Nieżyt żołądka
Objawy
Niestrawność (dyspepsja) to dolegliwość charakteryzująca się bólem lub dyskomfortem w nadbrzuszu pojawiającym się w okresie poposiłkowym, związanym z procesem trawienia. Objawy obejmują ból nadbrzusza, uczucie pieczenia, wczesne lub późne uczucie sytości, wzdęcia, gazy, nudności, odbijanie, regurgitację, refluks kwasu oraz zgagę. Dyspepsja dotyka około 20% populacji i może mieć charakter okazjonalny, przewlekły lub funkcjonalny (bez wyraźnej przyczyny organicznej). Funkcjonalna dyspepsja dzieli się na zespół bólu nadbrzusza (EPS) oraz zespół poposiłkowego dyskomfortu (PDS), z możliwym nakładaniem się objawów. Refluks żołądkowo-przełykowy (GERD), występujący u około 20% populacji, jest częstą przyczyną niestrawności i może prowadzić do powikłań takich jak zapalenie przełyku, przełyk Barretta czy zwężenie przełyku. Objawy alarmowe, takie jak krwawienie z przewodu pokarmowego, utrata masy ciała, dysfagia, uporczywe wymioty czy niedokrwistość, wymagają pilnej diagnostyki i interwencji.
Indigestion – charakterystyka objawów
Niestrawność (dyspepsja) to ból lub dyskomfort w górnej części brzucha występujący po jedzeniu, w trakcie procesu trawienia. Określenie dyspepsja oznacza to samo: zaburzone trawienie. Jeśli po posiłku pojawia się ból brzucha lub dyskomfort, oznacza to, że coś w procesie trawienia nie przebiega prawidłowo. 1 Niemal każdy doświadczył okazjonalnie niestrawności, jednak dla niektórych osób jest to codzienny problem, który znacząco obniża jakość życia. 12
Niestrawność to powszechny problem, który dotyka około 20% osób w pewnym momencie życia i często jest spowodowana chorobą refluksową przełyku (GERD) lub zapaleniem żołądka. 3 Jest to dolegliwość, która zwykle występuje po posiłkach i zdarza się prawie każdemu. 4 Według niektórych badań, nawet 1-2 na 5 osób doświadcza objawów niestrawności w danym momencie, a około 1 na 4 osoby z tymi objawami konsultuje się z lekarzem. 5
Podstawowe objawy niestrawności
Niestrawność może objawiać się na różne sposoby, ale zawsze wiąże się z pewnym poziomem bólu lub dyskomfortu w jamie brzusznej. Brzuch to miejsce, gdzie znajduje się większość narządów układu pokarmowego, więc jeśli mają one trudności z pełnieniem swoich funkcji, tam właśnie pojawia się dyskomfort. Objawy niestrawności zawsze występują po jedzeniu, w okresie zwanym przez lekarzy okresem poposiłkowym, gdy żołądek trawi pokarm. 1
Eksperci zgadzają się, że do podstawowych objawów niestrawności należą:
- Ból nadbrzusza – nadbrzusze to górna, środkowa część jamy brzusznej, tam gdzie znajduje się żołądek 67
- Uczucie pieczenia – może pochodzić od kwasów żołądkowych i enzymów w przewodzie pokarmowym lub być skutkiem stanu zapalnego 6
- Wczesne lub późne uczucie sytości – uczucie pełności szybko po rozpoczęciu jedzenia lub długo po jedzeniu sugeruje, że żołądek jest przeciążony 68
Osoby cierpiące na niestrawność często zgłaszają również inne objawy towarzyszące, takie jak:
- Wzdęcia – nieprzyjemne uczucie pełności lub napięcia w brzuchu 69
- Gazy – zwiększona produkcja gazów w przewodzie pokarmowym 6
- Nudności – mdłości, czasem z wymiotami 69
- Odbijanie – częste odbijanie się podczas lub po posiłku 610
- Regurgitacja – cofanie się połkniętego jedzenia 6
- Refluks kwasu – cofanie się kwasu żołądkowego do przełyku 6
- Zgaga – uczucie pieczenia w klatce piersiowej 69
Czas trwania objawów
Objawy niestrawności mogą utrzymywać się od kilku minut do kilku godzin po jedzeniu. Żołądek potrzebuje 3-5 godzin na strawienie posiłku przed przekazaniem go do jelit. 6 W większości przypadków objawy łagodnej niestrawności utrzymują się tylko przez kilka godzin i ustępują samoistnie. 11 Jednak niestrawność może również mieć charakter przewlekły i nawracający.
