Padaczka
Epidemiologia
Padaczka jest przewlekłym schorzeniem neurologicznym charakteryzującym się nawracającymi, nieprowokowanymi napadami padaczkowymi, dotykającym około 50 milionów osób globalnie, co stanowi około 1% populacji światowej. Częstość występowania aktywnej padaczki wynosi 4-10 na 1000 osób, a roczna zapadalność 50-60 na 100 000 osobolat, z wyższymi wskaźnikami w krajach o niskim i średnim dochodzie (do 139 na 100 000 osobolat). Zapadalność wykazuje dwumodalny rozkład, z najwyższymi wartościami u niemowląt i osób starszych. Około 30% pacjentów jest opornych na leczenie farmakologiczne, a luka w leczeniu w krajach o niskim dochodzie sięga do 90%, co wiąże się z wyższą śmiertelnością (standaryzowany wskaźnik umieralności do 7,2 razy wyższy) oraz zwiększonym ryzykiem powikłań, takich jak SUDEP i stan padaczkowy. Wysokie koszty ekonomiczne padaczki wynikają zarówno z bezpośrednich wydatków medycznych, jak i kosztów pośrednich związanych z utratą produktywności.
- Epidemiologia Padaczki
- Rozpowszechnienie padaczki na świecie
- Różnice geograficzne w epidemiologii padaczki
- Padaczka w różnych grupach wiekowych
- Padaczka lekooporna
- Luka w leczeniu padaczki
- Umieralność związana z padaczką
- Systemy nadzoru nad padaczką
- Wyzwania w nadzorze nad padaczką
- Źródła danych dla nadzoru epidemiologicznego
- Potrzeby i kierunki rozwoju nadzoru
- Specjalne obszary nadzoru epidemiologicznego
- Padaczka pourazowa
- Nagła nieoczekiwana śmierć w padaczce
- Nadzór nad padaczką u dzieci z ekspozycją na wirusa Zika
- Obciążenie ekonomiczne padaczką
- Wyzwania w badaniach epidemiologicznych padaczki
- Podsumowanie głównych danych epidemiologicznych
Epidemiologia Padaczki
Padaczka (epilepsja) jest przewlekłym, niezakaźnym schorzeniem neurologicznym mózgu, charakteryzującym się nawracającymi, nieprowokowanymi napadami padaczkowymi. Jest jedną z najczęstszych chorób neurologicznych na świecie, dotykającą ludzi w każdym wieku i stanowiącą istotny problem zdrowia publicznego.12
Rozpowszechnienie padaczki na świecie
Według globalnych szacunków, padaczka dotyka około 50 milionów osób na całym świecie, co czyni ją jedną z najczęstszych chorób neurologicznych.34 Większość osób z padaczką (około 80%) żyje w krajach o niskim i średnim dochodzie.56 Szacuje się, że na padaczkę choruje około 1% populacji światowej, natomiast odsetek osób, które będą miały przynajmniej jeden napad padaczkowy w ciągu życia wynosi około 8%.7
Częstość występowania aktywnej padaczki (tj. z utrzymującymi się napadami lub wymagającej leczenia) w danym momencie szacuje się na 4-10 przypadków na 1000 osób.89 Światowa zachorowalność na padaczkę wynosi około 5 milionów nowych przypadków rocznie, co przekłada się na wskaźnik 50-60 na 100 000 osobolat.1011
Różnice geograficzne w epidemiologii padaczki
Istnieją znaczące różnice geograficzne w częstości występowania padaczki. W krajach o niskim i średnim dochodzie wskaźniki zachorowalności mogą być nawet trzy razy wyższe niż w krajach wysokorozwiniętych, sięgając nawet 139 na 100 000 osób.1213 Najwyższą częstość występowania padaczki odnotowuje się w Afryce Subsaharyjskiej (15,0/1000) i Ameryce Łacińskiej (17,8/1000), podczas gdy w Azji wskaźniki są porównywalne do krajów zachodnich (6/1000).14
W Meksyku, jak wykazały systematyczne badania epidemiologiczne, częstość występowania padaczki wynosi od 3,9 do 41 przypadków na 1000 mieszkańców, bez znaczących zmian w ciągu ostatnich 50 lat.1516 W Indiach szacuje się, że wskaźnik chorobowości wynosi 5 na 1000 osobolat, a zachorowalności – 50 na 100 000 osobolat.17
