Ostry zespół wieńcowy
Zapobieganie i profilaktyka

Ostry zespół wieńcowy (OZW) pozostaje istotnym wyzwaniem klinicznym ze względu na wysokie ryzyko nawrotów i powikłań sercowo-naczyniowych. Prewencja wtórna OZW, obejmująca zarówno interwencje farmakologiczne, jak i niefarmakologiczne, jest kluczowa dla zmniejszenia ryzyka zgonu, ponownego zawału serca i udaru mózgu o około 75% w ciągu 2 lat po incydencie. Zalecane jest stosowanie kwasu acetylosalicylowego (ASA) w dawce 75-100 mg/dobę bezterminowo, podwójnej terapii przeciwpłytkowej do 12 miesięcy, intensywnej terapii hipolipemizującej z celem LDL-C <1,4 mmol/l (55 mg/dl) oraz stosowanie ACE-I/ARB i beta-blokerów, szczególnie u pacjentów z obniżoną frakcją wyrzutową lewej komory. Kontrola ciśnienia tętniczego powinna dążyć do wartości <140/90 mmHg, a u wybranych pacjentów <130/80 mmHg. W cukrzycy celem jest HbA1c <7%, z preferencją leków o działaniu kardioprotekcyjnym (inhibitory SGLT-2, agoniści GLP-1).

  1. Zapobieganie ostremu zespołowi wieńcowemu – wprowadzenie
  2. Modyfikacja stylu życia w prewencji OZW
    1. Zalecenia dietetyczne
    2. Aktywność fizyczna
    3. Zaprzestanie palenia tytoniu
    4. Kontrola masy ciała
    5. Ograniczenie spożycia alkoholu
  3. Farmakoterapia w prewencji wtórnej OZW
    1. Leczenie przeciwpłytkowe
    2. Statyny i inne leki hipolipemizujące
    3. Inhibitory konwertazy angiotensyny (ACE-I) i antagoniści receptora angiotensyny II (ARB)
    4. Beta-blokery
    5. Leczenie przeciwzakrzepowe
    6. Strategia polypill (polypigułka)
  4. Kontrola czynników ryzyka sercowo-naczyniowego
    1. Kontrola ciśnienia tętniczego
    2. Kontrola cukrzycy
    3. Zarządzanie czynnikami psychospołecznymi
  5. Rehabilitacja kardiologiczna
    1. Korzyści z rehabilitacji kardiologicznej
    2. Komponenty rehabilitacji kardiologicznej
    3. Alternatywne modele rehabilitacji kardiologicznej
  6. Przestrzeganie zaleceń terapeutycznych
    1. Wyzwania związane z przestrzeganiem zaleceń
    2. Strategie poprawy przestrzegania zaleceń
    3. Wielowymiarowe podejście do poprawy przestrzegania zaleceń
  7. Wyniki prewencji wtórnej OZW
    1. Dowody na skuteczność prewencji wtórnej
    2. Luki w implementacji zaleceń
    3. Strategie poprawy implementacji zaleceń
  8. Podsumowanie
    1. Kolejne rozdziały

Zapobieganie ostremu zespołowi wieńcowemu – wprowadzenie

Ostry zespół wieńcowy (OZW) pozostaje jedną z głównych przyczyn zgonów u osób powyżej 35 roku życia na całym świecie i stanowi znaczące obciążenie dla systemów opieki zdrowotnej. Mimo znacznej poprawy w zakresie leczenia szpitalnego i zmniejszenia śmiertelności wewnątrzszpitalnej, długoterminowe rokowanie pacjentów po przebytym OZW pozostaje niezadowalające, z wysokim ryzykiem nawrotu incydentów wieńcowych12. Zapobieganie OZW można podzielić na prewencję pierwotną (u osób bez rozpoznanej choroby wieńcowej) oraz prewencję wtórną (u pacjentów po przebytym incydencie wieńcowym). Niniejszy artykuł koncentruje się na prewencji wtórnej OZW, która ma kluczowe znaczenie dla zmniejszenia ryzyka nawrotu incydentów wieńcowych, poprawy jakości życia oraz wydłużenia przeżycia pacjentów3.

Kompleksowa prewencja wtórna OZW obejmuje zarówno interwencje farmakologiczne, jak i niefarmakologiczne, w tym modyfikację stylu życia, kontrolę czynników ryzyka sercowo-naczyniowego oraz udział w programach rehabilitacji kardiologicznej. Dane wskazują, że stosowanie optymalnej terapii prewencyjnej może zmniejszyć ryzyko zgonu, ponownego zawału serca i udaru mózgu o około 75% w ciągu 2 lat po incydencie OZW4. Niestety, badania wykazują znaczące luki między zaleceniami opartymi na dowodach naukowych a rzeczywistą praktyką kliniczną, co wskazuje na potrzebę poprawy wdrażania i przestrzegania wytycznych dotyczących prewencji wtórnej OZW5.

Modyfikacja stylu życia w prewencji OZW

Modyfikacja stylu życia stanowi fundamentalny element prewencji wtórnej OZW i powinna być wdrażana u wszystkich pacjentów po przebytym incydencie wieńcowym6. Zmiany stylu życia mogą znacząco zmniejszyć ryzyko nawrotu incydentów wieńcowych i poprawić ogólny stan zdrowia pacjentów.

Zalecenia dietetyczne

Dieta jest kluczowym elementem prewencji OZW. Pacjentom po przebytym incydencie wieńcowym zaleca się stosowanie diety sercowo-naczyniowej, która obejmuje78:

  • Zwiększenie spożycia warzyw, owoców i produktów pełnoziarnistych
  • Ograniczenie spożycia pokarmów bogatych w cholesterol i nasycone kwasy tłuszczowe
  • Zastąpienie nasyconych kwasów tłuszczowych kwasami omega-3
  • Spożywanie chudego mięsa i produktów mlecznych o obniżonej zawartości tłuszczu
  • Ograniczenie spożycia soli kuchennej

Szczególnie zalecane są diety typu śródziemnomorskiego oraz DASH (Dietary Approaches to Stop Hypertension), które wykazały korzystny wpływ na redukcję ryzyka sercowo-naczyniowego8. Pacjenci powinni zostać skierowani do dietetyka w celu opracowania indywidualnego planu żywieniowego dostosowanego do ich potrzeb i preferencji9.

Aktywność fizyczna

Regularna aktywność fizyczna jest istotnym elementem prewencji wtórnej OZW i powinna być zalecana wszystkim pacjentom po przebytym incydencie wieńcowym7. Zalecenia dotyczące aktywności fizycznej obejmują:

  • Co najmniej 30 minut umiarkowanej aktywności fizycznej przez większość dni tygodnia (minimum 5 dni w tygodniu)10
  • Stopniowe zwiększanie intensywności i czasu trwania aktywności fizycznej pod nadzorem specjalistów rehabilitacji kardiologicznej
  • Dostosowanie rodzaju i intensywności aktywności do indywidualnych możliwości pacjenta

Przed rozpoczęciem programu ćwiczeń pacjent powinien skonsultować się z lekarzem, szczególnie w przypadku osób z zaawansowaną chorobą wieńcową lub innymi chorobami współistniejącymi8.

Zaprzestanie palenia tytoniu

Zaprzestanie palenia tytoniu jest prawdopodobnie najskuteczniejszą interwencją w zakresie prewencji wtórnej OZW11. Palenie tytoniu zaburza funkcję śródbłonka naczyniowego i jest istotnym czynnikiem promującym rozwój miażdżycy12. Wszystkim pacjentom po przebytym OZW, którzy palą tytoń, należy stanowczo zalecić całkowite zaprzestanie palenia oraz zaoferować wsparcie w tym zakresie, w tym8:

  • Poradnictwo behawioralne
  • Farmakoterapię wspomagającą zaprzestanie palenia (nikotynowa terapia zastępcza, bupropion, wareniklina)
  • Skierowanie do specjalistycznych programów leczenia uzależnienia od nikotyny

Zaprzestanie palenia tytoniu zmniejsza ryzyko zgonu i ponownego zawału serca o około 30-50% w ciągu pierwszych 2 lat po OZW13.

Kontrola masy ciała

Utrzymanie prawidłowej masy ciała jest istotnym elementem prewencji wtórnej OZW. Nadwaga i otyłość zwiększają ryzyko nadciśnienia tętniczego, cukrzycy i dyslipidemii, które są głównymi czynnikami ryzyka OZW12. Pacjentom z nadwagą lub otyłością zaleca się redukcję masy ciała poprzez7:

  • Zbilansowaną dietę o obniżonej kaloryczności
  • Regularną aktywność fizyczną
  • Zmianę nawyków żywieniowych
  • W uzasadnionych przypadkach – konsultację z dietetykiem lub specjalistą leczenia otyłości

Celem jest osiągnięcie i utrzymanie wskaźnika masy ciała (BMI) w zakresie 18,5-24,9 kg/m²12.

Ograniczenie spożycia alkoholu

Nadmierne spożycie alkoholu zwiększa ryzyko sercowo-naczyniowe, dlatego pacjentom po przebytym OZW zaleca się ograniczenie spożycia alkoholu do8:

  • Nie więcej niż 1 porcja standardowa dziennie dla kobiet
  • Nie więcej niż 2 porcje standardowe dziennie dla mężczyzn

W niektórych przypadkach, szczególnie u pacjentów z zaawansowaną chorobą serca lub innymi schorzeniami, może być zalecane całkowite powstrzymanie się od spożywania alkoholu8.

