Ostry zespół wieńcowy
Epidemiologia
Ostry zespół wieńcowy (ACS) obejmuje STEMI, NSTEMI oraz niestabilną dławicę piersiową i stanowi istotną przyczynę zgonów u osób powyżej 35 roku życia, odpowiadając za około jedną trzecią zgonów w tej grupie. W USA rocznie hospitalizuje się około 1,2 miliona pacjentów z ACS, z czego 30% stanowi STEMI, a 70% NSTEMI/UA. W krajach 7MM (UE, Wielka Brytania, Japonia) liczba hospitalizacji z powodu ACS rośnie o 1,4% rocznie, z rozkładem przypadków: 33% STEMI, 44% NSTEMI i 23% UA. Epidemiologia ACS wykazuje zróżnicowanie geograficzne i demograficzne – w krajach o wysokich dochodach obserwuje się spadek standaryzowanych współczynników umieralności (ASMR) o 50% w ciągu ostatnich 20 lat, podczas gdy w krajach o niższych dochodach zmniejszenie wynosi 15%, a w niektórych regionach afrykańskich ASMR rośnie. Czynniki ryzyka ACS to m.in. cukrzyca i nadciśnienie (około 66% pacjentów), dyslipidemia (58%) oraz palenie tytoniu, szczególnie związane ze STEMI. Występują różnice płciowe w zapadalności i przebiegu choroby, jednak wytyczne ESC i ACC/AHA rekomendują podobne strategie leczenia dla obu płci.
- Epidemiologia ostrego zespołu wieńcowego
- Rozpowszechnienie ACS na świecie
- Trendy epidemiologiczne w ACS
- Regionalne różnice w epidemiologii ACS
- Czynniki ryzyka ACS
- Trendy w rozpoznaniach ACS
- Różnice między płciami w ACS
- ACS u osób starszych
- Nadzór i monitorowanie ACS
- Rekomendacje dla polityki zdrowotnej
- Wnioski i przyszłe kierunki
Epidemiologia ostrego zespołu wieńcowego
Ostry zespół wieńcowy (ACS – Acute Coronary Syndrome) to grupa schorzeń obejmujących zawał mięśnia sercowego z uniesieniem odcinka ST (STEMI), zawał mięśnia sercowego bez uniesienia odcinka ST (NSTEMI) oraz niestabilną dławicę piersiową (UA). Jest to rodzaj choroby wieńcowej, która odpowiada za jedną trzecią wszystkich zgonów u osób powyżej 35 roku życia. W przeciwieństwie do niektórych postaci choroby wieńcowej, które mogą być bezobjawowe, ACS zawsze daje objawy kliniczne.1 Ostry zespół wieńcowy jest rozpoznawany w skali globalnej jako poważny problem zdrowia publicznego i jedna z głównych przyczyn zgonów na całym świecie.2
Rozpowszechnienie ACS na świecie
Według danych Amerykańskiego Towarzystwa Kardiologicznego (AHA), w Stanach Zjednoczonych około 15,5 miliona osób powyżej 20 roku życia cierpi na chorobę wieńcową, a szacuje się, że co 41 sekund ktoś przechodzi zawał serca.1 Każdego roku około 1,2 miliona osób w USA jest hospitalizowanych z powodu ACS, przy czym STEMI stanowi około 30% tych hospitalizacji, a NSTEMI lub NSTE-ACS pozostałe 70%.3 Roczna liczba przypadków ACS w Stanach Zjednoczonych wynosi 780 000, z czego 70% to NSTEMI/UA.4
W krajach Unii Europejskiej, Wielkiej Brytanii i Japonii (tzw. 7MM), liczba hospitalizowanych z powodu ACS wzrośnie z 1,29 miliona przypadków w 2013 roku do 1,47 miliona przypadków w 2023 roku, w tempie 1,40% rocznie. Stany Zjednoczone stanowią około 40% wszystkich hospitalizowanych przypadków ACS w 7MM i będą rynkiem o najwyższej liczbie przypadków w okresie prognozy. W 7MM około 33% przypadków ACS stanowią STEMI, 44% NSTEMI i 23% UA.5
W Wielkiej Brytanii obciążenie ACS stanowi znaczące wyzwanie – około 2,3 miliona brytyjskich obywateli (1,5 miliona mężczyzn i 0,8 miliona kobiet) żyje z objawami lub konsekwencjami ACS. Około 66 000 osób w Wielkiej Brytanii umiera rocznie z powodu ACS, co czyni go najczęstszą przyczyną przedwczesnej śmiertelności w tym kraju.6
Trendy epidemiologiczne w ACS
Epidemiologia ACS zmieniła się znacząco w ciągu ostatnich kilku dekad. W regionach świata, gdzie dostępne są dane, współczynniki umieralności standaryzowane według wieku (ASMRs) dla ACS w 2020 roku były najwyższe w regionach o niższych dochodach. Jednakże 20 lat wcześniej, ASMRs dla ACS były najwyższe w regionach o wyższych dochodach, w tym w Europie, Ameryce Północnej i Oceanii.7