Padaczka w różnych grupach wiekowych
Zapadalność na padaczkę różni się znacznie w zależności od wieku i wykazuje dwumodalny rozkład w kształcie litery U – najwyższe wskaźniki obserwuje się u małych dzieci i osób starszych.18 U dzieci zapadalność jest zazwyczaj najwyższa w pierwszym roku życia, a następnie stopniowo maleje.19
W Stanach Zjednoczonych około 3 miliony dorosłych i 456 000 dzieci poniżej 17 roku życia ma aktywną padaczkę, co stanowi około 1% populacji dorosłych.20 W badaniu z Olmsted County w Minnessocie wykazano, że roczna zachorowalność na nawracające napady niegorączkowe wynosi około 100 przypadków na 100 000 osób w wieku 0-1 lat, 40 na 100 000 osób w wieku 39-40 lat i 140 na 100 000 osób w wieku 79-80 lat.21
Do 75 roku życia skumulowana zapadalność na padaczkę wynosi 3400 na 100 000 mężczyzn (3,4%) i 2800 na 100 000 kobiet (2,8%).22 U osób powyżej 60 roku życia wiek okazał się niezależnym czynnikiem ryzyka rozwoju napadów i padaczki, a częstość ostrych napadów objawowych w tej grupie szacuje się na 0,55-1 na 1000 osobolat.23
Padaczka lekooporna
Około jedna trzecia osób z padaczką jest oporna na leki przeciwpadaczkowe.24 Roczna zapadalność na padaczkę lekooporną w Wielkiej Brytanii waha się od 1,99% do 3,12% wśród osób z padaczką, a skumulowana chorobowość wzrosła z 10,0% w 2011 r. do 26,6% w 2021 r.25 Osoby z padaczką lekooporną mają wyższe ryzyko śmiertelności i urazów fizycznych niż te, które reagują na leki przeciwpadaczkowe.26
Luka w leczeniu padaczki
Luka w leczeniu padaczki, zdefiniowana jako odsetek osób z padaczką, które nie otrzymują odpowiedniego leczenia, stanowi istotny problem zdrowia publicznego.27 W krajach o niskim dochodzie około 75% osób z padaczką nie otrzymuje potrzebnego leczenia.2829
W krajach o niskim i średnim dochodzie nawet do 90% przypadków padaczki jest nieleczonych lub leczonych niedostatecznie z powodu takich czynników jak ograniczone zasoby opieki zdrowotnej, przekonania kulturowe, stygmatyzacja społeczna i preferowanie tradycyjnych metod leczenia.30 Ta luka w leczeniu wiąże się z gorszymi wynikami zdrowotnymi, stanami zagrażającymi życiu, takimi jak stan padaczkowy, a w konsekwencji z większym wykorzystaniem opieki zdrowotnej i wyższymi kosztami.31
Umieralność związana z padaczką
Osoby z padaczką mają zwiększoną śmiertelność z przyczyn zarówno związanych, jak i niezwiązanych z napadami.32 Szacuje się, że około 125 000 osób na całym świecie umiera z powodu padaczki każdego roku.33
Standaryzowane wskaźniki umieralności są 1,6-3,0 razy wyższe niż w populacji ogólnej w krajach o wysokim dochodzie34 i nawet 7,2 razy wyższe w krajach o niskim i średnim dochodzie.35 Niekontrolowane napady padaczkowe są związane ze zwiększoną śmiertelnością, a nagła nieoczekiwana śmierć w padaczce (SUDEP) i stan padaczkowy są najważniejszymi przyczynami zgonów związanych z padaczką.36
W Wielkiej Brytanii surowy wskaźnik umieralności z powodu wszystkich przyczyn u osób z padaczką lekooporną wahał się od 3417 do 4439 na 100 000 osób w latach 2011-2021, a standaryzowany wskaźnik umieralności był około czterokrotnie wyższy niż w populacji ogólnej.37
Systemy nadzoru nad padaczką
Nadzór epidemiologiczny nad padaczką ma kluczowe znaczenie dla zrozumienia dynamiki tej choroby w populacji, identyfikacji grup ryzyka, wdrażania środków zapobiegawczych i poprawy ogólnego zarządzania tym schorzeniem.3839
Wyzwania w nadzorze nad padaczką