Farmakoterapia w prewencji wtórnej OZW

Optymalna farmakoterapia odgrywa kluczową rolę w prewencji wtórnej OZW. Zgodnie z wytycznymi American Heart Association/American College of Cardiology (AHA/ACC) oraz European Society of Cardiology (ESC), pacjentom po przebytym OZW zaleca się stosowanie kombinacji leków o udowodnionej skuteczności w redukcji ryzyka sercowo-naczyniowego1415.

Leczenie przeciwpłytkowe

Leczenie przeciwpłytkowe stanowi podstawę farmakoterapii w prewencji wtórnej OZW11. Zalecenia obejmują:

  • Kwas acetylosalicylowy (ASA): zalecany u wszystkich pacjentów po przebytym OZW w dawce 75-100 mg dziennie, bezterminowo, o ile nie występują przeciwwskazania1617
  • Podwójne leczenie przeciwpłytkowe (DAPT): kombinacja kwasu acetylosalicylowego z inhibitorem P2Y12 (klopidogrel, tikagrelor lub prasugrel) zalecana przez okres do 12 miesięcy po OZW16
  • Klopidogrel: alternatywa dla pacjentów z nietolerancją ASA, stosowany w dawce 75 mg dziennie11

W wybranych przypadkach, u pacjentów z wysokim ryzykiem zdarzeń niedokrwiennych i niskim ryzykiem krwawienia, można rozważyć przedłużenie podwójnego leczenia przeciwpłytkowego powyżej 12 miesięcy18.

Statyny i inne leki hipolipemizujące

Intensywne leczenie hipolipemizujące jest zalecane u wszystkich pacjentów po przebytym OZW w celu zmniejszenia ryzyka nawrotu incydentów sercowo-naczyniowych16. Zgodnie z wytycznymi ESC z 2023 roku, celem leczenia jest obniżenie stężenia cholesterolu LDL do poziomu poniżej 1,4 mmol/l (55 mg/dl) oraz redukcja o co najmniej 50% w stosunku do wartości wyjściowej19.

  • Statyny o wysokiej intensywności (atorwastatyna 40-80 mg lub rosuwastatyna 20-40 mg) powinny być włączone jak najszybciej po incydencie OZW i kontynuowane bezterminowo199
  • Ezetymib zalecany jako dodatkowy lek u pacjentów, którzy nie osiągają docelowych wartości LDL-C pomimo stosowania maksymalnej tolerowanej dawki statyny19
  • Inhibitory PCSK9 (ewolokumab, alirokumab) oraz bempedoic acid mogą być rozważone u pacjentów z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym, którzy nie osiągają docelowych wartości LDL-C pomimo stosowania maksymalnej tolerowanej dawki statyny i ezetymibu20

Kontrolne oznaczenie lipidogramu zaleca się wykonać 4-8 tygodni po rozpoczęciu lub modyfikacji leczenia hipolipemizującego w celu oceny skuteczności terapii21.

Inhibitory konwertazy angiotensyny (ACE-I) i antagoniści receptora angiotensyny II (ARB)

Inhibitory konwertazy angiotensyny (ACE-I) lub antagoniści receptora angiotensyny II (ARB) są zalecane u pacjentów po przebytym OZW w celu zmniejszenia ryzyka sercowo-naczyniowego16:

  • ACE-I powinny być włączone jak najszybciej po stabilizacji hemodynamicznej pacjenta i kontynuowane bezterminowo16
  • ARB są zalecane jako alternatywa u pacjentów z nietolerancją ACE-I, najczęściej z powodu kaszlu22
  • Szczególnie zalecane u pacjentów z obniżoną frakcją wyrzutową lewej komory (<40%), cukrzycą, nadciśnieniem tętniczym lub przewlekłą chorobą nerek17

Przed włączeniem leczenia należy ocenić funkcję nerek i monitorować stężenie potasu w surowicy. Należy unikać jednoczesnego stosowania suplementów potasu i leków oszczędzających potas22.

Beta-blokery

Beta-blokery są zalecane u wszystkich pacjentów po przebytym OZW, szczególnie u pacjentów z obniżoną frakcją wyrzutową lewej komory16:

  • Leczenie powinno być rozpoczęte jak najszybciej po stabilizacji hemodynamicznej pacjenta i kontynuowane bezterminowo17
  • Szczególnie zalecane u pacjentów z obniżoną frakcją wyrzutową lewej komory, zaburzeniami rytmu serca lub nadciśnieniem tętniczym23
  • Mogą zmniejszyć ryzyko zgonu o około 25%, przy czym korzyść jest największa u pacjentów po rozległym zawale serca23

U niektórych pacjentów stosowanie beta-blokerów może być ograniczone ze względu na działania niepożądane, takie jak bradykardia, hipotonia, skurcz oskrzeli, zaburzenia erekcji czy uczucie zimnych kończyn23.

Leczenie przeciwzakrzepowe

U wybranych pacjentów po przebytym OZW można rozważyć dodatkowe leczenie przeciwzakrzepowe16:

  • Riwaroksaban w dawce 2,5 mg dwa razy dziennie, w połączeniu z ASA i klopidogrelem lub samym ASA, może być rozważony u pacjentów z wysokim ryzykiem zdarzeń niedokrwiennych i niskim ryzykiem krwawienia24
  • U pacjentów ze wskazaniami do doustnego leczenia przeciwzakrzepowego (np. migotanie przedsionków), decyzja o rodzaju i czasie trwania leczenia przeciwpłytkowego powinna uwzględniać ryzyko krwawienia, ryzyko zakrzepowo-zatorowe i ryzyko sercowo-naczyniowe16

Dodanie leczenia przeciwzakrzepowego do standardowej terapii przeciwpłytkowej zwiększa ryzyko krwawienia, dlatego decyzja o zastosowaniu takiego leczenia powinna być podejmowana indywidualnie18.

Strategia polypill (polypigułka)

Strategia polypill, czyli stosowanie preparatu zawierającego kilka leków w jednej tabletce, może być rozważona w celu poprawy przestrzegania zaleceń terapeutycznych i poprawy wyników leczenia u pacjentów po przebytym OZW19. Preparat taki może zawierać kombinację leków przeciwpłytkowych, statyn i leków obniżających ciśnienie tętnicze19.

Kontrola czynników ryzyka sercowo-naczyniowego

Skuteczna kontrola czynników ryzyka sercowo-naczyniowego jest kluczowym elementem prewencji wtórnej OZW i powinna być wdrażana u wszystkich pacjentów po przebytym incydencie wieńcowym12.

Kontrola ciśnienia tętniczego

Nadciśnienie tętnicze jest jednym z głównych czynników ryzyka OZW i jego skuteczna kontrola jest istotnym elementem prewencji wtórnej19. Zalecenia obejmują:

  • Docelowe wartości ciśnienia tętniczego poniżej 140/90 mmHg u większości pacjentów
  • U pacjentów z cukrzycą, przewlekłą chorobą nerek lub po udarze mózgu można rozważyć niższe wartości docelowe (poniżej 130/80 mmHg)
  • Farmakoterapia nadciśnienia tętniczego powinna uwzględniać leki o udowodnionym działaniu w prewencji wtórnej OZW (ACE-I, ARB, beta-blokery)
  • Regularne monitorowanie ciśnienia tętniczego, w tym pomiary domowe

Kontrola ciśnienia tętniczego powinna być osiągana stopniowo, aby uniknąć objawów hipotonii, szczególnie u osób starszych11.

Kontrola cukrzycy

Cukrzyca znacząco zwiększa ryzyko sercowo-naczyniowe u pacjentów po przebytym OZW, dlatego jej skuteczna kontrola jest istotnym elementem prewencji wtórnej12. Zalecenia obejmują:

  • Docelowe wartości hemoglobiny glikowanej (HbA1c) poniżej 7% u większości pacjentów19
  • U pacjentów z długotrwałą cukrzycą, licznymi powikłaniami lub częstymi epizodami hipoglikemii można rozważyć mniej rygorystyczne cele terapeutyczne
  • Preferowane leki przeciwcukrzycowe o udowodnionym działaniu kardioprotekcyjnym (inhibitory SGLT-2, agoniści receptora GLP-1)
  • Regularne monitorowanie glikemii i dostosowywanie leczenia

Pacjenci z cukrzycą powinni być pod opieką wielodyscyplinarnego zespołu obejmującego kardiologa, diabetologa i edukatora diabetologicznego8.

Zarządzanie czynnikami psychospołecznymi

Czynniki psychospołeczne, takie jak stres, depresja i lęk, mogą negatywnie wpływać na przebieg choroby wieńcowej i przestrzeganie zaleceń terapeutycznych19. Zalecenia obejmują:

  • Regularna ocena stanu psychicznego pacjentów po przebytym OZW
  • Wczesne rozpoznawanie i leczenie depresji i zaburzeń lękowych
  • Techniki zarządzania stresem (relaksacja, medytacja, joga)
  • W razie potrzeby – skierowanie do specjalisty zdrowia psychicznego

Wsparcie psychospołeczne może być realizowane w ramach programów rehabilitacji kardiologicznej lub przez psychologa klinicznego8.