Niestrawność może być:
- Okazjonalna – występuje od czasu do czasu 11
- Przewlekła – występuje regularnie przez kilka tygodni lub miesięcy 11
- Funkcjonalna – przewlekłe objawy bez określonej przyczyny 1112
Szczegółowe objawy niestrawności i ich progresja
Niestrawność może objawiać się w różny sposób, a objawy mogą się różnić w zależności od osoby. U niektórych pacjentów mogą to być łagodne dolegliwości, podczas gdy u innych mogą to być bardziej intensywne i uciążliwe objawy. 13 Większość osób z niestrawością doświadcza więcej niż jednego z poniższych objawów:
Objawy bólu i dyskomfortu
- Ból nadbrzusza – może być opisywany jako gniecienie, tępy ból lub ostre pieczenie w górnej części brzucha 1415
- Zgaga – bolesne uczucie pieczenia w klatce piersiowej, często po jedzeniu 1617
- Uczucie przepełnienia – nieprzyjemne uczucie pełności w brzuchu, czasem opisywane jako uczucie ciężkości 1819
Objawy związane z procesem trawienia
- Wczesna sytość – uczucie pełności już na początku posiłku, uniemożliwiające dokończenie jedzenia 2021
- Wzdęcia – uczucie rozdęcia brzucha i dyskomfortu 98
- Odbijanie – nadmierne odbijanie się, często z kwasowym posmakiem 98
- Gazy – wzdęcia i zwiększona ilość gazów 22
- Nudności – uczucie mdłości, czasem z wymiotami 923
- Regurgitacja – cofanie się jedzenia lub gorzkiego płynu do ust 2425
Objawy w jamie ustnej i gardle
- Kwaśny lub gorzki posmak – nieprzyjemny smak w ustach 269
- Uczucie guli w gardle – (tzw. globus sensation) może być objawem przewlekłego refluksu 27
- Ból gardła – szczególnie rano lub po jedzeniu 27
- Chrypka – zmiana głosu, szczególnie rano 2827
Progresja objawów
Objawy niestrawności mogą z czasem ewoluować lub zmieniać swoją intensywność. W wielu przypadkach niestrawność ma charakter epizodyczny – objawy mogą być bardziej nasilone przez dni, tygodnie lub miesiące, a następnie mniej częste lub mniej nasilone przez kolejne okresy. 29 U niektórych osób objawy pojawiają się szybko po jedzeniu, natomiast u innych może wystąpić opóźnienie między posiłkiem a pojawieniem się niestrawności. 9
Progresja objawów niestrawności może obejmować:
- Przejście od okazjonalnych do częstszych epizodów – początkowo niestrawność może występować sporadycznie po ciężkostrawnych posiłkach, ale z czasem może pojawiać się coraz częściej 30
- Zwiększenie intensywności objawów – objawy mogą stać się bardziej dokuczliwe i trudniejsze do zniesienia 31
- Pojawienie się dodatkowych objawów – np. do bólu brzucha mogą dołączyć wzdęcia, odbijanie, problemy ze snem 32
- Rozwój powikłań przy długotrwałej niestrawności – szczególnie przy refluksie kwasu żołądkowego 33
Funkcjonalna dyspepsja – przewlekła postać niestrawności
Funkcjonalna dyspepsja to najczęstsza postać przewlekłej niestrawności, diagnozowana w 8 na 10 przypadków długotrwałych dolegliwości trawiennych. 31 Jest to stan, w którym objawy niestrawności występują bez wyraźnej przyczyny organicznej, takiej jak wrzody czy refluks. Większość przypadków przewlekłej niestrawności diagnozowana jest jako funkcjonalna dyspepsja, która jest zaburzeniem interakcji pomiędzy jelitami a mózgiem. 12
Funkcjonalna dyspepsja jest diagnozowana, gdy pacjent odczuwa ból, pieczenie lub dyskomfort w górnej części brzucha, lub gdy czuje się zbyt szybko pełny podczas jedzenia posiłku, a inna przyczyna niestrawności nie może zostać zidentyfikowana. 32 Lekarze mogą zdiagnozować funkcjonalną dyspepsję, jeśli objawy występowały co najmniej raz w tygodniu w ciągu ostatnich 3 miesięcy, a pierwsze objawy pojawiły się co najmniej 6 miesięcy wcześniej. 32 Jednak diagnoza może być postawiona również przy krótszym czasie trwania objawów.
