstwo, ale badacze badają możliwe sposoby zatrzymania choroby83. Mimo wyzwań stawianych przez progerię, postępy w badaniach medycznych i opiece wspierającej przyczyniły się do poprawy jakości życia i długowieczności osób dotkniętych chorobą. Trwające badania dają nadzieję na opracowanie skuteczniejszych metod leczenia i ostatecznie lekarstwa na to wyniszczające schorzenie84.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.