Nadużywanie sterydów anabolicznych
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Nadużywanie sterydów anabolicznych (AAS) wiąże się z licznymi, często długotrwałymi konsekwencjami zdrowotnymi, w tym hipogonadyzmem indukowanym sterydami anabolicznymi (ASIH), którego powrót do normy jest zmienny i zależy od wieku oraz intensywności stosowania. Fizyczne zmiany, takie jak atrofia jąder, mogą ulec niemal pełnej regeneracji w ciągu miesięcy do lat, podobnie jak spermatogeneza, natomiast ginekomastia rzadko wraca do stanu sprzed nadużywania. Poziomy testosteronu w osoczu pozostają obniżone, a objawy hipogonadyzmu utrzymują się nawet ponad dwa lata po zaprzestaniu stosowania AAS. Objawy odstawienia obejmują m.in. lęk, depresję, zmęczenie, zaburzenia snu i zmniejszone libido, z depresją stanowiącą poważne ryzyko samobójcze. Biochemiczny powrót testosteronu do normy następuje zwykle w ciągu kilku miesięcy, a gonadotropiny normalizują się w okresie 3-6 miesięcy. Wczesna identyfikacja nadużywania AAS, m.in. poprzez analizę parametrów laboratoryjnych (AUC=0,757), jest kluczowa dla skutecznej interwencji klinicznej.
Prognostyka nadużywania sterydów anabolicznych
Nadużywanie sterydów anabolicznych (AAS) prowadzi do szeregu konsekwencji zdrowotnych, które mogą utrzymywać się długo po zaprzestaniu stosowania tych substancji. Rokowanie dla pacjentów nadużywających AAS zależy od wielu czynników, w tym czasu trwania nadużywania, dawek, rodzaju przyjmowanych sterydów oraz indywidualnych predyspozycji.12
Czynniki ryzyka nadużywania AAS
Identyfikacja czynników ryzyka może pomóc w przewidywaniu, którzy pacjenci są najbardziej narażeni na nadużywanie sterydów anabolicznych. Badania wykazały dwa niezależne klastry cech, które stanowią istotne czynniki ryzyka:3
- Zaburzenia zachowania w okresie dojrzewania
- Zaburzenia obrazu ciała i nadmierna troska o muskulaturę
Co istotne, te dwa czynniki ryzyka działają niezależnie od siebie. Zaburzenie zachowania pozostaje predyktorem użycia AAS nawet po skorygowaniu o zaburzenia obrazu ciała (współczynnik ryzyka [95% przedział ufności] 1,8 [1,1-2,7]; p = 0,012). Podobnie, zaburzenia obrazu ciała przewidują użycie AAS niezależnie od zaburzeń zachowania (współczynnik ryzyka 1,7 [1,3-2,1] dla każdego tercylu wzrostu w skali BDD-YBOCS; p < 0,001).3
Nowsze badania wskazują również na związek między użyciem AAS a cechami psychopatycznymi, skłonnością do podejmowania ryzyka oraz problemami z kontrolowaniem gniewu. Te cechy mogą być zarówno predyktorami, jak i konsekwencjami nadużywania sterydów anabolicznych.4
Możliwości wczesnej diagnostyki
Wczesna identyfikacja nadużywania AAS ma kluczowe znaczenie dla prognozy. Badania sugerują, że analiza parametrów laboratoryjnych może służyć jako narzędzie przesiewowe do wykrywania nadużywania sterydów anabolicznych.5
Najlepsza dokładność diagnostyczna została osiągnięta przy wykorzystaniu wyników laboratoryjnych wykraczających poza zakresy referencyjne jako predyktorów stosowania AAS. Model oparty na tych danych wykazał doskonałą zdolność dyskryminacyjną (AUC=0,757), co jest szczególnie wartościowe w kontekście klinicznym.5
Wczesna identyfikacja użycia AAS, delikatne zapytanie i wynikające z tego ujawnienie przez pacjenta mogą mieć bezpośredni wpływ na udzielaną opiekę kliniczną i pomóc w opracowaniu spersonalizowanej interwencji i monitorowania tych pacjentów.56
