Nerwiakowłókniak
Zapobieganie i profilaktyka
Nerwiakowłókniak (neurofibroma) to heterogenny guz złożony z neoplastycznych komórek Schwanna oraz nieneoplastycznych fibroblastów, komórek śródbłonka, mastocytów i kolagenu. Choroba ma podłoże genetyczne, z mutacją genu NF1 wykrywaną w 85-95% przypadków. Ryzyko dziedziczenia NF1 lub NF2 wynosi 50%, przy czym ciężkość choroby jest nieprzewidywalna, a ryzyko ciężkiego przebiegu u dziecka to około 1 na 12. Diagnostyka obejmuje testy prenatalne (biopsja kosmówki, amniocenteza), diagnostykę preimplantacyjną oraz testy genetyczne u planujących ciążę. Regularne coroczne badania kontrolne powinny obejmować ocenę oczu, skóry, pleców, układu nerwowego oraz ciśnienia tętniczego. Farmakologicznie stosuje się inhibitory MEK, takie jak selumetinib (zatwierdzony dla dzieci 2-18 lat z nieoperacyjnym nerwiakowłókniakiem pleksiformnym), które zmniejszają objętość guza i poprawiają jakość życia. Trwają badania nad profilaktycznym zastosowaniem inhibitorów MEK po resekcji chirurgicznej oraz u pacjentów z bezobjawowymi guzami w lokalizacjach wysokiego ryzyka.
- <a href="#wprowadzenie-do-profilaktyki-nerwiakowłókniaka”>Wprowadzenie do profilaktyki nerwiakowłókniaka
- Poradnictwo genetyczne i badania prenatalne
- Monitorowanie i regularne badania kontrolne
- Strategie zapobiegania wzrostowi guzów
- Leczenie farmakologiczne jako forma profilaktyki
- Profilaktyczne zastosowanie leków
- Zapobieganie złośliwym nowotworom osłonek nerwów obwodowych
- Rola procesu zapalnego w rozwoju nerwiakowłókniaków
- Terapia genowa jako przyszłościowa metoda profilaktyki
- Profilaktyczne zarządzanie jakością życia
- Podsumowanie strategii profilaktycznych
nerwiakowłókniaka”>Wprowadzenie do profilaktyki nerwiakowłókniaka
Nerwiakowłókniak (neurofibroma) to heterogenny guz składający się z neoplastycznych komórek Schwanna i nieneoplastycznych fibroblastów, komórek śródbłonka naczyniowego, komórek tucznych oraz gęstego kolagenu1. Jako choroba o podłożu genetycznym, nerwiakowłókniak nie może być całkowicie zapobieżony przy użyciu obecnie dostępnych metod234. Niemniej jednak, istnieją strategie, które mogą zmniejszyć ryzyko wystąpienia lub progresji guzów oraz poprawić jakość życia pacjentów z tą chorobą.
Poradnictwo genetyczne i badania prenatalne
Poradnictwo genetyczne jest kluczowym elementem profilaktyki dla osób z historią rodzinną nerwiakowłókniaka56. Ryzyko przekazania choroby przez osobę dotkniętą NF1 lub NF2 swojemu dziecku wynosi 50%, jednak nie można przewidzieć ciężkości choroby dziedziczonej7. Gdy weźmie się pod uwagę powikłania, które powodują długotrwałą chorobowość lub wczesną śmiertelność w NF1, ryzyko posiadania ciężko dotkniętego chorobą dziecka wynosi około 1 na 128.
W przypadku, gdy rodzice mają pierwsze dotknięte chorobą dziecko znane w rodzinie, oboje powinni zostać przebadani pod kątem skórnych objawów lub guzków Lischa. Mogą oni mieć segmentalną lub mozaikową formę NF, a więc być narażeni na ryzyko posiadania kolejnego dotkniętego chorobą dziecka. Gdy nie ma objawów klinicznych, stan ich dotkniętego chorobą dziecka powstanie w wyniku nowej mutacji, a ryzyko dla rodzica posiadania kolejnego dziecka z NF1 jest niezwykle małe (mniej niż 1%)9.