Objawy funkcjonalnej dyspepsji można podzielić na dwa główne typy:
- Zespół bólu nadbrzusza (EPS – epigastric pain syndrome) – charakteryzuje się bólem nadbrzusza niezwiązanym z posiłkami 3134
- Zespół poposiłkowego dyskomfortu (PDS – post-prandial distress syndrome) – charakteryzuje się uczuciem pełności lub dyskomfortu po posiłkach 3134
U 1 na 3 osoby z funkcjonalną dyspepsją występuje nakładanie się tych dwóch zespołów. 31 Funkcjonalna dyspepsja może powodować poważne objawy u niektórych osób i znacząco wpływać na jakość życia.
Objawy refluksu i GERD związane z niestrawnoścą
Refluks żołądkowo-przełykowy (GERD) jest częstą przyczyną niestrawności i często współwystępuje z jej objawami. Gdy refluks kwasu zaczyna pojawiać się regularnie i towarzyszą mu inne objawy, może to oznaczać rozwój choroby refluksowej przełyku. 28 GERD dotyka około 20% populacji USA, według danych z czasopisma Gastroenterology. 35
Objawy GERD związane z niestrawnoścą obejmują:
- Zgaga – uczucie pieczenia w klatce piersiowej, które może być mylone z bólem serca 3336
- Regurgitacja – cofanie się kwaśnych treści żołądkowych do ust 37
- Trudności z połykaniem (dysfagia) – uczucie zatrzymywania się jedzenia w przełyku 3738
- Uczucie kwaśnego lub gorzkiego smaku w ustach 26
- Nadmierne ślinienie się po posiłku lub przekąsce 26
Objawy GERD mogą być gorsze:
- W nocy lub w pozycji leżącej 33
- Po obfitych lub pikantnych posiłkach 39
- Po spożyciu alkoholu, kawy lub napojów gazowanych 39
Przewlekły refluks może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak:
- Zapalenie przełyku (ezofagitis) – stan zapalny wyściółki przełyku 33
- Przełyk Barretta – zmiany w tkance wyściełającej przełyk, które mogą prowadzić do nowotworu 4041
- Zwężenie przełyku – tworzenie się tkanki bliznowatej, która powoduje zwężenie przełyku i utrudnia połykanie 40
- Problemy z drogami oddechowymi – kwas w drogach oddechowych może nasilać istniejącą astmę lub powodować objawy podobne do astmy u osób bez wcześniejszych problemów oddechowych 40
Objawy alarmowe przy niestrawności
Chociaż niestrawność jest zazwyczaj łagodną dolegliwością, niektóre objawy mogą wskazywać na poważniejszy problem zdrowotny i wymagają natychmiastowej konsultacji lekarskiej. 12 Są to tzw. objawy alarmowe, które mogą wskazywać na poważne schorzenia układu pokarmowego. 42
Do objawów alarmowych zalicza się:
- Chroniczne krwawienie z przewodu pokarmowego 42
- Postępującą, niezamierzoną utratę wagi 4243
- Postępujące trudności z połykaniem (dysfagia) 4243
- Uporczywe wymioty 4244