Konsekwencje zdrowotne i rokowanie
Hipogonadyzm indukowany sterydami anabolicznymi
Jednym z najpoważniejszych długoterminowych skutków nadużywania AAS jest hipogonadyzm indukowany sterydami anabolicznymi (ASIH). Czas trwania i stopień powrotu do zdrowia po ASIH są niezwykle zmienne, a brakuje prospektywnych kontrolowanych danych charakteryzujących trajektorię naturalnego powrotu do zdrowia po zaprzestaniu stosowania.7
Wyniki badań wskazują, że powrót do zdrowia po ASIH zależy od wieku i stopnia nadużywania androgenów. Prognozy dotyczące poszczególnych aspektów zdrowia przedstawiają się następująco:7
- Zmiany fizyczne (np. atrofia jąder) – oczekuje się niemal pełnego powrotu do zdrowia w ciągu miesięcy do lat
- Spermatogeneza – oczekuje się pełnego powrotu do zdrowia w ciągu miesięcy do lat
- Libido – powrót do wartości wyjściowych w ciągu kilku miesięcy (zwykle mniej intensywne niż podczas stosowania AAS)
- Ginekomastia – mało prawdopodobny powrót do stanu przed nadużywaniem
Badania pokazują, że byli użytkownicy AAS wykazują znacznie niższe poziomy testosteronu w osoczu i wyższe częstości występowania objawów sugerujących hipogonadyzm niż zdrowi uczestnicy kontrolni, nawet po upływie ponad dwóch lat od zaprzestania stosowania AAS.8
Wyniki wskazują, że znaczna część byłych nadużywających AAS wykazuje trwałe cechy ASIH, takie jak biochemiczny i funkcjonalny hipogonadyzm, lata po zaprzestaniu stosowania AAS.8
Rokowanie w zakresie zdrowia psychicznego
W przypadku powrotu do zdrowia psychicznego dane są niewystarczające i sprzeczne. Wskazują one na przejściowy okres odstawienia, po którym mogą wystąpić trwałe, łagodniejsze objawy długoterminowe.7
Objawy odstawienia po nagłym zaprzestaniu stosowania AAS obejmują:1
- Lęk i depresja
- Zmęczenie
- Problemy ze snem
- Utrata apetytu
- Zmniejszone libido
- Głód steroidowy
Wśród najpoważniejszych objawów odstawienia jest depresja, która może prowadzić do myśli samobójczych i prób samobójczych. Badania wykazały, że pacjenci nadużywający sterydów mogą używać innych nielegalnych narkotyków, aby pomóc w zmniejszeniu skutków ubocznych, takich jak depresja, lęk, drażliwość i brak snu.1
Rokowanie biochemiczne
W aspekcie biochemicznym, niemal całkowity powrót testosteronu do normy następuje w ciągu miesięcy, a całkowity powrót gonadotropin do normy oczekiwany jest w ciągu 3-6 miesięcy. Potrzebne są dalsze badania prospektywne, aby dokładniej opisać wzorce powrotu do zdrowia.7
Rokowanie w zakresie zdrowia sercowo-naczyniowego
Długotrwałe stosowanie AAS może prowadzić do zwiększonej grubości kompleksu intima-media tętnicy szyjnej (cIMT), zwiększonej prędkości fali tętna (PWV) i zmniejszonej elastyczności tętnic. Zmiany te wskazują na zwiększone ryzyko rozwoju poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych, takich jak zawał mięśnia sercowego i udar mózgu.9
Biorąc pod uwagę niezależne od wieku sztywnienie głównych tętnic oraz predykcyjną moc wzrostu PWV i cIMT, długoterminowi użytkownicy AAS są narażeni na zwiększone ryzyko poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych.10
Pogrubienie cIMT jest wczesnym predykcyjnym markerem morfologicznym przyszłych zdarzeń sercowo-naczyniowych i mózgowo-naczyniowych. Grupa stosująca AAS miała znacznie wyższy cIMT niż grupa kontrolna, znajdując się na górnej granicy normalnego zakresu referencyjnego w subpopulacji zdrowych mężczyzn.10