Metody testowania genetycznego
Mutacja genu NF1 może być obecnie znaleziona w 85-95% przypadków10. Dostępne są następujące rodzaje testów:
- Testy prenatalne wykorzystujące DNA płodowe pobrane z biopsji kosmówki lub z amniocentezy11
- Diagnostyka genetyczna preimplantacyjna12
- Testy genetyczne dla osób planujących ciążę, jeśli u któregokolwiek z partnerów występuje nerwiakowłókniakowatość lub jeśli którykolwiek z członków rodziny cierpi na tę chorobę13
Należy zauważyć, że wielu pacjentów nie decyduje się na ocenę prenatalną, ponieważ nie może ona określić ciężkości choroby14. Zaleca się poradnictwo genetyczne przed poczęciem u wszystkich osób z NF1516.
Monitorowanie i regularne badania kontrolne
Regularne badania kontrolne są istotnym elementem profilaktyki wtórnej u pacjentów z nerwiakowłókniakiem. Coroczna kontrola powinna obejmować badanie17:
- Oczu
- Skóry
- Pleców
- Układu nerwowego
- Ciśnienia krwi
W przypadku nerwiakowłókniaków łagodnych (nienowotworowych), lekarze mogą zalecić regularne badania kontrolne w celu monitorowania objawów18. Jest to szczególnie ważne, ponieważ wczesne wykrycie zmian może prowadzić do szybszej interwencji i potencjalnie lepszych wyników leczenia.
Strategie zapobiegania wzrostowi guzów
Leczenie farmakologiczne jako forma profilaktyki
Chociaż nie można zapobiec rozwojowi nerwiakowłókniaków, istnieją obiecujące strategie farmakologiczne, które mogą pomóc w kontroli wzrostu guzów i zapobieganiu powikłaniom19:
- Inhibitory MEK – wykazują znaczącą skuteczność w zmniejszaniu objętości guza i poprawie jakości życia u pacjentów z pleksiformnymi nerwiakowłókniakami w przebiegu NF120
- Selumetinib – lek zatwierdzony dla dzieci w wieku 2-18 lat z nieoperacyjnym nerwiakowłókniakiem pleksiformnym w przebiegu NF1, który może zmniejszyć wzrost guza21
- Mirdametinib – inny inhibitor MEK wykazujący znaczną skuteczność w zmniejszaniu objętości guza i poprawie jakości życia u pacjentów z NF1-PN22
Profilaktyczne zastosowanie leków
Trwają badania nad profilaktycznym zastosowaniem inhibitorów MEK jako strategii wtórnej profilaktyki. Rozważane są następujące podejścia23:
- Dołączenie inhibitora MEK po chirurgicznej redukcji guza w celu zmniejszenia prawdopodobieństwa jego ponownego wzrostu i powodowania problemów w przyszłości
- Profilaktyczne zastosowanie inhibitorów MEK jako rodzaj wtórnej profilaktyki, chociaż wciąż nie wiadomo, kiedy rozpocząć podawanie leku ani jak długo pacjent powinien go przyjmować
W badaniu klinicznym prowadzonym z selumetinibem badacze starają się ustalić, czy młodzi pacjenci z bezobjawowymi guzami PN w lokalizacjach wysokiego ryzyka mogą potencjalnie odnieść korzyści z wczesnego leczenia tym lekiem24. Celem jest określenie, czy leczenie selumetinibem zapobiega wzrostowi PN u młodych pacjentów z bezobjawowymi guzami w lokalizacjach wysokiego ryzyka25.
Zapobieganie złośliwym nowotworom osłonek nerwów obwodowych
Złośliwe nowotwory osłonek nerwów obwodowych (MPNST) stanowią poważne powikłanie nerwiakowłókniakowatości typu 1. Leczenie MPNST jest niestety mało skuteczne, a nowe strategie zapobiegania ich występowaniu są desperacko potrzebne26. Mimo znanego ryzyka powstania MPNST z klinicznie wykrywalnych pleksiformnych nerwiakowłókniaków, nie ma obecnie terapii, które mogłyby zahamować powstawanie MPNST u pacjentów z NF127.
Trwają badania nad zastosowaniem mimetyków BH3 i środków lizosomotropowych w celu ustalenia, czy mogą one bezpiecznie i skutecznie zmniejszyć formowanie i progresję MPNST28. Nowo opracowana terapia zapobiegawcza MPNST mogłaby potencjalnie dramatycznie zmniejszyć ryzyko powstawania MPNST u pacjentów, którzy w przeciwnym razie musieliby po prostu czekać na progresję swoich guzów29.