Istniejące dane z nadzoru nad padaczką nie dostarczają aktualnych lub kompletnych informacji o tym, jak to zaburzenie wpływa na populację.40 Obecnie dane związane z padaczką nie są standaryzowane w poszczególnych badaniach, co ogranicza dokładność ustalania przypadków i kodowania oraz utrudnia monitorowanie usług zdrowotnych i jakości życia.41
Padaczka nie jest rutynowo uwzględniana w głównych badaniach populacyjnych, rejestrach i innych bazach danych.42 Niektóre z głównych wyzwań metodologicznych w nadzorze nad padaczką obejmują:43
- Brak standaryzacji w ustalaniu przypadków i dokładności diagnostycznej, np. stosowanie różnych definicji i algorytmów kodowania44
- Zmienność w pomiarze wykorzystania usług zdrowotnych, jakości, dostępu i kosztów45
- Niejednorodne podejścia do oceny wpływu padaczki na stan zdrowia i jakość życia46
- Wyzwania w identyfikacji i rekrutacji świadczeniodawców i osób z padaczką do udziału w projektach nadzoru i badaniach47
Źródła danych dla nadzoru epidemiologicznego
Dane do nadzoru epidemiologicznego nad padaczką mogą pochodzić z wielu różnych źródeł.48 Główne źródła danych do nadzoru nad zdrowiem publicznym w przypadku padaczki obejmują badania populacyjne, rejestry i systemy raportowania specyficzne dla określonych chorób oraz rejestry z wizyt u świadczeniodawców.49
Badania populacyjne są bogatym źródłem danych na temat szerokiego zakresu tematów związanych ze zdrowiem.50 Rejestrują one wiele aspektów stanów zdrowia i cech indywidualnych, które dobrze nadają się do zrozumienia obciążenia zdrowia publicznego padaczką.51 Jednak ich ograniczenia obejmują:52
- Spadające wskaźniki odpowiedzi, które mogą prowadzić do błędu braku odpowiedzi53
- Pomijanie ważnych segmentów populacji, takich jak osoby bezdomne lub mieszkające w instytucjach54
- Niewystarczające dane dotyczące dzieci z padaczką55
- Możliwość zawyżenia występowania padaczki z powodu zgłaszania napadów, które nie są napadami padaczkowymi56
Rejestry stały się powszechnym źródłem danych ułatwiających badania nad określonymi schorzeniami.57 Dobrze rozwinięte rejestry mogą być cennym zasobem dla schorzeń takich jak padaczka, które mogą dawać stosunkowo małe próby w badaniach populacyjnych i innych źródłach danych nadzoru.58
Elektroniczna dokumentacja medyczna (EDM) oferuje bezprecedensową szansę na przechwytywanie, udostępnianie i analizowanie danych o padaczce.59 Coraz powszechniejsze wykorzystanie i adopcja elektronicznej dokumentacji medycznej zwiększy możliwości połączonych źródeł danych w przyszłości.60
Potrzeby i kierunki rozwoju nadzoru
Aby zapewnić bardziej aktualne informacje na temat szeregu kluczowych atrybutów padaczki, takich jak zapadalność, chorobowość, choroby współistniejące, wykorzystanie usług i koszty, potrzebne są:61
- Standaryzacja definicji i kryteriów nadzoru nad padaczką i badań naukowych62
- Kontynuacja i rozszerzenie gromadzenia danych związanych z padaczką z różnych źródeł63
- Projekty demonstracyjne, które walidują wykorzystanie konkretnych definicji padaczki i kryteriów ustalania przypadków64
- Lepsze połączone elektroniczne bazy danych obejmujące duże, reprezentatywne populacje65
Kluczowym warunkiem wstępnym dla dokładnego i znaczącego nadzoru będzie walidacja algorytmów i metod dla różnych grup wiekowych i środowisk.66 Standaryzowane definicje i metody pozwolą na porównywanie danych z nadzoru i podejmowanie działań.67
Specjalne obszary nadzoru epidemiologicznego
Padaczka pourazowa
Padaczka pourazowa (post-traumatic epilepsy, PTE) stanowi złożone zaburzenie neurologiczne powstające jako następstwo urazowego uszkodzenia mózgu (traumatic brain injury, TBI), charakteryzujące się nawracającymi, nieprowokowanymi napadami.68 Pod względem epidemiologicznym PTE stanowi znaczącą część wszystkich nabytych padaczek, szczególnie w populacjach narażonych na większe ryzyko urazów głowy, takich jak personel wojskowy i osoby uprawiające sporty kontaktowe.69
