Niewydolność serca
Objawy
Niewydolność serca (NS) to stan, w którym serce nie jest w stanie efektywnie pompować krwi, co prowadzi do objawów takich jak duszność, zmęczenie, obrzęki obwodowe oraz kaszel z odkrztuszaniem plwociny, czasem z domieszką krwi. Objawy różnią się w zależności od zajętej strony serca: lewokomorowa NS manifestuje się dusznością, zmęczeniem i sinicą, natomiast prawokomorowa NS objawia się obrzękami, bólem brzucha i przyrostem masy ciała. Klasyfikacja choroby obejmuje cztery stadia (A-D) oraz klasyfikację NYHA (I-IV), które pomagają ocenić zaawansowanie i nasilenie objawów, od braku symptomów w stadium A do objawów w spoczynku w stadium D. Warto zwrócić uwagę na nagły przyrost masy ciała ≥2,3 kg w ciągu kilku dni, nasilającą się duszność, ból w klatce piersiowej czy omdlenia jako wskazania do pilnej konsultacji lekarskiej.
Objawy niewydolności serca
Niewydolność serca (NS) to stan, w którym serce nie może pompować krwi wystarczająco efektywnie, aby zaspokoić potrzeby organizmu. Gdy to się dzieje, krew często cofa się, a płyn może gromadzić się w płucach, powodując duszność. Objawy niewydolności serca mogą rozwijać się powoli lub pojawić się nagle, a ich nasilenie zależy od stopnia zaawansowania choroby.123
Najczęstsze objawy niewydolności serca
Do najczęstszych objawów niewydolności serca należą:123
- Duszność (inaczej dyspnea) – występująca podczas aktywności fizycznej, w spoczynku lub podczas leżenia na płasko; jest to jeden z pierwszych i najbardziej charakterystycznych objawów niewydolności serca12
- Zmęczenie i osłabienie – nawet po odpoczynku, spowodowane niewystarczającym przepływem krwi do tkanek organizmu12
- Obrzęki (gromadzenie się płynu) – w nogach, kostkach, stopach i brzuchu; wynikające z zatrzymywania płynów w organizmie12
- Szybkie lub nieregularne bicie serca (palpitacje)12
- Zmniejszona tolerancja wysiłku – aktywności, które wcześniej nie sprawiały problemu, stają się trudne do wykonania12
- Świszczący oddech i uporczywy kaszel – czasem z odkrztuszaniem białej lub różowej plwociny, niekiedy z domieszką krwi12
- Obrzęk okolicy brzusznej12
- Nagły przyrost masy ciała spowodowany zatrzymaniem płynów12
- Nudności i utrata apetytu12
- Trudności z koncentracją lub zmniejszona czujność – wynikające z niewystarczającego przepływu krwi do mózgu12
- Ból w klatce piersiowej – szczególnie jeśli niewydolność serca jest spowodowana zawałem serca12
- Konieczność oddawania moczu w nocy (nokturna)12
Objawy niewydolności serca mogą różnić się w zależności od tego, która strona serca jest bardziej dotknięta chorobą:123
Lewokomorowa niewydolność serca
Przy lewokomorowej niewydolności serca, lewa komora nie jest w stanie pompować wystarczającej ilości krwi bogatej w tlen do organizmu. Objawy obejmują:12
- Trudności z oddychaniem (duszność)
- Kaszel
- Zmęczenie
- Ogólne osłabienie
- Niebieskawe zabarwienie palców i warg
- Senność i trudności z koncentracją
- Niemożność spania na płasko
Prawokomorowa niewydolność serca
Przy prawokomorowej niewydolności serca, prawa komora nie jest w stanie pompować wystarczającej ilości krwi do płuc. Objawy obejmują:12
- Nudności i utrata apetytu
- Ból w jamie brzusznej
- Obrzęk kostek, stóp, nóg, brzucha i żył szyjnych
- Częste oddawanie moczu
- Przyrost masy ciała
Z czasem lewokomorowa niewydolność serca może prowadzić do prawokomorowej niewydolności serca.1
Progresja niewydolności serca
Niewydolność serca jest chorobą przewlekłą, która zazwyczaj z czasem się pogarsza. Przebieg choroby jest jednak nieprzewidywalny – u wielu pacjentów stan pozostaje stabilny przez wiele lat, podczas gdy u innych może szybko się pogarszać.12
Stadia niewydolności serca
Badacze zidentyfikowali cztery stadia niewydolności serca — A, B, C i D. Ta klasyfikacja pozwala lepiej zrozumieć, jak leczyć pacjentów, szczególnie w bardziej zaawansowanych stadiach.12
| Stadium | Charakterystyka | Objawy |
|---|---|---|
| Stadium A | Ryzyko niewydolności serca. Brak obecnych lub wcześniejszych objawów, strukturalnej choroby serca lub podwyższonych biomarkerów sercowych, ale obecne są czynniki ryzyka. | Brak objawów |
| Stadium B | Przed-niewydolność serca. Pacjenci nie mają objawów niewydolności serca, ale mają czynniki ryzyka i strukturalną chorobę serca. | Większość pacjentów nadal nie wykazuje objawów NS. |
| Stadium C | Objawowa niewydolność serca. Pacjenci z obecnymi lub wcześniejszymi objawami niewydolności serca. | Pacjenci w tym stadium doświadczają objawów związanych z podstawową strukturalną chorobą serca, w tym zmęczenia lub duszności. |
| Stadium D | Zaawansowana niewydolność serca. Pacjenci z objawami niewydolności serca, które zakłócają codzienne funkcje życiowe lub prowadzą do powtarzających się hospitalizacji. | Objawy niewydolności serca nawet w spoczynku. Jakakolwiek aktywność fizyczna powoduje dalszy dyskomfort. |