Rola procesu zapalnego w rozwoju nerwiakowłókniaków
Badania wskazują na istotną rolę procesu zapalnego w powstawaniu nerwiakowłókniaków30. Dane sugerują, że zapobieganie stanom zapalnym, a być może także urazom nerwów w obserwowanych lokalizacjach guzów, stanowią podejścia terapeutyczne do profilaktyki nerwiakowłókniaków31.
Odkrycia kliniczne sugerują, że komórki tuczne mogą odgrywać wspierającą rolę w rozwoju nerwiakowłókniaków, a metabolizm komórek tucznych może być celem terapeutycznym32. Przyszłe badania kliniczne wykorzystujące podwójne hamowanie zarówno komórek tucznych, jak i makrofagów mogą być znacznie bardziej skuteczne w leczeniu tego typu guzów33.
Proponuje się, że zapobieganie powtarzającym się urazom nerwów (zarówno fizjologicznym, jak i traumatycznym) lub blokowanie stanu zapalnego nerwów mogłoby być nową strategią w zarządzaniu wzrostem nerwiakowłókniaków34.
Terapia genowa jako przyszłościowa metoda profilaktyki
Terapia genowa zastępująca gen NF1 ma potencjał zarówno do zapobiegania, jak i leczenia skórnych nerwiakowłókniaków, a także wielu innych objawów NF1 poprzez przywrócenie funkcji NF1 w komórkach tworzących guzy35.
W ramach sześcioletniej inicjatywy badawczej naukowcy dążą do dostarczenia dowodu zasady dla terapii genowej NF1 w leczeniu określonego podtypu guza, demonstrując, że genetyczne lub wektorowe przywrócenie genu NF1 w komórkach nowotworowych uratuje lub zapobiegnie tworzeniu się nerwiakowłókniaków36.
Badania koncepcyjne terapii zastępującej gen NF1 mają na celu ustalenie, czy przywrócenie NF1 w komórkach nowotworowych uratuje tworzenie nerwiakowłókniaków przy użyciu komórek iPS i eksperymentów na zwierzętach37.
Profilaktyczne zarządzanie jakością życia
Generalnie większość osób, u których rozwijają się nerwiakowłókniaki, nie odczuwa znaczących problemów związanych z tą chorobą. Jednak osoby, które mają dużo tych guzów lub mają zauważalne guzy, mogą czuć, że ich wygląd wpływa na jakość ich życia38.
W takiej sytuacji zaleca się rozmowę z lekarzem prowadzącym o możliwości chirurgicznego usunięcia widocznych guzów, które powodują dyskomfort lub zakłopotanie. Nerwiakowłókniaki rzadko wracają po operacji39.
Dla osób, które rozwinęły tę chorobę w okresie dojrzewania, zarządzanie objawami jest jedynym wyjściem. Obejmuje to udział w terapii i poradnictwie. Osoby z genetyczną predyspozycją do tej choroby muszą zwracać uwagę na objawy i przechodzić okresowe badania zgodnie z zaleceniami lekarza40.
Podsumowanie strategii profilaktycznych
Chociaż nerwiakowłókniak jako choroba genetyczna nie może być całkowicie zapobieżony, istnieją różne strategie profilaktyczne, które mogą pomóc w zarządzaniu ryzykiem i minimalizowaniu powikłań:
- Poradnictwo genetyczne dla osób z historią rodzinną nerwiakowłókniakowatości4142
- Testy genetyczne dla osób planujących rodzinę43
- Regularne badania kontrolne i monitorowanie u osób zdiagnozowanych z nerwiakowłókniakiem44
- Farmakoterapia (inhibitory MEK) jako potencjalna metoda zapobiegania wzrostowi guzów4546
- Zapobieganie i leczenie stanów zapalnych związanych z nerwiakowłókniakami47
- Rozwój terapii genowej jako przyszłościowej metody profilaktyki48
- Chirurgiczne usunięcie problematycznych guzów w celu poprawy jakości życia49
Pomimo braku ustalonych metod pierwotnej profilaktyki nerwiakowłókniaka50, powyższe strategie oferują możliwości zmniejszenia obciążenia chorobą i poprawy jakości życia pacjentów. Ścisła współpraca z zespołem medycznym jest kluczowa dla opracowania indywidualnego planu monitorowania i zarządzania chorobą.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.