Zapobieganie i leczenie
Identyfikacja pacjentów z grupy ryzyka
Personel medyczny powinien być świadomy pacjentów zagrożonych nadużywaniem sterydów anaboliczno-androgennych. Ciągła edukacja pacjentów na temat potencjalnych skutków ubocznych powinna być zapewniana pacjentom, którzy przyjmują androgeny w celach terapeutycznych.6
Terminowa identyfikacja nadużywania sterydów anabolicznych i odpowiednie skierowanie na leczenie jest wysoce uzasadnione. Potencjalne skutki uboczne nadużywania sterydów anabolicznych są znaczące i przewlekłe.6
Znaczenie interwencji medycznych
Steroidy anaboliczne stosowane prawidłowo i pod nadzorem lekarza mogą być bezpieczne w użyciu. Mogą być niebezpieczne w przypadku niewłaściwego stosowania. Należy zasięgnąć porady lekarza, jeśli pacjent używa lub rozważa użycie sterydów anabolicznych.2
Oprócz hipogonadyzmu, długoterminowe skutki uboczne sterydów anabolicznych obejmują uszkodzenie wątroby, wysokie ciśnienie krwi i wysoki poziom cholesterolu, atak serca i udar mózgu, raka nerek lub prostaty, depresję, zahamowanie wzrostu, przedwczesne starzenie się kości i skóry.2
Osoby, które nadużywają sterydów anabolicznych w celu poprawy wydajności lub utraty wagi, mogą również spowodować przypadkowe uszkodzenie nerwów podczas wstrzykiwania do mięśni. Stosowanie sterydów anabolicznych może prowadzić do uzależnienia, ponieważ ludzie polegają na lekach w celu zwiększenia pewności siebie i samooceny.2
Implikacje dla praktyki klinicznej
Ustalenia wskazują, że nadużywanie AAS może być wykrywane w kontekście klinicznym przy użyciu rzeczywistych longitudinalnych danych laboratoryjnych. Zachęca się do dalszego rozwoju modelu, z dodanymi wymiarami dotyczącymi stosowania różnych substancji AAS, długości stosowania dopingu i innych danych tła, które mogą dodatkowo zwiększyć dokładność diagnostyczną tych modeli.5
Komplikacje związane ze stosowaniem androgenów obejmują przerost serca, zmniejszone stężenie cholesterolu HDL w surowicy, hipogonadyzm po zaprzestaniu stosowania egzogennych androgenów oraz problemy neuropsychiatryczne. Wiele badań wykazuje związek między niemedycznym stosowaniem androgenów a wzrostem ryzykownych i przestępczych zachowań wśród osób nadużywających androgenów.1
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.
Materiały źródłowe
- #1 Anabolic Steroid Use Disorder – StatPearls – NCBI Bookshelfhttps://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK538174/
Like with any substance with addictive potential, abrupt cessation of the AAS use leads to withdrawal symptoms including anxiety and depression. Other withdrawal symptoms include fatigue, sleep problems, loss of appetite, decreased libido, and steroid cravings. Among the most serious withdrawal symptoms is depression, which could lead to suicidal ideation and suicide attempts. Studies have shown that patients who misuse steroids may use other illicit drugs to help reduce side effects such as depression, anxiety, irritability, and lack of sleep. […] Androgen use complications include cardiac hypertrophy, decreased serum HDL cholesterol, hypogonadism after discontinuing exogenous androgens, and neuropsychiatric concerns. Many studies show an association between the nonmedical use of androgens and increases in risky and criminal behavior among the androgen intake abusers.