Rehabilitacja kardiologiczna

Rehabilitacja kardiologiczna jest kompleksowym programem obejmującym ćwiczenia fizyczne, edukację pacjenta, modyfikację czynników ryzyka i wsparcie psychospołeczne, który powinien być oferowany wszystkim pacjentom po przebytym OZW25.

Korzyści z rehabilitacji kardiologicznej

Liczne badania wykazały, że udział w programach rehabilitacji kardiologicznej przynosi znaczące korzyści dla pacjentów po przebytym OZW2526:

  • Zmniejszenie śmiertelności ogólnej i sercowo-naczyniowej
  • Zmniejszenie ryzyka ponownej hospitalizacji
  • Poprawa wydolności fizycznej i jakości życia
  • Lepszą kontrolę czynników ryzyka sercowo-naczyniowego
  • Zwiększenie przestrzegania zaleceń terapeutycznych

Zgodnie z wytycznymi British Association for Cardiovascular Prevention and Rehabilitation (BACPR), rehabilitacja kardiologiczna to „skoordynowany zestaw działań mających na celu korzystne wpływanie na przyczyny choroby sercowo-naczyniowej, zapewnienie najlepszych możliwych warunków fizycznych, psychicznych i społecznych, aby pacjent mógł dzięki własnym wysiłkom zachować lub wznowić optymalne funkcjonowanie w społeczeństwie oraz poprzez poprawę zachowań zdrowotnych spowolnić lub odwrócić postęp choroby”25.

Komponenty rehabilitacji kardiologicznej

Kompleksowy program rehabilitacji kardiologicznej powinien obejmować527:

  • Indywidualnie dostosowany, nadzorowany program ćwiczeń fizycznych
  • Edukację pacjenta na temat choroby wieńcowej i jej czynników ryzyka
  • Poradnictwo w zakresie modyfikacji stylu życia (dieta, aktywność fizyczna, zaprzestanie palenia)
  • Optymalizację farmakoterapii
  • Wsparcie psychospołeczne
  • Długoterminowe monitorowanie czynników ryzyka

Program rehabilitacji kardiologicznej powinien trwać co najmniej 8 tygodni i być prowadzony przez wielodyscyplinarny zespół składający się z kardiologa, fizjoterapeuty, pielęgniarki, dietetyka, psychologa i innych specjalistów25.

Alternatywne modele rehabilitacji kardiologicznej

Mimo udowodnionych korzyści, uczestnictwo w tradycyjnych programach rehabilitacji kardiologicznej jest często ograniczone ze względu na dostępność ośrodków, odległość, czas czy koszty. W celu zwiększenia dostępności rehabilitacji kardiologicznej, rozwijane są alternatywne modele2628:

  • Rehabilitacja domowa – program ćwiczeń i edukacji realizowany w domu pacjenta, z regularnym kontaktem telefonicznym lub elektronicznym z zespołem rehabilitacyjnym
  • Telemedycyna i rehabilitacja zdalna – wykorzystanie technologii informacyjnych do monitorowania postępów pacjenta i udzielania porad
  • Programy modułowe – podejście oparte na indywidualnym wyborze komponentów rehabilitacji w zależności od potrzeb i preferencji pacjenta
  • Programy prowadzone przez pielęgniarki – intensywne programy profilaktyki wtórnej koordynowane przez pielęgniarki, które mogą znacząco zmniejszyć ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych29

Badania wskazują, że alternatywne modele rehabilitacji kardiologicznej mogą być równie skuteczne jak tradycyjne programy szpitalne, a jednocześnie zwiększać dostępność dla większej liczby pacjentów28.

Przestrzeganie zaleceń terapeutycznych

Przestrzeganie zaleceń terapeutycznych jest kluczowym czynnikiem wpływającym na skuteczność prewencji wtórnej OZW. Niestety, badania wykazują, że przestrzeganie zaleceń dotyczących farmakoterapii i modyfikacji stylu życia zmniejsza się znacząco z upływem czasu od wypisu ze szpitala30.

Wyzwania związane z przestrzeganiem zaleceń

Czynniki wpływające na nieprzestrzeganie zaleceń terapeutycznych obejmują155:

  • Złożoność schematu leczenia i liczba przyjmowanych leków
  • Działania niepożądane leków
  • Niedostateczna edukacja pacjenta na temat choroby i leczenia
  • Brak zrozumienia korzyści z leczenia
  • Koszty leków i opieki medycznej
  • Problemy psychospołeczne (depresja, izolacja społeczna)

Badania wykazały, że około 30% pacjentów przerywa leczenie częściowo lub całkowicie w ciągu 30 dni od wypisu ze szpitala, co wiąże się ze znaczącym wzrostem śmiertelności w ciągu pierwszego roku5.

Strategie poprawy przestrzegania zaleceń

Strategie mające na celu poprawę przestrzegania zaleceń terapeutycznych obejmują155:

  • Uproszczenie schematu leczenia (zmniejszenie liczby tabletek, stosowanie preparatów o przedłużonym uwalnianiu, strategie polypill)
  • Kompleksowa edukacja pacjenta na temat choroby, leczenia i korzyści z przestrzegania zaleceń
  • Regularne wizyty kontrolne i monitorowanie przestrzegania zaleceń
  • Przypomnienia o konieczności przyjmowania leków (aplikacje mobilne, alarmy, systemy przypominające)
  • Wsparcie psychospołeczne i motywacyjne
  • Zaangażowanie rodziny i bliskich w proces leczenia

Farmaceuci mogą odgrywać kluczową rolę w poprawie przestrzegania zaleceń terapeutycznych poprzez edukację pacjenta, monitorowanie stosowania leków i identyfikację potencjalnych problemów związanych z farmakoterapią15.

Wielowymiarowe podejście do poprawy przestrzegania zaleceń

Wielowymiarowe interwencje, skierowane do pacjentów, świadczeniodawców i systemu opieki zdrowotnej, mogą zwiększyć przestrzeganie zaleceń terapeutycznych i poprawić wyniki leczenia u pacjentów po przebytym OZW5. Takie interwencje mogą obejmować:

  • Programy edukacyjne dla pacjentów rozpoczynane w trakcie hospitalizacji i kontynuowane po wypisie
  • Systemy wsparcia decyzji klinicznych dla lekarzy
  • Koordynację opieki między szpitalem, ośrodkami rehabilitacji i lekarzami podstawowej opieki zdrowotnej
  • Telemedycynę i zdalne monitorowanie pacjentów
  • Zaangażowanie farmaceutów w proces opieki nad pacjentem

Badania wykazały, że wielowymiarowe interwencje mogą zmniejszyć śmiertelność i ryzyko nawrotu OZW oraz poprawić przestrzeganie zaleceń terapeutycznych5.

Wyniki prewencji wtórnej OZW

Skuteczna prewencja wtórna OZW może znacząco zmniejszyć ryzyko nawrotu incydentów wieńcowych, poprawić jakość życia i wydłużyć przeżycie pacjentów30.

Dowody na skuteczność prewencji wtórnej

Liczne badania kliniczne i obserwacyjne wykazały, że optymalna prewencja wtórna OZW przynosi znaczące korzyści426:

  • Zmniejszenie ryzyka zgonu o 30-50%
  • Zmniejszenie ryzyka ponownego zawału serca o 25-40%
  • Zmniejszenie ryzyka udaru mózgu o 20-30%
  • Zmniejszenie liczby hospitalizacji z powodu powikłań sercowo-naczyniowych
  • Poprawa jakości życia związanej ze zdrowiem

Badanie przeprowadzone w Australii wykazało, że pacjenci przyjmujący co najmniej 75% zalecanych leków w ramach prewencji wtórnej mieli znacząco niższą częstość zgonów, zawałów serca i udarów mózgu w porównaniu z pacjentami stosującymi mniej niż 75% zalecanych leków30.

Luki w implementacji zaleceń

Mimo jednoznacznych dowodów na skuteczność prewencji wtórnej OZW, istnieją znaczące luki między zaleceniami opartymi na dowodach naukowych a rzeczywistą praktyką kliniczną531:

  • Niedostateczne stosowanie zalecanych leków w ramach prewencji wtórnej
  • Zmniejszanie się odsetka pacjentów stosujących zalecane leki z upływem czasu od wypisu ze szpitala
  • Niedostateczna kontrola czynników ryzyka sercowo-naczyniowego
  • Niski odsetek pacjentów uczestniczących w programach rehabilitacji kardiologicznej

Badania wykazały, że odsetek pacjentów stosujących co najmniej 75% zalecanych leków zmniejsza się z 89% w momencie wypisu ze szpitala do 78% po 6 miesiącach i 66% po 2 latach30.

Strategie poprawy implementacji zaleceń

Strategie mające na celu poprawę implementacji zaleceń dotyczących prewencji wtórnej OZW obejmują265:

  • Wzmocnienie przestrzegania wytycznych przez lekarzy poprzez systemy wsparcia decyzji klinicznych i programy poprawy jakości
  • Promocję uczestnictwa w programach rehabilitacji kardiologicznej
  • Rozwój alternatywnych modeli rehabilitacji kardiologicznej w celu zwiększenia dostępności
  • Wsparcie lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej w zakresie opieki nad pacjentami po przebytym OZW
  • Wzmocnienie roli pacjenta w samodzielnym zarządzaniu chorobą
  • Zastosowanie telemedycyny i technologii cyfrowych w monitorowaniu pacjentów i poprawie przestrzegania zaleceń

Szczególnie obiecujące są interwencje wielowymiarowe, skierowane jednocześnie do pacjentów, świadczeniodawców i systemu opieki zdrowotnej5.