Klasyfikacja NYHA
Oprócz stadiów, specjaliści medyczni klasyfikują również pacjentów z niewydolnością serca według klasyfikacji funkcjonalnej Nowojorskiego Towarzystwa Kardiologicznego (NYHA), która mierzy ogólną funkcję serca i nasilenie objawów.12
- Klasa I: Pojawienie się objawów przy wysiłku większym niż zwykły poziom aktywności
- Klasa II: Pojawienie się objawów przy zwykłym poziomie aktywności
- Klasa III: Pojawienie się objawów przy minimalnej aktywności
- Klasa IV: Objawy w spoczynku
Objawy w poszczególnych stadiach
W stadium A i B objawy mogą być łagodne lub w ogóle nie występować. W miarę postępu choroby do stadiów C i D, objawy stają się bardziej znaczące:123
Stadium C:
Pacjent doświadcza objawów niewydolności serca, które mogą obejmować:12
- Duszność, zwłaszcza podczas normalnych czynności
- Zmęczenie
- Problemy z wykonywaniem ćwiczeń
- Obrzęki nóg i kostek
- Kaszel
- Przybieranie na wadze
Stadium D:
Objawy są znacznie bardziej nasilone i występują nawet w spoczynku:123
- Ciężka duszność, nawet w spoczynku
- Przewlekły kaszel, często z odkrztuszaniem różowej plwociny
- Znaczny obrzęk nóg, kostek, stóp i brzucha
- Silne zmęczenie
- Utrata apetytu
- Przyspieszony rytm serca
- Zaburzenia poznawcze (dezorientacja, zaburzenia pamięci)
- Objawy psychologiczne (depresja, lęk)
- Ból
- Bezsenność lub zaburzenia snu
Pacjenci z zaawansowaną niewydolnością serca (stadium D) mogą wymagać regularnej hospitalizacji lub codziennych dożylnych leków, a ich stan może nie reagować dobrze na leczenie. Stan ten może się pogarszać w miarę postępu niewydolności serca.12
Kiedy należy zgłosić się do lekarza
Należy natychmiast skontaktować się z lekarzem, jeśli występują następujące objawy:123
- Nagłe nasilenie objawów
- Wystąpienie nowego objawu
- Przyrost masy ciała o 2,3 kg lub więcej w ciągu kilku dni
- Nasilona duszność lub trudności w oddychaniu
- Ból w klatce piersiowej
- Omdlenia lub stany przedomdleniowe
- Nasilenie obrzęków
- Kaszel, który nie ustępuje lub z odkrztuszaniem krwistej plwociny
Wczesna diagnoza i leczenie mogą poprawić jakość i długość życia osób z niewydolnością serca.12
Monitorowanie objawów
Osoby z niewydolnością serca powinny codziennie śledzić swoje objawy, aby omówić je z zespołem opieki zdrowotnej. Najczęściej monitorowane parametry to:12
- Ciśnienie krwi
- Tętno
- Masa ciała
- Przyjmowanie płynów
Dodatkowo należy zwracać uwagę na:12
- Poziom energii
- Duszność podczas codziennych czynności
- Obrzęki kostek lub nóg
- Nasilenie kaszlu
- Duszność w nocy
Prognozy i przewidywany przebieg choroby
Niewydolność serca jest poważną chorobą przewlekłą, która będzie zwykle nadal powoli się pogarszać z czasem. Jednak dzięki odpowiedniemu leczeniu, wielu pacjentów może prowadzić aktywne życie przez wiele lat.12
Śmiertelność po hospitalizacji z powodu niewydolności serca wynosi około 10% po 30 dniach, 22% po 1 roku i 42% po 5 latach, pomimo znacznej poprawy w leczeniu farmakologicznym i urządzeniami medycznymi.12
W ciągu ostatnich 20 lat średnia długość życia pacjentów z niewydolnością serca znacznie się poprawiła, głównie dzięki postępom w leczeniu. Obecnie nie jest rzadkością, że pacjenci żyją ponad 20 lat po rozpoznaniu niewydolności serca.1
Badania wykazały, że pacjenci z niewydolnością serca leczeni zgodnie z zaleceniami Amerykańskiego Towarzystwa Kardiologicznego (American Heart Association/American College of Cardiology) mają większe szanse na przeżycie w ciągu następnych dwóch lat.1
Przebieg choroby jest jednak nieprzewidywalny i zindywidualizowany. Niektórzy pacjenci pozostają stabilni przez wiele lat, podczas gdy u innych choroba może szybko postępować.12
Leczenie i kontrola objawów
Leczenie niewydolności serca ma na celu kontrolowanie objawów przez jak najdłuższy czas i spowolnienie postępu choroby.12
Większość osób z niewydolnością serca jest leczona farmakologicznie, często z zastosowaniem 2 lub 3 różnych leków:1
- Diuretyki (leki moczopędne) – zwiększają produkcję moczu i pomagają łagodzić obrzęki kostek i duszność spowodowane niewydolnością serca
- Digoksyna – może poprawić objawy poprzez wzmocnienie skurczów mięśnia sercowego i spowolnienie rytmu serca
Zdrowy styl życia, w tym zrównoważona dieta, ćwiczenia fizyczne i niepalenie, może pomóc w kontrolowaniu objawów i zmniejszeniu ryzyka poważnej choroby.1
W przypadku ciężkiej niewydolności serca, która nie może być skutecznie leczona za pomocą leków lub innych rodzajów operacji, konieczny może być przeszczep serca.1
Osoby z niewydolnością serca powinny monitorować swoje objawy i regularnie konsultować się z lekarzem w celu dostosowania planu leczenia.12
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.