Nadzór epidemiologiczny nad padaczką pourazową jest istotny, ponieważ pozwala zrozumieć, kto jest najbardziej narażony na PTE po urazie mózgu, oraz pomaga w opracowaniu ukierunkowanych strategii zapobiegawczych.70
Nagła nieoczekiwana śmierć w padaczce
Nadzór nad nagłą nieoczekiwaną śmiercią w padaczce (SUDEP) u dzieci w Stanach Zjednoczonych był dotychczas oparty głównie na próbach dobieranych metodą wygodną; przeprowadzono niewiele badań populacyjnych.71 Rejestr NIH/CDC dla nagłych zgonów młodych osób (Sudden Death in the Young Case Registry) dostarcza ważnych danych populacyjnych na temat SUDEP.72
Poprawa opieki i edukacji w zakresie padaczki ma zasadnicze znaczenie dla rozwiązania problemu SUDEP. Należy podjąć działania w celu zwiększenia świadomości, poprawy dostępności usług opieki zdrowotnej, rozwoju badań i wspierania współpracy między pracownikami służby zdrowia, decydentami i społecznościami w celu zapobiegania i minimalizowania występowania SUDEP.73
Nadzór nad padaczką u dzieci z ekspozycją na wirusa Zika
Dzieci z zespołem wrodzonej infekcji wirusem Zika i małogłowiem są narażone na wysokie ryzyko padaczki. Jednak ryzyko u dzieci z prawidłowym obwodem głowy z prenatalną ekspozycją na wirusa Zika nie jest jasne.74
Badania wykazały umiarkowanie podwyższoną częstość występowania padaczki w pierwszym roku życia u dzieci z ekspozycją na wirusa Zika, przy braku innych widocznych objawów neurologicznych.75 Procedury nadzoru nad padaczką powinny być uwzględnione w ocenie neurorozwojowej dzieci z podejrzewaną, prawdopodobną lub potwierdzoną ekspozycją na wirusa Zika w macicy podczas pierwszych dwóch lat życia, nawet jeśli przy urodzeniu nie występują żadne objawy neurologiczne.76
Obciążenie ekonomiczne padaczką
Padaczka wiąże się ze znacznymi kosztami ekonomicznymi dla pacjentów, systemów opieki zdrowotnej i społeczeństwa jako całości.77
Koszty bezpośrednie i pośrednie
Wydatki na opiekę zdrowotną są wyższe w przypadku osób z padaczką lub zaburzeniami drgawkowymi niż w przypadku osób bez tych schorzeń.78 W 2019 roku średnie roczne wydatki na opiekę zdrowotną związaną wyłącznie z padaczką i napadami wyniosły 24,5 miliarda dolarów w Stanach Zjednoczonych.79
W Stanach Zjednoczonych padaczka prowadzi do bezpośrednich kosztów medycznych i kosztów pośrednich (utracone lub zmniejszone zarobki i produktywność) w wysokości od 15 do 17 miliardów dolarów rocznie.80
Pomiar kosztów pośrednich związanych z utratą produktywności odzwierciedla pełny wpływ padaczki w kategoriach ekonomicznych.81 Badania, które analizowały koszty pośrednie padaczki, stwierdzają, że generalnie przewyższają one koszty bezpośrednie o znaczny margines.82
Luka w leczeniu i jej wpływ ekonomiczny
Luka w leczeniu padaczki ma istotne implikacje ekonomiczne. Szacuje się, że nawet 70% osób żyjących z padaczką mogłoby żyć bez napadów, gdyby były właściwie zdiagnozowane i leczone.83
W wielu krajach o niskim i średnim dochodzie występuje niska dostępność leków przeciwpadaczkowych.84 Projekty pilotażowe WHO wykazały, że szkolenie podstawowych pracowników opieki zdrowotnej w zakresie diagnostyki i leczenia padaczki może skutecznie zmniejszyć lukę w leczeniu padaczki.85