Podsumowanie

Prewencja wtórna OZW stanowi kluczowy element opieki nad pacjentami po przebytym incydencie wieńcowym i ma istotny wpływ na długoterminowe rokowanie32. Kompleksowe podejście do prewencji wtórnej obejmuje farmakoterapię, modyfikację stylu życia, kontrolę czynników ryzyka sercowo-naczyniowego oraz udział w programach rehabilitacji kardiologicznej33.

Mimo jednoznacznych dowodów na skuteczność prewencji wtórnej OZW, istnieją znaczące luki w implementacji zaleceń, które wymagają pilnego działania30. Poprawa przestrzegania zaleceń terapeutycznych, optymalizacja farmakoterapii oraz zwiększenie dostępności programów rehabilitacji kardiologicznej mogą przyczynić się do zmniejszenia częstości nawrotów OZW i poprawy rokowania pacjentów33.

Rola lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej jest kluczowa dla długoterminowego sukcesu prewencji wtórnej OZW3. Regularne wizyty kontrolne, monitorowanie czynników ryzyka sercowo-naczyniowego, optymalizacja farmakoterapii oraz wsparcie w zakresie modyfikacji stylu życia są niezbędne dla zapewnienia optymalnej opieki nad pacjentami po przebytym OZW32.

Podsumowując, prewencja wtórna OZW wymaga kompleksowego, wielodyscyplinarnego podejścia, które uwzględnia indywidualne potrzeby i preferencje pacjenta oraz jest zintegrowane z systemem podstawowej opieki zdrowotnej33. Tylko takie podejście może zapewnić optymalne i trwałe korzyści dla pacjentów po przebytym OZW.

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 10.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl

Materiały źródłowe

  • #1 Long-term clinical management after an acute coronary syndrome
    https://www.escardio.org/Councils/Council-for-Cardiology-Practice-(CCP)/Cardiopractice/long-term-clinical-management-after-an-acute-coronary-syndrome
    Long-term follow-up after an acute coronary syndrome is a key opportunity to optimise medical therapy and for clinically re-evaluating patients after discharge. […] After the first acute coronary syndrome event, the goal is to lower LDL-C to 1.4 mmol/L (55 mg/dL) and to reduce LDL-C levels 50% from baseline. […] A polypill strategy should be considered to improve adherence and cardiovascular outcomes after an acute coronary syndrome. […] Secondary prevention should be offered to all patients and start as soon as possible after the index event in order to avoid complications such as the occurrence of another acute coronary syndrome. […] In order for these changes to be implemented by the patient, an outpatient clinical appointment should be arranged, so as to review the patients objectives and preferences, as well as to review the management of the different comorbidities they may suffer from.
  • #2 Nurses Can Be Pivotal in Post-ACS Secondary Prevention: ALLEPRE | tctmd.com
    https://www.tctmd.com/news/nurses-can-be-pivotal-post-acs-secondary-prevention-allepre
    Nurse-led efforts to provide patients with ongoing lifestyle advice, education, and other resources reduced MACE by 30%. […] A nurse-coordinated program for secondary prevention in patients hospitalized with acute coronary syndromes can reduce the risk of MACE over the next 7 years, the ALLEPRE trial suggests. […] Recurrent events can be reduced through medical therapy, lifestyle changes, and risk factor control, but real-world evidence indicates that secondary cardiovascular prevention remains suboptimal, she said. […] ALLEPRE provides evidence that, with proper training of different types of clinicians, we can actually help these patients from the beginning of this diagnosis with secondary prevention to prevent events in the future, she said, adding that having a dedicated team, while not inexpensive, appears to be very effective.
  • #3 Secondary prevention after acute coronary syndromes: the GP’s role | Medicine Today
    https://medicinetoday.com.au/mt/2017/august/feature-article/secondary-prevention-after-acute-coronary-syndromes-gp%E2%80%99s-role
    In patients who have survived an acute coronary syndrome (ACS), optimal secondary prevention is crucial to minimise morbidity and mortality. […] Secondary prevention is crucial to minimising the risk of future cardiovascular events after ACS. […] Secondary prevention measures extend beyond pharmacological therapy alone and patients may benefit from the input of a multidisciplinary team. […] Support of a GP is crucial to achieving long-term success in secondary prevention therapy. […] Secondary prevention therapy must be instituted before patients are discharged from hospital after presentation with an ACS. However, GPs have a key role in ensuring ongoing adherence to prescribed cardioprotective medications, risk factor optimisation and adoption of healthy lifestyle behaviours. […] Management of cardiovascular risk factors and adjustment of treatments to achieve set targets are an important element of outpatient secondary prevention therapy that are facilitated by a lifelong commitment between the patient and healthcare provider.
  • #4 Optimal medical therapy for secondary prevention after an acute corona | TCRM
    https://www.dovepress.com/optimal-medical-therapy-for-secondary-prevention-after-an-acute-corona-peer-reviewed-fulltext-article-TCRM
    Acute coronary syndrome (ACS) is a fatal cardiovascular disease caused by atherosclerotic plaque erosion or rupture and formation of coronary thrombus. The latest guidelines for ACS recommend the combined drug regimen, comprising aspirin, P2Y12 inhibitor, angiotensin-converting enzyme inhibitor or angiotensin II receptor blocker, -blocker, and statin, at discharge after ACS treatment to reduce recurrent ischemic cardiovascular events. […] According to the latest ACS guidelines and clinical trials, it is strongly recommended to follow the ACS treatment guidelines in order to prevent the recurrence of ischemic diseases and to improve the quality of life in patients discharged from hospitals after ACS treatment. […] In case the recommended drugs (eg, aspirin, ACE-I, -blocker, and statin) were persistently administered to ACS patients, the risk rate of future cardiovascular diseases and death would be likely to decrease by 75% within 2 years after ACS incidence.
  • #5
    https://link.springer.com/article/10.1007/s13167-011-0129-3
    Unfortunately, important gaps exist between international recommendations for the management of patients with ACS and atherosclerosis and everyday practice. […] Therefore reinforcement of the application of guidelines in ACS and secondary prevention must be implemented to increase the rate of prescription of recommended therapies during the hospital stay of patients admitted for an ACS. […] Cardiac rehabilitation programs are an important corner stone in the educational process of care after an ACS. […] Therefore phase 2 cardiac rehabilitation is a class 1 recommendation according to international guidelines. […] Despite these differences in long-term outcomes, physicians often consider NSTE-ACS as a smaller MI than STEMI because of the better short-term in-hospital outcome and these patients are less frequently referred for coronary angiography and subsequent PCI.
  • #5
    https://link.springer.com/article/10.1007/s13167-011-0129-3
    Consequently the lack of in-hospital initiation of evidence-based cardiovascular medications seems to alter long-term patient compliance and clinical outcomes. […] In addition, 30% of patients stop their treatment either partially or totally within 30 days after hospital discharge with a significant increase in 1-year mortality. […] The benefit of in-hospital multidimensional interventions for patients after an ACS was demonstrated in a recent review and meta-analysis. […] It was demonstrated that multidimensional interventions, targeting the patients, the provider and the health care system increased prescription rates of proven efficacious medication and seemed to reduce mortality and recurrent ACS. […] Multi-dimensional quality improvement programs should be implemented to firstly improve the application of recommended therapies for patients admitted to the hospital for an ACS, secondly, to improve patient therapeutic education, and finally to improve the continuation of education and recommended medical management for long-term secondary prevention in a health care system network including acute care hospitals, rehabilitation centers and outpatient physicians.
  • #6 Secondary Cardiovascular Prevention after Acute Coronary Syndrome: Emerging Risk Factors and Novel Therapeutic Targets
    https://www.mdpi.com/2077-0383/12/6/2161
    The control of traditional risk factors, the promotion of a healthy lifestyle, and antithrombotic therapy have been the cornerstones of secondary prevention after MI for decades. […] However, many patients continue to experience recurrent ischemic events despite lower residual cardiovascular risk and guideline-directed antithrombotic therapy. […] In this new era of precision medicine, controlling traditional risk factors may not be sufficient for further reducing individual patient risk. […] Substantial attention has been focused on the identification of new risk factors and new targets to develop personalized preventive strategies after an acute coronary syndrome (ACS). […] The benefits of a prolonged DAPT were particularly relevant in patients with high atherosclerotic burden, such as those with coexistent peripheral artery disease.
  • #7 Acute coronary syndrome Information | Mount Sinai – New York
    https://www.mountsinai.org/health-library/diseases-conditions/acute-coronary-syndrome
    There is a lot you can do to help prevent ACS. […] Eat a heart-healthy diet. Have plenty of fruits, veggies, whole grains, and lean meats. Try to limit foods high in cholesterol and saturated fats, since too much of these substances can clog your arteries. […] Get exercise. Aim to get at least 30 minutes of moderate exercise most days of the week. […] Lose weight, if you are overweight. […] Quit smoking. Smoking can damage your heart. Ask your doctor if you need help quitting. […] Get preventive health screenings. You should see your doctor for regular cholesterol and blood pressure tests and learn how to keep your numbers in check. […] Manage health conditions, such as high blood pressure, high cholesterol, or diabetes.
  • #8 Acute Coronary Syndrome (ACS): Causes, Symptoms & Treatment
    https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/22910-acute-coronary-syndrome
    How can I reduce my risk of developing acute coronary syndrome? Heart-healthy lifestyle changes can help reduce risk factors for acute coronary syndrome and other cardiovascular conditions. Recommendations include: […] Don’t smoke: If you smoke or use nicotine products, ask your healthcare provider about ways to quit smoking, including programs and medications. […] Eat a heart-healthy diet: Talk to your healthcare provider or a registered dietitian about changing your diet to reduce your risk of heart disease and maintain a weight thats healthy for you. Nutritious eating styles include the Mediterranean and DASH diets. […] Limit alcohol use: Limit daily drinks to no more than one drink per day for women and two drinks per day for men. […] Manage health problems like high cholesterol, high blood pressure, diabetes, stress, depression and anxiety. Your healthcare provider or a mental health professional can offer support and treatment options. […] Stay active: Exercise helps you lose weight, improve your physical condition and relieve stress. Talk to your healthcare provider before you start any exercise program.
  • #9
    https://journals.lww.com/jrms/fulltext/2024/07110/development_of_the_first_iranian_clinical_practice.32.aspx
    Developing guidelines for ACS diagnosis, treatment and secondary prevention according to the local context in Iran can improve the adherence of our health care providers, patients health, and policy makers plans. […] All patients with ACS should engage in a comprehensive cardiac rehabilitation and secondary prevention program immediately following discharge to receive pharmaceutical and nonpharmaceutical interventions. […] It is recommended that ACS patients adhere to the following healthy diet and, if possible, be referred to rehabilitation centers, comprehensive health centers, or private nutrition counseling centers to receive a diet tailored to their individual needs. […] It is recommended to control the risk factors for CVDs in ACS patients. […] It is recommended to manage and treat all comorbidities related to ACS in these patients. […] It is recommended that treatment with aspirin be prescribed. […] It is recommended that treatment with beta-blockers be prescribed. […] It is recommended to start high-dose statin therapy as soon as possible.
  • #10 Secondary prevention after acute coronary syndromes: the GP’s role | Medicine Today
    https://medicinetoday.com.au/mt/2017/august/feature-article/secondary-prevention-after-acute-coronary-syndromes-gp%E2%80%99s-role
    Risk factor management has been undisputedly shown to reduce the risk of recurrent cardiovascular events. […] Lifestyle modifications incorporating a healthy diet, smoking cessation, increased physical activity and maintenance of a healthy body weight are crucial to favourable outcomes in the long term for all patients after an ACS. […] It is imperative that all patients with CAD who smoke aim to achieve complete abstinence from smoking. […] All patients with CAD should undertake at least 30 minutes of moderate-intensity activity on at least five days of the week. […] The National Heart Foundation of Australia provides clear guidelines on what constitutes a healthy diet, which includes mainly plant-based foods, moderate amounts of reduced-fat dairy products and lean meats, and a reduced salt intake.
  • #11 Secondary Prevention Strategies for Acute Coronary Syndrome – Revista Española de Cardiología
    https://www.revespcardiol.org/es-secondary-prevention-strategies-for-acute-articulo-S1885585714002436