Regiony o wyższych dochodach odnotowały stopniowe zmniejszenie śmiertelności z powodu ACS w ciągu ostatnich 20 lat, co kontrastuje z bardziej stabilnymi poziomami śmiertelności z powodu ACS w Azji oraz Ameryce Łacińskiej i na Karaibach. W siedmiu krajach afrykańskich, dla których dostępne są dane, zaobserwowano niewielką tendencję wzrostową ASMRs dla ACS, co odzwierciedla przejście epidemiologiczne, które jest już zaawansowane w tych regionach.7
Zgodnie z tymi zmianami w ciągu ostatnich 20 lat, w krajach o wysokich dochodach nastąpiło 50% zmniejszenie ASMRs dla ACS w porównaniu z 15% redukcją w krajach o niższych i średnich dochodach.8 W krajach rozwiniętych częstość występowania choroby wieńcowej zmniejszyła się w czasie, podczas gdy w krajach rozwijających się szacuje się, że śmiertelność z powodu choroby wieńcowej wzrośnie z szacowanych 9 milionów w 1990 roku do prognozowanych 19 milionów do 2020 roku.9
Podczas gdy bezwzględna liczba zgonów z powodu chorób sercowo-naczyniowych znacznie wzrosła od lat 90., standaryzowany według wieku wskaźnik zgonów zmniejszył się o 22% w tym samym okresie, głównie ze względu na zmiany demograficzne i przyczyny zgonów na całym świecie.10
Regionalne różnice w epidemiologii ACS
Choć śmiertelność i częstość występowania choroby wieńcowej różnią się między krajami, jest ona główną przyczyną zgonów u dorosłych w krajach o niskich, średnich i wysokich dochodach.9 Istnieją znaczące różnice w epidemiologii ACS pomiędzy różnymi regionami świata.
W Europie, zgodnie z analizą danych opublikowanych i oficjalnych statystyk populacyjnych, oczekiwany rozkład ACS w 2013 roku wynosił: 38,2% STEACS, 55,8% NSTEACS i 6% niesklasyfikowanych ACS.11
W Japonii, badanie przeprowadzone w mieście Nobeoka wykazało, że surowy współczynnik zapadalności na ACS (w tym zawał mięśnia sercowego, niestabilna dławica piersiowa i nagła śmierć sercowa) wynosił 130,2 przypadków na 100 000 mieszkańców (183,3 dla mężczyzn, 85,6 dla kobiet) w latach 2015-2017. Ponadto, surowe współczynniki zapadalności na ACS, zawał mięśnia sercowego i niestabilną dławicę piersiową wynosiły odpowiednio 92,3 (132,8 dla mężczyzn; 58,1 dla kobiet), 69,6 (97,9 dla mężczyzn; 45,7 dla kobiet) i 22,7 (35,0 dla mężczyzn; 12,4 dla kobiet), co pokazuje, że 75,4% zachorowań na ACS stanowił zawał mięśnia sercowego, a 24,6% niestabilna dławica piersiowa.12
W Senegalu, w departamencie kardiologii w Dakarze, 145 pacjentów miało ostry zespół wieńcowy, co daje częstość występowania na poziomie 19,33%. Prezentacja kliniczna była zdominowana przez ostry zawał mięśnia sercowego z uniesieniem odcinka ST. Czasy przyjęcia były długie, a śmiertelność szpitalna znacząca.13
W Arabii Saudyjskiej, częstość występowania ACS wśród populacji wynosi 8,2%, przy czym większość pacjentów diagnozuje się z niestabilną dławicą piersiową (19,2%), a następnie NSTEMI (27,6%) i STEMI (53,2%).14
W Tanzanii, gdzie dostępne są pierwsze prospektywne dane, wśród 568 uczestników z bólem w klatce piersiowej lub dusznością, 129 (22,7%) miało ACS, w tym 61 (47%) z STEMI i 68 (53%) z non-STEMI. 30-dniowa śmiertelność wśród pacjentów z ACS była wyjątkowo wysoka (32,6%), co jest znacznie wyższe niż wskaźniki śmiertelności z powodu ACS w krajach o wysokich dochodach.15
Czynniki ryzyka ACS
Ostre zespoły wieńcowe są bardziej prawdopodobne u osób, które mają określone czynniki ryzyka.16 Badanie INTERHEART wykazało, że istnieją potencjalnie modyfikowalne czynniki ryzyka ACS, w tym podwyższony stosunek Apo B/Apo A, aktualny status palenia, czynniki psychospołeczne, cukrzyca, nadciśnienie, otyłość brzuszna, spożycie alkoholu, regularna aktywność fizyczna i codzienne spożycie owoców i warzyw.17
Według danych z różnych badań, głównymi czynnikami ryzyka ACS są:
- Cukrzyca – występuje u około 66% pacjentów z ACS14
- Nadciśnienie – również u około 66% pacjentów14