- #2 Anabolic Steroids | healthdirecthttps://www.healthdirect.gov.au/anabolic-steroids
Anabolic steroids are synthetic (human-made) medicines that copy the effects of testosterone. […] Short-term side effects include mood changes and long-term effects can include heart problems or cancer. […] The long-term side effects of anabolic steroids include liver damage, high blood pressure and high cholesterol, heart attack and stroke, kidney or prostate cancer, depression, stunted growth, premature bone and skin ageing. […] People who misuse anabolic steroids for performance or weight loss purposes may also cause accidental nerve damage while injecting their muscles. […] Using anabolic steroids can lead to addiction, because people rely on the drugs for confidence and self-esteem. […] Anabolic steroids used correctly and under the guidance of your doctor can be safe for use. They can be unsafe if you misuse them. […] You should ask for advice from your doctor if you are using or thinking about using anabolic steroids.
- #3 Risk Factors for Illicit Anabolic-Androgenic Steroid Use in Male Weightlifters: A Cross-Sectional Cohort Studyhttps://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3218214/
Conduct disorder and body-image concerns represent important risk factors for AAS use among male weightlifters. Thus, assessment of these attributes may help to identify individuals most likely to require interventions to discourage this form of substance abuse. […] We explored risk factors for anabolic-androgenic steroid (AAS) use among 233 community-recruited male weightlifters, age 1840, from Massachusetts, Florida, and California. […] Consistent with our hypotheses, two clusters of attributes emerged as strong and independent risk factors for subsequent AAS use: 1) conduct disorder and 2) adolescent concern with body appearance and muscularity. […] Notably, conduct disorder and body image disorder appeared to represent independent risk factors for AAS use, in that conduct disorder as assessed by the KID-SCID predicted AAS use even after adjustment for tertiles of BDD-YBOCS score (hazard ratio [95% confidence interval] 1.8 [1.12.7]; p = 0.012), and body image disorder predicted AAS use even after adjustment for conduct disorder (hazard ratio 1.7 [1.32.1] for each tertile of increase in BDD-YBOCS score; p 0.001). […] In conclusion, our findings support the study hypotheses that adolescent conduct disorder and adolescent concern about muscularity and body image represent major risk factors for illicit AAS use among male weightlifters.
- #4 Anabolicâandrogenic steroid use is associated with psychopathy, risk-taking, anger, and physical problems | Scientific Reportshttps://www.nature.com/articles/s41598-022-13048-w
Bodybuilders with a prior history of AAS use exhibited heightened odds of psychopathic traits, sexual and substance use risk-taking behaviors, anger problems, and physical problems compared to those with no prior history of AAS use. […] This study is among the first to directly assess psychopathy within AAS users. […] Our results on risk-taking, anger problems, and physical problems are consistent with prior AAS research as well as with existing frameworks of AAS use as a risk behavior. […] Increased psychopathic traits in AAS users may serve as the underlying mechanism to predict increased anger problems. […] Although the present study highlights the relationship between AAS use and psychopathic traits, future research should emphasize possible causal explanations and try to elucidate the directionality of this relationship.
- #5 Predicting Anabolic Androgenic Steroid Doping among Specialized Health Care Patients with Elastic Net Regression Reveals Potential Laboratory Variables for âPatient Biological Passportâ | Sports Medicine – Open | Full Texthttps://sportsmedicine-open.springeropen.com/articles/10.1186/s40798-025-00854-5
In this study, longitudinal clinical laboratory data was used to predict AAS doping among specialized health care male patients with elastic net regression. […] The best diagnostic accuracy was achieved using out-of-reference range laboratory measurements as predictors of AAS use. […] The findings of this preliminary study suggest that AAS doping could be detected in clinical context using real-life longitudinal laboratory data. […] Further model development is encouraged, with added dimensions regarding the use of different AAS substances, length of doping use, and other background data that may further increase the diagnostic accuracy of these models. […] The discriminative ability of this model (AUC=0.757) can be considered excellent, especially bearing in mind the context: rather than determining a specific disease state, the model prediction can be used to initiate or re-initiate conversation with the patient, and help in delineating relevant differential diagnostics in each case. […] Early AAS use identification, polite inquiry and consequent patient disclosure may have a direct impact on the given clinical care, and guide in tailoring of personalized intervention and follow-up for these patients.