Pacjenci z padaczką mają trudniejszy dostęp do opieki zdrowotnej w porównaniu z osobami bez padaczki.86 Na wskaźnik leczenia w Azji negatywnie wpływają takie kwestie jak niewystarczająca opieka zdrowotna, brak specjalistycznej opieki, ograniczone opcje leczenia farmakologicznego, brak przystępnych cenowo opcji, odległość od placówek medycznych, brak świadomości, stygmatyzacja, przekonania i tradycyjna medycyna.87
Wyzwania w badaniach epidemiologicznych padaczki
Problemy metodologiczne
Epidemiologia to badanie dynamiki stanu medycznego w populacji. Istnieje wiele niedociągnięć w zrozumieniu epidemiologii padaczki, głównie spowodowanych problemami metodologicznymi.88 Obejmują one dokładność diagnostyczną, ustalanie przypadków i błąd selekcji.89
Ograniczona liczba prac dotyczących epidemiologii padaczki u psów została opublikowana na przestrzeni lat. Z nielicznymi wyjątkami, ustalenia tych badań opierały się na danych z retrospektywnych praktyk szpitalnych opartych na skierowaniach. Brak standaryzowanych definicji lub zdefiniowanej metodologii, szczególnie w odniesieniu do błędu selekcji pacjentów, dokładności diagnostycznej i klasyfikacji napadów, utrudnia porównywanie wyników między badaniami.90
Potrzeby badawcze
Wśród zidentyfikowanych możliwości badawczych, badania dotyczące zapadalności i czynników ryzyka padaczki, śmiertelności i kosztów są uważane za ważne luki w nadzorze.91 Wyniki przeglądu przeprowadzonego przez CDC mogą pomóc badaczom padaczki i innym interesariuszom w odniesieniu się do i ustaleniu priorytetów przyszłych działań w zakresie badań epidemiologicznych i nadzoru nad padaczką.92
W Meksyku przeprowadzony systematyczny przegląd wykazał wysoką częstość występowania padaczki zarówno w środowiskach miejskich, jak i wiejskich, która pozostała niezmieniona w ciągu ostatnich 5 dekad w porównaniu z krajami rozwiniętymi i globalnie. Nie znaleziono badań epidemiologicznych dotyczących zapadalności na padaczkę w Meksyku. Potrzebne są nowe i solidne badania epidemiologiczne, aby określić profil epidemiologiczny padaczki w Meksyku.93
Wskazane są dalsze badania, które dostarczyłyby lepszego zrozumienia dynamiki padaczki, czynników wpływających na jej rozwój i możliwości interwencji terapeutycznych, szczególnie w grupach wysokiego ryzyka.9495
Podsumowanie głównych danych epidemiologicznych
| Wskaźnik | Dane globalne | Kraje wysokorozwinięte | Kraje o niskim i średnim dochodzie |
|---|---|---|---|
| Chorobowość globalna | ~50 milionów osób | – | 80% wszystkich przypadków |
| Częstość występowania aktywnej padaczki | 4-10 na 1000 osób | 4-10 na 1000 osób | Do 74,4 na 1000 osób |
| Roczna zapadalność | 50-60 na 100 000 osobolat | ~50 na 100 000 osobolat | Do 139 na 100 000 osobolat |
| Luka w leczeniu | – | – | Do 90% przypadków |
| Standaryzowany wskaźnik śmiertelności (w porównaniu do populacji ogólnej) | – | 1,6-3,0 razy wyższy | Do 7,2 razy wyższy |
| Odsetek osób mogących żyć bez napadów przy odpowiednim leczeniu | ~70% | – | – |
| Częstość występowania padaczki lekoopornej | ~30% wszystkich przypadków | 26,6% w Wielkiej Brytanii (2021) | – |
| Odsetek przypadków potencjalnie możliwych do zapobieżenia | ~25% | – | – |
Zrozumienie epidemiologii padaczki ma kluczowe znaczenie dla identyfikacji populacji zagrożonych, wdrażania środków zapobiegawczych i poprawy ogólnego zarządzania tym schorzeniem.96 Choć w ostatnich latach poczyniono postępy w zakresie nadzoru epidemiologicznego nad padaczką, nadal istnieją znaczące luki, które wymagają uwagi w celu poprawy naszego zrozumienia tego powszechnego schorzenia neurologicznego i opracowania skutecznych strategii zapobiegania i kontroli.97
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.