- Dyslipidemia – obecna u około 58% pacjentów14
- Palenie tytoniu – szczególnie związane z występowaniem STEMI18
W badaniu obejmującym pacjentów z cukrzycą typu 2 w Chinach, wykazano różnice między płciami w zapadalności na ACS i czynnikach ryzyka, ale nie w śmiertelności związanej z ACS. Częstość występowania ACS wzrastała z wiekiem zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet, przy czym mężczyźni mieli wyższą częstość występowania ACS niż kobiety w różnych kategoriach wiekowych i różnych okresach obserwacji. Przejście od powolnego do szybkiego wzrostu częstości występowania ACS nastąpiło około 5 lat wcześniej u mężczyzn (w wieku 51-55 lat) niż u kobiet (55-60 lat).19
Trendy w rozpoznaniach ACS
Następuje widoczna zmiana w kierunku wzrostu liczby przypadków niestabilnej dławicy piersiowej i bólu w klatce piersiowej, podczas gdy liczba pacjentów z zawałem mięśnia sercowego, zwłaszcza STEMI, zmniejszyła się w ciągu tego okresu. Spadek ogólnego wskaźnika zawału mięśnia sercowego i STEMI oraz wzrost niestabilnej dławicy piersiowej i NSTEMI w czasie może być wynikiem wszystkich następujących czynników: zwiększonej przeżywalności po wcześniejszych ostrych zdarzeniach wieńcowych; zmiany w przebiegu klinicznym choroby wieńcowej; modyfikacji patofizjologii poprzez stosowanie leczenia; lepszych kryteriów diagnostycznych dla ACS, wykluczających osoby bez dowodów na martwicę biomarkerów lub zmian w EKG, ale uwzględniających osoby z bardziej skromnym zakresem uszkodzenia miocytów oraz zmiany w definicji przypadku.20
Konsekwentnie obserwuje się stały spadek śmiertelności z powodu choroby wieńcowej w większości krajów rozwiniętych w ciągu ostatnich trzech dekad. W Stanach Zjednoczonych ogólna śmiertelność z powodu choroby wieńcowej spadła w latach 1980-2002 o 52% u mężczyzn i o 49% u kobiet.21
Różnice między płciami w ACS
We wszystkich regionach świata, dla których dostępne są dane, standaryzowane według wieku współczynniki umieralności z powodu ACS były wyższe u mężczyzn niż u kobiet.8 Badania wykazały, że zaburzenia funkcji wieńcowej częściej występują u kobiet niż u mężczyzn.22
Według najnowszych wytycznych ESC dotyczących ACS, choć istnieją pewne różnice między płciami w epidemiologii ACS, zarówno kobiety, jak i mężczyźni czerpią równe korzyści ze strategii inwazyjnego i nieinwazyjnego postępowania i, jako ogólna zasada, powinni być leczeni podobnie.23 Wytyczne ACC/AHA dotyczące rewaskularyzacji wskazują, że po uwzględnieniu różnic bazowych w prezentacji i leczeniu, kobiety mają podobne wyniki po rewaskularyzacji w porównaniu z mężczyznami.24
Mimo pewnego postępu, zbyt wielu klinicystów jest nadal mniej świadomych i mniej uważnych na choroby serca u kobiet, jak mogą się one objawiać i jak słuchać skarg kobiet, które zgłaszają się z bólem w klatce piersiowej.24
ACS u osób starszych
Zapadalność na ACS wzrasta z wiekiem i będzie stanowić znaczący problem zdrowia publicznego, ponieważ populacja osób starszych zwiększa się na całym świecie.5 Około jedna trzecia pacjentów hospitalizowanych z powodu ACS jest w wieku powyżej 75 lat. Niemniej jednak populacja osób starszych stanowi tylko 10-20% pacjentów włączonych do badań klinicznych. Ponieważ mają oni wskaźnik śmiertelności dwukrotnie wyższy niż populacja młodsza, ich postępowanie powinno być zindywidualizowane zarówno w fazie ostrej, jak i w okresie obserwacji.25
Nie ma konkretnych wytycznych i/lub zintegrowanych ścieżek opieki dostępnych dla starszych pacjentów z ACS. Identyfikacja różnych ścieżek wypisania pacjentów w oparciu o indywidualne profile ryzyka i stopień wsparcia rodziny jest ważna dla poprawy jakości opieki i życia tych pacjentów.25
Nadzór i monitorowanie ACS