- Niedokrwistość z niedoboru żelaza 42
- Niedokrwistość złośliwą (z niedoboru witaminy B12) 42
- Wyczuwalny guz w nadbrzuszu 42
- Krew w wymiocinach lub treść wymiotna przypominająca fusy po kawie 4543
- Czarne, smoliste stolce 4546
- Trudności z oddychaniem, pocenie się lub przyspieszony rytm serca towarzyszący epizodowi niestrawności 45
- Niestrawność, która utrzymuje się mimo leczenia lekami takimi jak inhibitory pompy protonowej (PPI) 45
- Żółtaczka (zażółcenie oczu i skóry) 43
Osoby z jednorazowym, nagłym epizodem niestrawności powinny natychmiast skonsultować się z lekarzem, szczególnie jeśli objawom towarzyszą duszności, pocenie się lub przyspieszony rytm serca. 47 Te objawy mogą wskazywać na zawał serca, który czasami może być mylony z niestrawnoścą. 36
Niestrawność w szczególnych grupach pacjentów
Niestrawność w ciąży
Niestrawność jest bardzo powszechna u kobiet w ciąży, szczególnie od 27. tygodnia ciąży. 1624 Jest to spowodowane zmianami hormonalnymi oraz rosnącym płodem, który naciska na żołądek. 1617
U kobiet w ciąży niestrawność może objawiać się jako:
- Zgaga i refluks – szczególnie w trzecim trymestrze, gdy macica osiąga rozmiar, który wpływa na żołądek 48
- Uczucie pełności po niewielkich posiłkach 30
- Nudności i wymioty 48
Niestrawność w ciąży zazwyczaj nie powoduje powikłań i prawdopodobnie ustąpi po porodzie. 49 Jednak kobiety w ciąży powinny skonsultować się z lekarzem, jeśli objawy są uciążliwe, gdyż niektóre leki na niestrawność mogą być bezpiecznie stosowane w ciąży.
Niestrawność u osób starszych
Niestrawność jest częsta u osób starszych z kilku powodów, w tym:
- Zmniejszony przepływ krwi z wiekiem, powodujący niedotlenienie i osłabienie ochronnych mechanizmów błony śluzowej 10
- Zmniejszona skuteczność trawienia z powodu związanych z wiekiem zmian (np. zmniejszona produkcja śliny, soków żołądkowych, żółci i enzymów) 50
- Większa podatność starzejącego się żołądka na choroby 50
- Większa częstość stosowania NLPZ i aspiryny u osób starszych 50
- Zwiększone ryzyko zakażenia Helicobacter pylori u osób starszych 50
- Nieodpowiednie żucie pokarmów z powodu źle dopasowanych protez, próchnicy lub utraty zębów 50
- Zmniejszona perystaltyka jelit z powodu bardziej siedzącego trybu życia 50
Choć niestrawność generalnie nie ma długoterminowych poważnych skutków, może być uciążliwa i znacząco obniżać jakość życia, szczególnie jeśli jest przewlekła. 50 Osoby starsze z długotrwałą niestrawnoścą powinny skonsultować się z lekarzem, który może zalecić odpowiednie leczenie i modyfikacje stylu życia.