- #6 Anabolic Steroid Use Disorder – StatPearls – NCBI Bookshelfhttps://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK538174/
The potential side effects of anabolic steroid misuse are significant and chronic. Health care providers should be aware of patients at risk of anabolic-androgenic steroid misuse. Ongoing patient education about the potential side effects should be provided for patients who take androgens for therapeutic use. Timely identification of the anabolic steroid abuse and appropriate referral for treatment is highly warranted.
- #7 Physical, psychological and biochemical recovery from anabolic steroid-induced hypogonadism: a scoping review in: Endocrine Connections Volume 12 Issue 12 (2023)https://ec.bioscientifica.com/view/journals/ec/12/12/EC-23-0358.xml
Hypogonadism can result following anabolic steroid abuse. The duration and degree of recovery from anabolic steroid-induced hypogonadism (ASIH) is immensely variable, and there is a paucity of prospective controlled data characterising the trajectory of natural recovery following cessation. […] Results indicate that ASIH recovery depends on age and degree of androgen abuse, with physical changes like testicular atrophy expected to have near full recovery over months to years; spermatogenesis expected to achieve full recovery over months to years; libido returning to baseline over several months (typically less potent than during AAS use); and recovery from gynaecomastia being unlikely. […] For psychological recovery, data are insufficient and conflicting, indicating a transient withdrawal period which may be followed by persisting longer-term milder symptoms. […] For biochemical recovery, near complete recovery of testosterone is seen over months, and complete gonadotropin recovery is expected over 36 months. Further prospective studies are indicated to more closely describe patterns of recovery.
- #8 Former Abusers of Anabolic Androgenic Steroids Exhibit Decreased Testosterone Levels and Hypogonadal Symptoms Years after Cessation: A Case-Control Study | PLOS Onehttps://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0161208
Former AAS abusers exhibited significantly lower plasma testosterone levels and higher frequencies of symptoms suggestive of hypogonadism than healthy control participants years after AAS cessation. […] The key findings of this study were that the group of former AAS abusers exhibited significantly lower plasma total and free testosterone, smaller testicular sizes, and featured a higher proportion of participants with depressive symptoms, fatigue, erectile dysfunction and decreased libido than the control group more than two years after AAS cessation. […] These results indicate that a considerable proportion of former AAS abusers exhibited persistent ASIH features, such as biochemical and functional hypogonadism, years after AAS cessation. […] We noted a high proportion of former AAS abusers exhibiting symptoms suggestive of functional hypogonadism. […] In conclusion, the present study showed that a high proportion of former AAS abusers exhibited biochemical and functional ASIH several years after AAS cessation.
- #9 Reduced arterial elasticity after anabolicâandrogenic steroid use in young adult males and mice | Scientific ReportsClose bannerClose bannerhttps://www.nature.com/articles/s41598-022-14065-5
Long-term use of AAS may lead to increased cIMT, increased PWV and decreased arterial elasticity. These findings were supported by functional vascular alterations after exposure of supraphysiological doses of testosterone in young mice. The results of the present study indicate that long-term use of AAS is a major threat to cardiovascular health, with increased risk of developing severe cardiovascular events, such as myocardial infarction and stroke.
- #10 Reduced arterial elasticity after anabolicâandrogenic steroid use in young adult males and mice | Scientific ReportsClose bannerClose bannerhttps://www.nature.com/articles/s41598-022-14065-5
High-doses of anabolicâandrogenic steroids (AAS) is efficient for building muscle mass, but pose a risk of cardiovascular side effects. […] Considering the age-independent stiffening of major arteries and the predictive power of an increase in PWV and cIMT, the long-term users of AAS are at increased risk of severe cardiovascular events. […] AAS use has been associated with a range of adverse medical and psychological consequences. […] Growing evidence links high dose AAS use to a variety of cardiovascular complications, including arterial stiffness. […] The AAS group had a significantly higher cIMT than the WLC, and in the upper limit of the normal reference range within the sub-population of healthy men. […] Thickening of the cIMT is an early predictive morphological marker for future cardiovascular and cerebrovascular events.