    To further lower mortality and event recurrence in patients with a prior ACS, focus should be placed on optimizing secondary prevention therapies and treatment adherence among patients. […] Both drug prescription and initiation of patient education should be performed during hospital admission, as patients tend to pay more attention to advice and recommendations in this setting. […] Nonpharmacological secondary prevention measures are barely addressed in the European guidelines for the management of patients with myocardial infarction with or without ST-segment elevation or with stable coronary disease. […] A healthy diet reduces the risk of cardiovascular disease. […] Smoking cessation is potentially the most effective measure of all secondary prevention strategies and that considerable effort should be dedicated to achieving this objective. […] The main developments in hypertension management are reflected in updates to the European guidelines, published in 2013.
  • #11 Secondary Prevention Strategies for Acute Coronary Syndrome – Revista Española de Cardiología
    https://www.revespcardiol.org/es-secondary-prevention-strategies-for-acute-articulo-S1885585714002436
    After an ACS, indefinite antiplatelet therapy with low-dose ASA (75-100mg) is the drug treatment of choice; clopidogrel (75 mg) is the alternative for patients with ASA intolerance. […] The value of these programs is sufficiently demonstrated, but the availability of cardiovascular rehabilitation units is generally low in Spain. […] For patients with an ACS, effective treatments are currently available, which have managed to drastically decrease mortality in the acute phase; however, optimization of those secondary prevention treatments that have demonstrated a risk reduction is prudent. […] To achieve a greater risk reduction, attention must be paid to prevention measures and particularly to the development of cardiac rehabilitation programs, which are currently the least used measures, despite their clear benefits.
  • #12 Acute Coronary Syndrome – Symptoms, Types, Causes & Treatment PACE Hospitals – Best Hospitals in Hitech City, Hyderabad, India | Near Madhapur, Kukatpally, KPHB, Kondapur, Gachibowli, Jubilee Hills, Banjara HillsPACE Hospitals Contact Num
    https://www.pacehospital.com/acute-coronary-syndrome-symptoms-types-causes-diagnosis-treatment
    Smoking alters the function of endothelium, and it is a factor that promotes atherosclerosis. Avoiding smoking and limiting alcohol consumption are the most effective measures of preventing acute coronary syndrome. […] Hypertension, diabetes, and dyslipidemia are the risk factors of acute coronary syndrome. Therefore, in acute coronary symptom patients, comorbidities such as hypertension, diabetes, and dyslipidemia have to be treated to prevent complications. […] People need to get routine health checkups, blood tests, and cholesterol levels measured regularly to prevent cardiac complications.
  • #12 Acute Coronary Syndrome – Symptoms, Types, Causes & Treatment PACE Hospitals – Best Hospitals in Hitech City, Hyderabad, India | Near Madhapur, Kukatpally, KPHB, Kondapur, Gachibowli, Jubilee Hills, Banjara HillsPACE Hospitals Contact Num
    https://www.pacehospital.com/acute-coronary-syndrome-symptoms-types-causes-diagnosis-treatment
    Acute coronary syndrome (ACS) can be prevented in many ways. Following are some of the measures to prevent acute coronary syndrome: […] Following a healthy diet improves cardiac health. Adapting to a diet that is heart healthy which includes fruits, vegetables, whole grains, and lean meats. Lowering intake of foods high in cholesterol and fats. Intake of saturated fats can be reduced and replaced with omega 3 fatty acids intake. […] Regular physical activity helps in maintaining cardiac health. Engaging in various physical activities is recommended. Moderate exercise for 30 min is suggested. […] Maintaining an ideal or normal body weight is very important to prevent cardiovascular diseases. Reducing body weight if obese or overweight. Obesity causes hypertension, diabetes, and dyslipidemia which in turn are the major risk factors of acute coronary syndrome.
  • #13 Acute Coronary Syndrome: How to Empower Patients
    https://www.pharmacytimes.com/view/acute-coronary-syndrome-how-to-empower-patients
    Patients with a new diagnosis of acute coronary syndrome often do not know a great deal about their disease, its treatment, or the lifestyle changes needed to prevent recurrence. […] Self-care (eg, smoking cessation, regular health checks, medication adherence, diet, exercise) can prevent recurrence of ACS, but long-term adherence to self-care is key. […] Smoking, combined with a lack of exercise or dietary restraint, for even 6 months after an ACS incident, increases nearly 4-fold the incidence of acute myocardial infarction, stroke, and death. […] It has repeatedly been shown that heart health can be improved and heart attacks prevented by having a healthy diet; engaging in physical activity; maintaining a healthy body weight, blood pressure and cholesterol levels; and reducing or eliminating alcohol and smoking. […] Anticoagulants are used as secondary prevention after a diagnosis of ACS. […] Lifestyle modifications (primarily diet and exercise) are effective for reducing coronary heart disease, but are rarely adhered to despite being, safe, inexpensive, and helpful.
  • #14 Secondary Prevention of Acute Coronary Syndrome | TCRM
    https://www.dovepress.com/optimal-medical-therapy-for-secondary-prevention-of-acute-coronary-syn-peer-reviewed-fulltext-article-TCRM
    Five-medication regimen is recommended for patients after acute coronary syndrome (ACS) as a secondary prevention strategy at discharge to reduce recurrence and improve mortality. […] This study aimed to assess prescribing of optimal medical therapy (OMT) as five-medication regimens for secondary prevention at discharge after ACS in Sudan. […] After the acute phase of ACS, secondary prevention treatments including cardioprotective medications (beta-blockers [BBs], antiplatelet drugs, angiotensin-converting enzyme inhibitors/angiotensin II receptor blockers [ACEIs/ARBs], and statins) and behavioral advices such as smoking cessation and exercise are effective in decreasing the risk of subsequent cardiovascular events, risk of hospital admission, and death. […] Regular usage and correct administration of secondary prevention medications increase the quality of life and lower the risk of repeated ischemic events and mortality for ACS patients.
  • #15 The Pharmacist’s Guide to Acute Coronary Syndrome
    https://www.uspharmacist.com/article/the-pharmacists-guide-to-acute-coronary-syndrome
    Acute coronary syndrome (ACS) is a common cause of morbidity and mortality in the United States. […] The proper management of ACS and the appropriate use of pharmacotherapy are critical in preventing the recurrence of cardiac events. […] Given the importance of medication adherence, pharmacists play an important role in the management of ACS and secondary prevention. […] After a patient experiences an ACS event, long-term treatment and follow-up are essential to prevent a future event or death. […] Medications for secondary prevention, including aspirin, ACE inhibitors, statins, beta-blockers, and P2Y12 inhibitors, should be initiated prior to hospital discharge. […] Additional secondary-prevention therapies for consideration include blood pressure control, diabetes management, smoking cessation, weight management, suitable physical activity, influenza vaccination, and cardiac rehabilitation.
  • #15 The Pharmacist’s Guide to Acute Coronary Syndrome
    https://www.uspharmacist.com/article/the-pharmacists-guide-to-acute-coronary-syndrome
    Medication adherence is paramount in the treatment and secondary prevention of ACS because poor adherence can lead to worsened cardiovascular outcomes, including increased mortality. […] Pharmacists can play a key role in patient education by explaining the need for each medication and signs of adverse effects, directly encouraging the patient to refill the prescription and having the outpatient pharmacy provide refill reminders, and monitoring adherence.
  • #16 Recommendations | Acute coronary syndromes | Guidance | NICE
    https://www.nice.org.uk/guidance/ng185/chapter/Recommendations
    1.4 Drug therapy for secondary prevention […] For secondary prevention, offer people who have had MI treatment with the following drugs: […] angiotensin-converting enzyme (ACE) inhibitor […] dual antiplatelet therapy (aspirin plus a second antiplatelet) unless they have a separate indication for anticoagulation […] beta-blocker […] statin. [2007, amended 2020] […] 1.4.1 Ensure that a clear management plan is available to the person who has had an MI and is also sent to the GP, including: […] details and timing of any further drug titration […] monitoring of blood pressure […] monitoring of renal function. [2013] […] 1.4.3 Offer all people who have had an MI an assessment of bleeding risk at their follow-up appointment. [2013] […] 1.4.4 Rivaroxaban, with aspirin and clopidogrel, or aspirin alone, is recommended as an option in NICE technology appraisal guidance for preventing atherothrombotic events in people who have had an acute coronary syndrome with elevated cardiac biomarkers, taking bleeding risk into account. For full details, see the guidance on rivaroxaban (TA335, 2015).
  • #16 Recommendations | Acute coronary syndromes | Guidance | NICE
    https://www.nice.org.uk/guidance/ng185/chapter/Recommendations
    bleeding risk […] thromboembolic risk […] cardiovascular risk […] person’s wishes. [2020] […] 1.4.27 Offer people a beta-blocker as soon as possible after an MI, when the person is haemodynamically stable. [2013] […] 1.4.34 Do not routinely offer calcium channel blockers to reduce cardiovascular risk after an MI. [2007] […] 1.4.42 Statin therapy is recommended for adults with clinical evidence of cardiovascular disease in line with recommendations on lipid-lowering treatment for secondary prevention in the NICE guideline on cardiovascular disease: risk assessment and reduction. [2007]
  • #16 Recommendations | Acute coronary syndromes | Guidance | NICE
    https://www.nice.org.uk/guidance/ng185/chapter/Recommendations
    1.4.5 Rivaroxaban plus aspirin is recommended as an option in NICE technology appraisal guidance for preventing atherothrombotic events in some people with coronary artery disease who are at high risk of ischaemic events, taking bleeding risk into account. For full details, see the guidance on rivaroxaban (TA607, 2019). […] 1.4.6 Offer people who present acutely with an MI, an ACE inhibitor as soon as they are haemodynamically stable. Continue the ACE inhibitor indefinitely. [2013] […] 1.4.13 Offer aspirin to all people after an MI and continue it indefinitely, unless they are aspirin intolerant or have an indication for anticoagulation. [2007, amended 2013] […] 1.4.15 Continue dual antiplatelet therapy for up to 12 months after an MI unless contraindicated. [2020] […] 1.4.21 For people who have a separate indication for anticoagulation, take into account all of the following when thinking about the duration and type (dual or single) of antiplatelet therapy in the 12 months after an acute coronary syndrome:
  • #17 Pharmacologic Management of Post-Acute Coronary Syndrome
    https://www.uspharmacist.com/article/pharmacologic-management-of-post-acute-coronary-syndrome
    Acute coronary syndromes (ACS) include the spectrum of clinical conditions ranging from unstable angina to non-Q-wave myocardial infarction (MI) and Q-wave MI. Each year, more than 500,000 patients present with a new MI. A large number of these patients will experience recurrent MI (23%), heart failure (30%), or sudden death (6%) within six years of the initial event. Long-term pharmacologic management after an acute MI involves four pharmacologic drug categories: antiplatelet therapy, angiotensin-converting enzyme (ACE) inhibitors, beta-blockers, and statins. Despite substantial scientific evidence, guideline recommendations, and findings from national registries, secondary preventive strategies continue to be underutilized. The ACC/AHA guidelines for secondary prevention of coronary disease recommend aspirin 75 to 162 mg daily, with treatment continuing indefinitely. The ACC/AHA guidelines recommend clopidogrel 75 mg daily for up to 12 months in combination with aspirin to prevent secondary cardiovascular events in patients who have had ACS. The AHA/ACC guidelines for secondary prevention of coronary artery disease recommend the use of ACE inhibitors in patients with left ventricular ejection fraction less than 40%, and well as in those with diabetes, hypertension, or chronic kidney disease. The ACC/AHA guidelines recommend indefinite use of beta-blockers to prevent secondary cardiovascular events in patients who have had ACS. The ACC/AHA guidelines recommend the use of 1 g/day of omega-3 fatty acids for the secondary prevention of cardiovascular events. In summary, the risk of coronary heart disease events such as recurrent MI, stroke, and death are greater for patients with a history of MI and established coronary disease than for patients without known coronary disease; thus, all patients who have had ACS require the administration of antiplatelet, anti-ischemic, and lipid-lowering therapy unless contraindications are present. […] Pharmacists should take an active role in achieving optimal patient safety and outcomes by ensuring that these therapies are implemented.