Niestrawność u dzieci
Niestrawność może wystąpić również u dzieci i nastolatków. Zwykle pojawia się, gdy dziecko zjadło zbyt dużo, zbyt szybko lub zjadło coś, co mu nie służy, na przykład pikantne lub tłuste potrawy. 51
Dziecko z niestrawnoścą może mieć jeden lub więcej z następujących objawów:
- Ból lub pieczenie w górnej części brzucha 5152
- Nudności 5152
- Wzdęcia 5152
- Częste odbijanie 5152
- Zgaga 5152
Wiele dzieci zauważa nasilenie objawów rano lub po spożyciu pewnych pokarmów, takich jak produkty kwaśne (cytrusy, pomidory), tłuste/tłuszczone potrawy i pikantne potrawy. 53
Zwykle niestrawność u dzieci występuje sporadycznie i szybko ustępuje. 51 Jeśli jednak objawy są intensywne, długotrwałe lub towarzyszą im inne niepokojące objawy, takie jak wymioty z krwią, utrata wagi czy czarne stolce, należy skonsultować się z lekarzem. 52
Kiedy skonsultować się z lekarzem
Niestrawność jest powszechna i zwykle nie jest poważna. Jednak w niektórych przypadkach może wskazywać na poważniejszy problem zdrowotny. 54 Należy skonsultować się z lekarzem w następujących sytuacjach:
- Gdy niestrawność utrzymuje się i nie ustępuje po zastosowaniu leków dostępnych bez recepty 5455
- Gdy przyjmujesz leki na niestrawność zbyt często i potrzebujesz długoterminowego planu 5455
- Gdy objawy trwają dłużej niż dwa tygodnie 822
- Gdy objawy się nasilają lub zmieniają 5657
- Gdy występuje znaczna utrata wagi bez powodu 1658
- Gdy występują trudności z połykaniem 1658
- Gdy występują uporczywe wymioty 1658
- Gdy występuje niedokrwistość z niedoboru żelaza 1658
- Gdy w brzuchu wyczuwalny jest guz 1658
- Gdy w wymiocinach lub stolcu pojawia się krew 1658
- Gdy występuje nagły, silny ból brzucha 57
- Gdy objawy niestrawności pojawiają się po raz pierwszy po 55. roku życia 58
Należy natychmiast wezwać pomoc medyczną, jeśli objawom niestrawności towarzyszą:
- Ból szczęki, klatki piersiowej, pleców 5957
- Obfite pocenie się 5957
- Lęk lub uczucie nadchodzącego nieszczęścia 5957
- Duszności 6061
Są to możliwe objawy zawału serca, który może być mylony z niestrawnoścą. 59 Ból w klatce piersiowej przy zawale jest zwykle inny niż typowe uczucie zgagi występujące przy niestrawności. 36
Progresja i komplikacje nieleczonej niestrawności
Chociaż niestrawność zazwyczaj nie prowadzi do poważnych powikłań, nieleczona przewlekła niestrawność może wpływać na jakość życia i w rzadkich przypadkach prowadzić do komplikacji. 62 Szczególnie refluks kwasu żołądkowego, jeśli jest przewlekły i pozostaje nieleczony, może prowadzić do szeregu powikłań.
Możliwe komplikacje przewlekłej niestrawności i refluksu kwasu to:
- Zapalenie przełyku (ezofagitis) – przewlekłe zapalenie może powodować przewlekły ból i powikłania, takie jak owrzodzenia przełyku 33
- Przełyk Barretta – zmiana tkanek wyściełających przełyk, która następuje po długotrwałej ekspozycji na kwas i stan zapalny 4041
- Zwężenie przełyku – przełyk może tworzyć tkankę bliznowatą, aby chronić się przed przewlekłym zapaleniem i urazami, co może prowadzić do zwężenia przełyku i utrudniać połykanie 40
- Problemy z drogami oddechowymi – kwas w drogach oddechowych może nasilać istniejącą astmę lub wywoływać objawy podobne do astmy 40
- Bliznowacenie przełyku – ciężka niestrawność może powodować długoterminowe problemy z częściami przewodu pokarmowego, takie jak bliznowacenie przełyku lub przejścia z żołądka 62
- Nowotwór przełyku – w rzadkich przypadkach, przewlekłe zapalenie przełyku może prowadzić do rozwoju raka 63
Przewlekła niestrawność może również wpływać na jakość życia poprzez:
- Zaburzenia snu – objawy mogą nasilać się w nocy i utrudniać sen 64
- Zmniejszone spożycie pokarmów – niektóre osoby mogą jeść mniej, aby uniknąć objawów 5062
- Problemy żywieniowe – zmniejszone spożycie pokarmów może wpływać na ogólną równowagę odżywczą diety 62
- Wpływ na życie społeczne i zawodowe – częste objawy mogą prowadzić do nieobecności w pracy lub szkole 23
W większości przypadków objawy niestrawności z czasem się poprawiają i reagują na leczenie. 31 Jednak mała grupa osób może nadal odczuwać dyspepsję długoterminowo i może wymagać długotrwałej terapii. 5
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.