Rutynowe dane z oddziałów ratunkowych (ED) oferują unikalną możliwość nadzoru syndromowego zarówno nad chorobami zakaźnymi, jak i niezakaźnymi (NCD). Badanie przeprowadzone w Niemczech miało na celu opracowanie i walidację definicji syndromów dla wskaźników NCD ostrego zespołu wieńcowego (ACS), zawału mięśnia sercowego (MI) i udaru mózgu (STR). Wewnętrzna walidacja wykazała poziom dokładności i specyficzności powyżej 96% dla wszystkich definicji syndromu. Czułość wynosiła 85,3% dla ACS, 56,6% dla MI i 80,5% dla STR.26
Integracja tych wskaźników z systemem nadzoru syndromowego dla oddziałów ratunkowych mogłaby umożliwić codzienne monitorowanie wzorców i trendów NCD w celu wzmocnienia terminowego nadzoru nad zdrowiem publicznym.27
Rekomendacje dla polityki zdrowotnej
Badanie dotyczące jakości opieki stwierdziło, że wskaźniki jakości dla zawału mięśnia sercowego (AMI) umożliwiają ocenę opieki, a ich osiągnięcie jest negatywnie związane ze śmiertelnością.28 Brytyjskie badanie wykorzystujące Hospital Episode Statistics (HES) wykazało spadek, między 2002 a 2010 rokiem, w standaryzowanym według wieku współczynniku zdarzeń AMI na 100 000 populacji u mężczyzn o 33% z 230 (95% przedział ufności [CI] 228 do 232) do 154 (95% CI 153 do 155) i u kobiet o 31% z 95,4 (95% CI 94,5 do 96,3) do 66,0 (95% CI 65,3 do 66,7).28
Dane z MINAP sugerują, że między 2003 a 2010 rokiem ryzyko śmiertelności wewnątrzszpitalnej z powodu zawału mięśnia sercowego zmniejszyło się o połowę. Jednak tempo spadku jest nierówne w różnych grupach wiekowych, determinowane przez choroby współistniejące, typ zawału mięśnia sercowego i związane z otrzymaniem leczenia zgodnego z wytycznymi.28
Inwazyjna strategia wieńcowa w leczeniu zawału mięśnia sercowego jest zalecana w wytycznych i związana z poprawą wyników klinicznych. W przypadku NSTEMI istnieją dowody, że inwazyjna strategia wieńcowa (koronarografia, PCI i pomostowanie tętnic wieńcowych [CABG]) znacząco wyjaśniała spadek wskaźników zgonów w Wielkiej Brytanii.29
Zwiększanie i utrzymywanie świadomości publicznej i lekarskiej na temat objawów i leczenia ACS jest kluczem do poprawy opieki i wyników w tej populacji.29 Wskaźniki jakości dla zawału mięśnia sercowego zostały niedawno opracowane. Mogą one być stosowane u pacjentów z ACS w Wielkiej Brytanii do oceny opieki, a ich osiągnięcie jest negatywnie związane ze śmiertelnością.30
Wnioski i przyszłe kierunki
Choroba wieńcowa i ostry zespół wieńcowy pozostają szeroko rozpowszechnione i nadal są główną przyczyną zgonów u osób powyżej 35 roku życia. Konieczne jest, aby świadczeniodawcy na całym świecie zachowywali wysoki stopień podejrzenia i czujności podczas oceny pacjentów z możliwym ACS. Wraz z tym, kluczowa jest edukacja publiczna i rozpoznawanie objawów. Innym ważnym aspektem kontrolowania tej choroby jest edukacja publiczna dotycząca modyfikacji stylu życia i uświadamianie ludziom zdrowszych wyborów życiowych.1
Krytyczny aspekt terminowego leczenia STEMI i ACS zależy od dostępności i szkolenia odpowiednich służb ratownictwa medycznego. Kolejnym kluczowym krokiem w kontroli i zapobieganiu ACS jest edukacja dotycząca modyfikacji stylu życia, w tym zaprzestania palenia, regularnej aktywności fizycznej i modyfikacji diety. Tylko poprzez to wielokierunkowe podejście lekarze mogą kontrolować tę chorobę o wysokiej śmiertelności.1
Osoby kształtujące politykę potrzebują bardziej kompletnych danych epidemiologicznych we wszystkich regionach świata, aby zidentyfikować te kraje, w których obciążenie śmiercią z powodu ACS jest największe, a potrzeba wdrożenia strategii zapobiegawczych jest najbardziej pilna.8
Integracja badań epidemiologicznych i studiów nad czynnikami ryzyka ACS umożliwia uzyskanie pełniejszego obrazu obecnych trendów w epidemiologii ostrego zespołu wieńcowego i ma kluczowe znaczenie dla projektowania skutecznych strategii zdrowia publicznego mających na celu zmniejszenie obciążenia tą chorobą.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.