  • #18 Secondary Cardiovascular Prevention after Acute Coronary Syndrome: Emerging Risk Factors and Novel Therapeutic Targets
    https://www.mdpi.com/2077-0383/12/6/2161
    Furthermore, the benefit of prolonged DAPT in PEGASUS was observed regardless of prior coronary stenting. […] These results emphasize the importance of a personalized approach based on the assessment of net ischemic and bleeding risks instead of a “one-size fits all” strategy. […] The reduction in ischemic events was counterbalanced by an increase in major bleeding, albeit with no difference in terms of fatal and intracranial bleeding. […] These data demonstrated that we are still missing some pieces of the complex puzzle of residual cardiovascular risks. […] The characterization of the systemic implications of gut dysbiosis is a new field of translational medicine. […] The link between dysfunctional microbiota and atherothrombosis could provide the rationale for novel therapies in the future. […] The mission of the cardiology community is to pursue the search for novel risk factors and targets, develop new therapies, and ultimately improve patient outcomes after ACS.
  • #19 Long-term clinical management after an acute coronary syndrome
    https://www.escardio.org/Councils/Council-for-Cardiology-Practice-(CCP)/Cardiopractice/long-term-clinical-management-after-an-acute-coronary-syndrome
    According to the 2023 ESC Guidelines for the management of acute coronary syndromes, treatment goals can be divided into 3 subgroups: Support of healthy lifestyle pathways, such as regular exercise, smoking cessation and psychosocial management, among others; Continuation of optimal medical therapy, including annual influenza vaccination, promoting medication adherence, lipid-lowering therapy and antithrombotic therapy; Achieve the risk factor treatment targets including, but not limited to blood pressure, low-density lipoprotein-cholesterol (LDL-C) levels as well as glycated haemoglobin (Hba1C) levels. […] Dyslipidaemia is best treated with a combined approach including pharmacological and lifestyle interventions. In secondary prevention after an ACS, the goal is to lower LDL-C to 1.4 mmol/L (55 mg/dL) and to reduce LDL-C levels 50% from baseline.
  • #19 Long-term clinical management after an acute coronary syndrome
    https://www.escardio.org/Councils/Council-for-Cardiology-Practice-(CCP)/Cardiopractice/long-term-clinical-management-after-an-acute-coronary-syndrome
    If the maximum-tolerated dose of a high-intensity statin alone does not achieve LDL-C goals after 4-6 weeks following an ACS event, adding ezetimibe is recommended, with a Class I recommendation. […] A polypill strategy should be considered to improve adherence and cardiovascular outcomes after an ACS.
  • #19 Long-term clinical management after an acute coronary syndrome
    https://www.escardio.org/Councils/Council-for-Cardiology-Practice-(CCP)/Cardiopractice/long-term-clinical-management-after-an-acute-coronary-syndrome
    Long-term follow-up after an acute coronary syndrome is a key opportunity to optimise medical therapy and for clinically re-evaluating patients after discharge. […] After the first acute coronary syndrome event, the goal is to lower LDL-C to 1.4 mmol/L (55 mg/dL) and to reduce LDL-C levels 50% from baseline. […] A polypill strategy should be considered to improve adherence and cardiovascular outcomes after an acute coronary syndrome. […] Secondary prevention should be offered to all patients and start as soon as possible after the index event in order to avoid complications such as the occurrence of another acute coronary syndrome. […] In order for these changes to be implemented by the patient, an outpatient clinical appointment should be arranged, so as to review the patients objectives and preferences, as well as to review the management of the different comorbidities they may suffer from.
  • #20 Secondary prevention lipid management following ACS: a missed opportunity?
    https://bjcardio.co.uk/2022/11/secondary-prevention-lipid-management-following-acs-a-missed-opportunity/
    NHS patients are followed up depending on local resources within a few months to a year and, as there is no systematic approach to ensuring compliance and up-titration of secondary prevention drugs post-discharge, most patients may not receive optimal medical therapy. […] If statins are contraindicated or not tolerated, ezetimibe should be offered as an alternative lipid-lowering therapy and if insufficient, bempedoic acid and ezetimibe combination therapy should be initiated. […] The latest ESC guidelines emphasise the use of combination therapies, initially with ezetimibe and then PCSK9 inhibitors. […] Cardiac rehabilitation programmes may significantly improve the lipid management of patients post-ACS, which could be due to increased patients adherence in the immediate post-ACS period and higher motivation.
  • #21 ACC, AHA Issue New Acute Coronary Syndromes Guideline | American Heart Association
    https://newsroom.heart.org/news/acc-aha-issue-new-acute-coronary-syndromes-guideline
    Patients with ACS are at the highest risk for cardiovascular complications both acutely and chronically, which emphasizes the importance of staying up-to-date on the most recent evidence presented in this guideline, said Sunil V. Rao, MD, FACC, FSCAI, Professor of Medicine, the Leon H. Charney Division of Cardiology, Director of Interventional Cardiology at NYU Langone Health and chair of the guideline writing committee. With appropriate management, we can improve outcomes both in the hospital and over the long term. […] Secondary prevention following ACS, focused on reducing progression, recurrence, or complications, is fundamental in the recovery process. Specifically, the guideline includes the following recommendations: a fasting lipid panel four to eight weeks after initiation or a dose adjustment of lipid-lowering therapy to gauge response or additional medications that may be needed (Class 1); people with ACS on a maximally tolerated statin with an LDL cholesterol greater than or equal to 70 mg/dL should add a concurrent nonstatin lipid-lowering agent, such as ezetimibe, evolocumab, alirocumab, inclisiran or bempedoic acid, to further reduce the risk of major adverse cardiovascular events (Class 1); for people with a lower LDL cholesterol of 55 69 mg/dL already on a maximally tolerated statin, it is also reasonable to add a nonstatin to reduce the risk of major adverse cardiovascular events (Class 2a); and referral to outpatient cardiac rehabilitation prior to hospital discharge to reduce death, MI, and hospital readmissions and improve functional status and quality of life (Class 1).
  • #22 GGC Medicines – Drugs for acute coronary syndrome / STEMI and secondary prevention of MI
    https://handbook.ggcmedicines.org.uk/guidelines/cardiovascular-system/drugs-for-acute-coronary-syndrome-stemi-and-secondary-prevention-of-mi/
    Antiplatelet guidance is under review and will be updated in due course to reflect the new GGC Acute Cardiac Chest Pain Guidelines. […] Refer to the Secondary Prevention of Coronary Heart Disease and Stroke – Cholesterol guideline. […] Check UEs before first prescription to exclude significant renal impairment. […] If ACEI not tolerated due to cough, substitute with an angiotensin II receptor blocker. […] Avoid potassium supplements / potassium sparing diuretics, if possible.
  • #23 Acute Coronary Syndromes (Heart Attack; Myocardial Infarction; Unstable Angina) – Heart and Blood Vessel Disorders – Merck Manual Consumer Version
    https://www.merckmanuals.com/home/heart-and-blood-vessel-disorders/coronary-artery-disease/acute-coronary-syndromes-heart-attack-myocardial-infarction-unstable-angina
    For people who have had a heart attack, doctors recommend taking one baby aspirin, one half of an adult aspirin, or one full adult aspirin daily. Because aspirin prevents platelets from forming clots, it reduces the risk of death and the risk of a second heart attack by 15 to 30%. People with an allergy to aspirin may take clopidogrel instead. […] Usually, doctors also prescribe a beta-blocker (such as metoprolol) for people who have had a heart attack because these medications reduce the risk of death by about 25%. The more serious the heart attack, the more benefit beta-blockers provide. However, some people cannot tolerate the side effects (such as wheezing, tiredness, erectile dysfunction, and cold limbs), and not everyone benefits. […] Taking lipid-lowering medications will reduce the risk of death after a heart attack.
  • #24 Secondary Prevention in Acute Coronary Syndrome | Xarelto Global
    https://www.xarelto.com/indications/secondary-prevention-in-acute-coronary-syndrome
    Secondary Prevention in Acute Coronary Syndrome: Xarelto is indicated for the prevention of atherothrombotic events in adult patients after ACS. […] Combining Xarelto 2.5 mg BID with standard antiplatelet therapy can protect adult patients after ACS with elevated biomarkers against further events. […] Xarelto achieves more comprehensive protection than antiplatelet therapy alone. […] As the thrombin level remains elevated, secondary prevention after ACS should also target the coagulation cascade with Xarelto 2.5 mg BID. […] Significant risk reduction in ACS patients with elevated cardiac biomarkers and without prior stroke/TIA. […] A dual inhibition strategy can have significant CV benefits. […] Combined therapy with Xarelto 2.5 mg BID for up to 12 months can protect patients with the right balance of safety and efficacy.
  • #25 Acute coronary syndrome: risk factors, diagnosis and treatment – The Pharmaceutical Journal
    https://pharmaceutical-journal.com/article/ld/acute-coronary-syndrome-risk-factors-diagnosis-and-treatment
    Pharmacists should advise patients and physicians about medicines optimisation, both during hospital admission and in the transition from secondary care to primary care after hospital discharge. This can be as part of the cardiac rehabilitation programme or ongoing medication reviews. Reviews should cover topics including dose optimisation, patient education (to increase adherence to treatment regimens) and suggesting alternative treatments (for patients experiencing adverse effects). […] According to the British Association for Cardiovascular Prevention and Rehabilitation (BACPR), cardiac rehabilitation is “the coordinated sum of activities required to influence favourably the underlying cause of cardiovascular disease, as well as to provide the best possible physical, mental and social conditions, so that the patient may, by their efforts, preserve or resume optimal functions in their community and through improved health behaviours, slow or reverse the progression of disease.”
  • #25 Acute coronary syndrome: risk factors, diagnosis and treatment – The Pharmaceutical Journal
    https://pharmaceutical-journal.com/article/ld/acute-coronary-syndrome-risk-factors-diagnosis-and-treatment
    Evidence demonstrates better health outcomes for patients who engage with cardiac rehabilitation, including improved quality of life and reduction in the likelihood of a second MI. Consequently, all patients who have had an MI should be offered cardiac rehabilitation within ten days of discharge from hospital. In offering this, the cardiac rehabilitation team will make initial patient contact during the inpatient stay and/or telephone contact within a few days of hospital discharge. The BACPR guidance states that the patient should have access to the multidisciplinary team and be supported to undertake an individualised, structured exercise programme over a period of at least eight weeks. […] Regardless of the method of reperfusion, it is essential to address lifestyle changes and ensure that medicines are appropriately prescribed to reduce the risk of the patient experiencing subsequent cardiac events. […] Pharmacists should also reinforce lifestyle changes, such as smoking cessation (many community services will prove this as an enhanced service) as well as advice on diet, exercise, weight loss and sensible alcohol intake.
  • #26 Secondary prevention therapies in acute coronary syndrome and relation to outcomes: observational study | Heart Asia
    https://heartasia.bmj.com/content/11/1/e011122
    This issue should be addressed urgently in Australia in order to improve patient outcomes. […] Secondary prevention treatments, including behavioural advice (diet, exercise and smoking cessation) and cardioprotective medications (aspirin or other antiplatelet, beta-blockers, statins, angiotensin-converting enzyme (ACE) inhibitors or angiotensin II receptor blockers), are effective in reducing the risk of repeat ischaemic events in ACS. […] The analysis based on 2-year follow-up data indicates that receipt of secondary prevention medications and attendance at cardiac rehabilitation in the first 6 months are both associated with lower rates of death and MACE at 2 years. […] Strengthening ACS care beyond hospital discharge through encouraging patient attendance at cardiac rehabilitation, providing alternative models to improve access to cardiac rehabilitation, supporting primary healthcare physicians with electronic decision support or quality improvement systems, and empowering patients in self-management may help to address the relative poverty of post-ACS prevention care in Australia. […] Improving the continued use of cardiovascular prevention in the months and years after a patients index event is likely to lead to direct and rapid improvements in clinical outcomes.
  • #26 Secondary prevention therapies in acute coronary syndrome and relation to outcomes: observational study | Heart Asia
    https://heartasia.bmj.com/content/11/1/e011122
    Objective To ascertain the use of secondary prevention medications and cardiac rehabilitation after an acute coronary syndrome (ACS) and the impact on 2-year outcomes. […] Use of secondary prevention therapies diminishes over time following an ACS. Patients receiving secondary prevention had decreased rates of death and MACE at 2 years. […] Gaps exist between evidence-based recommendations and use of secondary prevention medications after an acute coronary syndrome (ACS). […] At discharge, 89% of patients with ACS were taking 75% of indicated medications, but this fell to 78% at 6 months and 66% at 2 years. […] Death/myocardial infarction/stroke was significantly less frequent among patients on 75% vs 75% of medications after 2 years of follow-up. […] This study highlights the rapidly declining use of secondary prevention medications after an ACS in Australia.
  • #27 Acute Coronary Syndrome: Current Treatment | AAFP
    https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2017/0215/p232.html?ref=1b3p6k
    The key to reducing the risk of morbidity and mortality is a secondary prevention plan, which should be closely coordinated with the patient’s cardiologist. Specific recommendations for posthospitalization care include a cardiac rehabilitation program, an evidence-based plan of care that includes medication management and timely follow-up, and strategies to control risk factors, such as cholesterol levels, hypertension, and smoking.
  • #28 Modular prevention of heart disease following acute coronary syndrome (ACS) [ISRCTN42984084] | BMC Cardiovascular Disorders | Full Text
    https://bmccardiovascdisord.biomedcentral.com/articles/10.1186/1471-2261-6-26
    One pilot study has clinically investigated secondary prevention of CHD using a 'modular’ approach and demonstrated enhanced completion rates and cost effectiveness. […] The inclusion of multidimensional behavior modification techniques such as goal setting and offering a wide range of individually tailored services may enhance compliance with long-term risk factor interventions. […] The objective of this study is to investigate whether a modular guided self-choice approach to secondary prevention improves coronary risk profile and knowledge in acute coronary syndrome (ACS) patients who do not access standard cardiac rehabilitation. […] The majority of patients with CHD do not access existing cardiac rehabilitation programs. Testing of alternative models of secondary prevention will potentially provide beneficial programs for more high risk patients following ACS.
  • #29 Nurses Can Be Pivotal in Post-ACS Secondary Prevention: ALLEPRE | tctmd.com
    https://www.tctmd.com/news/nurses-can-be-pivotal-post-acs-secondary-prevention-allepre
    The primary endpoint of CV death, nonfatal MI, or nonfatal stroke at 7 years was reduced with the nurse-led program in comparison to standard care, as was the rate of nonfatal MI. […] The benefit of the structured, intensive, nurse-coordinated prevention program emerged early and further accrued over time, Magnani concluded, adding that the greatest impact seemed to be on lifestyle modifications. […] What we saw is that the nurse-coordinated prevention program was able, particularly, to modify behavior, said Magnani. […] The nurse was able to empower the patients with a better awareness of the disease.
  • #30 Secondary prevention therapies in acute coronary syndrome and relation to outcomes: observational study
    https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6340555/
    To ascertain the use of secondary prevention medications and cardiac rehabilitation after an acute coronary syndrome (ACS) and the impact on 2-year outcomes. […] Use of secondary prevention therapies diminishes over time following an ACS. Patients receiving secondary prevention had decreased rates of death and MACE at 2 years. […] At discharge, 89% of patients with ACS were taking 75% of indicated medications, but this fell to 78% at 6 months and 66% at 2 years. […] Death/myocardial infarction/stroke was significantly less frequent among patients on 75% vs 75% of medications after 2 years of follow-up. […] This study highlights the rapidly declining use of secondary prevention medications after an ACS in Australia. […] This issue should be addressed urgently in Australia in order to improve patient outcomes.
  • #30 Secondary prevention therapies in acute coronary syndrome and relation to outcomes: observational study
    https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6340555/
    Secondary prevention treatments, including behavioural advice (diet, exercise and smoking cessation) and cardioprotective medications (aspirin or other antiplatelet, beta-blockers, statins, angiotensin-converting enzyme (ACE) inhibitors or angiotensin II receptor blockers), are effective in reducing the risk of repeat ischaemic events in ACS. […] Participation in programmes that address multiple components of secondary prevention lowers all-cause mortality at 12 months and beyond, and reduces the risk of hospital admissions to 12 months. […] The analysis based on 2-year follow-up data indicates that receipt of secondary prevention medications and attendance at cardiac rehabilitation in the first 6 months are both associated with lower rates of death and MACE at 2 years. […] Strengthening ACS care beyond hospital discharge through encouraging patient attendance at cardiac rehabilitation, providing alternative models to improve access to cardiac rehabilitation, supporting primary healthcare physicians with electronic decision support or quality improvement systems, and empowering patients in self-management may help to address the relative poverty of post-ACS prevention care in Australia. […] Improving the continued use of cardiovascular prevention in the months and years after a patients index event is likely to lead to direct and rapid improvements in clinical outcomes.
  • #31 Secondary prevention regimens and risk factors are not optimised in patients re-admitted with ACS – The British Journal of Cardiology
    https://bjcardio.co.uk/2012/11/secondary-prevention-regimens-and-risk-factors-are-not-optimised-in-patients-re-admitted-with-acs/
    An observational study was conducted on patients with pre-existing coronary heart disease who were re-admitted to an acute district general hospital with a further acute coronary event. Their demographics, admission drug therapies and cardiovascular risk factor parameters were recorded and analysed. Of the 100 patients admitted over a nine-month period, more than a quarter of them were taking suboptimal secondary prevention drug therapies. Furthermore, a proportion of patients were not achieving adequate cholesterol, blood pressure and heart rate targets, which, in turn, may be a major contributory factor for their re-presentation to hospital. […] Studies have demonstrated prognostic benefits from effective management of cardiovascular (CV) risk factors in patients with established CHD. Clinical guidelines by the National Institute for Health and Clinical Excellence (NICE), American Heart Association (AHA)/American College of Cardiology (ACC) and European Society of Cardiology (ESC) emphasise risk factor modification through optimisation of drug therapies for secondary prevention following MI. All include treatment targets for blood pressure and lipid control, in addition to recommendations on diet, smoking cessation, physical activities and weight management. Failure of adherence to these guidelines could potentially increase the risk of recurrent coronary events and hospital re-admission rates.
  • #32 Secondary prevention after acute coronary syndromes: the GP’s role | Medicine Today
    https://medicinetoday.com.au/mt/2017/august/feature-article/secondary-prevention-after-acute-coronary-syndromes-gp%E2%80%99s-role
    GPs have a key role in the management of patients who survive an ACS by ensuring that optimal secondary prevention therapy is instituted and maintained. Adherence to evidence-based pharmacological and nonpharmacological therapies can help to give these patients the best chance of long-term health and survival.
  • #33 Contemporary themes in acute coronary syndrome management: from acute illness to secondary prevention | The Medical Journal of Australia
    https://www.mja.com.au/journal/2013/199/3/contemporary-themes-acute-coronary-syndrome-management-acute-illness-secondary
    Acute coronary syndrome (ACS; myocardial infarction and unstable angina) is the leading cause of mortality in Australia, and those who survive one ACS event are at significant risk of experiencing another. […] Access to evidence-based and optimal ACS management in both the acute and long-term periods is of great importance. Management of ACS should include appropriate timely revascularisation, medical therapy and ongoing secondary prevention. […] Despite universal guideline recommendations for ongoing secondary prevention strategies, research indicates suboptimal use of evidence-based medications, poor adherence to lifestyle recommendations, and low levels of participation in traditional cardiac rehabilitation. […] Contemporary secondary prevention programs are evolving into flexible, multifaceted interventions to provide maximal clinical benefits to a majority of patients.
  • #33 Contemporary themes in acute coronary syndrome management: from acute illness to secondary prevention | The Medical Journal of Australia
    https://www.mja.com.au/journal/2013/199/3/contemporary-themes-acute-coronary-syndrome-management-acute-illness-secondary
    In the transition to primary care after hospital discharge, ongoing participation in a secondary prevention program is recommended for all ACS survivors. […] Attending secondary prevention programs, adhering to risk factor modification and complying with drug regimens may reduce hospital readmissions within 1 year by 45% and increase survival. […] Secondary prevention ideally requires a lifelong commitment to ongoing behaviour change. […] Evidence that hospital-based secondary prevention interventions are effective is now supplemented by evidence that programs can be provided in various settings, by different health professionals, and in various ways. […] To achieve optimal and sustainable benefits for the majority of patients, secondary prevention strategies must be flexible; tailored to the individuals preferences, needs and values; lifelong; and integrated with primary care.

Zobacz więcej

incydent wieńcowy inhibitor PCSK9 ostry zespół wieńcowy nadciśnienie tętnicze wskaźnik masy ciała inhibitor P2Y12 inhibitor SGLT-2 prewencja pierwotna dieta śródziemnomorska śmiertelność wewnątrzszpitalna inhibitor konwertazy angiotensyny agonista receptora GLP-1 dyslipidemia podwójne leczenie przeciwpłytkowe przestrzeganie zaleceń terapeutycznych miażdżyca frakcja wyrzutowa lewej komory dieta DASH udar mózgu czynnik ryzyka sercowo-naczyniowy depresja hemoglobina glikowana antagonista receptora angiotensyny II dieta sercowo-naczyniowa rehabilitacja kardiologiczna riwaroksaban beta-bloker