Nadużywanie sterydów anabolicznych
Objawy
Nadużywanie sterydów anabolicznych, syntetycznych pochodnych testosteronu, prowadzi do licznych powikłań somatycznych i psychicznych. Charakterystyczne objawy fizyczne obejmują gwałtowny przyrost masy mięśniowej (~10 kg w ciągu 2-3 miesięcy), nieproporcjonalny rozwój mięśni, ciężki trądzik, rozstępy, nadmierne owłosienie lub łysienie typu męskiego, podwyższone ciśnienie tętnicze oraz uszkodzenia mięśniowo-szkieletowe, takie jak zerwania ścięgien. U mężczyzn obserwuje się ginekomastię, atrofie jąder i zaburzenia płodności, natomiast u kobiet – pogłębienie głosu, hirsutyzm, zmniejszenie piersi i zaburzenia cyklu miesiączkowego. Nadużywanie sterydów wiąże się z poważnymi powikłaniami kardiologicznymi (zawał serca, udar, przerost mięśnia sercowego), uszkodzeniem wątroby (peliosis hepatis, guzy, żółtaczka), zaburzeniami hormonalnymi oraz ryzykiem zakażeń w miejscu iniekcji (HBV, HCV, HIV). Psychopatologia obejmuje agresję, zaburzenia nastroju, psychozy, dysmorfobię mięśniową oraz uzależnienie, które dotyka około 32% użytkowników i charakteryzuje się zarówno fizyczną, jak i psychiczną zależnością.
- Nadużywanie sterydów anabolicznych – objawy i progresja
- Objawy fizyczne nadużywania sterydów anabolicznych
- Objawy psychologiczne i behawioralne
- Progresja uzależnienia od sterydów anabolicznych
- Objawy odstawienia sterydów anabolicznych
- Powikłania zdrowotne związane z nadużywaniem sterydów anabolicznych
- Powikłania sercowo-naczyniowe
- Powikłania wątrobowe
- <a href="#powikłania-endokrynologiczne”>Powikłania endokrynologiczne
- Powikłania mięśniowo-szkieletowe
- Powikłania skórne
- Powikłania neurologiczne i psychiatryczne
- Powikłania infekcyjne
- Specyficzne objawy u różnych grup pacjentów
- Uzależnienie od sterydów anabolicznych
- Zespół odstawienia sterydów anabolicznych
- Objawy fizyczne odstawienia
- Objawy psychologiczne odstawienia
- Depresja jako najpoważniejszy objaw odstawienia
- Mechanizm odstawienia
- Współwystępowanie innych uzależnień
- Jednoczesne stosowanie innych substancji
- Współwystępujące zaburzenia psychiczne
- Czynniki predysponujące do rozwoju zaburzeń współwystępujących
- Wpływ nadużywania sterydów anabolicznych na funkcje poznawcze
- Różnice w objawach w zależności od czasu trwania nadużywania
- Rehabilitacja i leczenie nadużywania sterydów anabolicznych
Nadużywanie sterydów anabolicznych – objawy i progresja
Nadużywanie sterydów anabolicznych to poważny problem medyczny, który może prowadzić do licznych powikłań zdrowotnych oraz uzależnienia. Sterydy anaboliczne są syntetycznymi pochodnymi testosteronu, które są przepisywane przez lekarzy w celu leczenia określonych stanów medycznych, takich jak niedobór testosteronu, wyniszczenie związane z AIDS czy opóźnione dojrzewanie u chłopców. Niestety, ze względu na ich zdolność do zwiększania masy mięśniowej i poprawy wydolności fizycznej, są one często nadużywane przez sportowców, kulturystów oraz osoby pragnące poprawić swój wygląd fizyczny12.
Objawy fizyczne nadużywania sterydów anabolicznych
Nadużywanie sterydów anabolicznych prowadzi do szeregu charakterystycznych objawów fizycznych, które mogą być zauważalne zarówno przez osobę przyjmującą te substancje, jak i przez jej otoczenie. Do najczęstszych objawów fizycznych należą34:
- Gwałtowny przyrost masy mięśniowej (około 10 kg w ciągu 2-3 miesięcy)5
- Nieproporcjonalny rozwój mięśni (szczególnie w okolicy klatki piersiowej, szyi i ramion)6
- Ciężki trądzik (głównie na plecach, ramionach i klatce piersiowej)7
- Rozstępy (zwykle między bicepsami a mięśniami piersiowymi, czasem na plecach i udach)8
- Nadmierne owłosienie ciała lub przyspieszone łysienie typu męskiego9
- Bóle stawów10
- Nieświeży oddech11
- Tłusta/oleista skóra i włosy12
- Podwyższone ciśnienie krwi13
- Obrzęk, tkliwość lub zaczerwienienie w miejscu wstrzyknięcia14
- Zerwania ścięgien i mięśni15
Ponadto, objawy różnią się w zależności od płci. U mężczyzn nadużywanie sterydów anabolicznych może powodować1617:
- Ginekomastię (powiększenie tkanki piersiowej)18
- Zmniejszenie rozmiaru jąder (atrofia jąder)19
- Zaburzenia erekcji20
- Zmniejszoną liczbę plemników/niepłodność21
U kobiet objawy mogą obejmować2223:
- Pogłębienie głosu24
- Zwiększone owłosienie twarzy i ciała25
- Zmniejszenie rozmiaru piersi26
- Powiększenie łechtaczki27
- Problemy z cyklem miesiączkowym28
Objawy psychologiczne i behawioralne
Nadużywanie sterydów anabolicznych prowadzi również do znaczących zmian w zachowaniu i stanie psychicznym. Charakterystyczne objawy psychologiczne i behawioralne obejmują2930:
- Agresywne zachowanie (tzw. „roid rage” – szał steroidowy)31
- Drażliwość32
- Wahania nastroju33
- Paranoja34
- Zachowania maniakalne35
- Halucynacje i urojenia36
- Impulsywność37
- Zmieniony popęd seksualny (zwiększony lub zmniejszony)38
- Niepokój39
- Dysforia40
- Depresja41
- Zaburzenia empatii42
- Zazdrość43
- Dysmorfobia mięśniowa (zaburzony obraz własnego ciała)44
- Ataki paniki45
- Psychoza46
- Zmniejszona zdolność myślenia (problemy z mentalizacją)47
- Zaburzenia snu48
- Myśli samobójcze49
- Próby samobójcze50
- Przemoc51
- Niepokój52
Progresja uzależnienia od sterydów anabolicznych
Nadużywanie sterydów anabolicznych może prowadzić do uzależnienia, które różni się od typowego uzależnienia od narkotyków, takich jak opioidy czy stymulanty. Uzależnienie od sterydów anabolicznych ma charakter zarówno fizyczny, jak i psychologiczny5354.
Badania wskazują, że około 32% osób nadużywających sterydów anabolicznych rozwija zespół zależności5556. Progresja uzależnienia zazwyczaj przebiega następująco:
Faza 1: Eksperymentowanie i początek użycia
Na tym etapie osoba zaczyna używać sterydów anabolicznych, często w celu poprawy wyglądu fizycznego lub zwiększenia wydolności sportowej. Użycie jest zazwyczaj sporadyczne i kontrolowane57.
Faza 2: Rozwój tolerancji
Z czasem organizm przyzwyczaja się do obecności sterydów, co prowadzi do rozwoju tolerancji. Osoba musi przyjmować coraz większe dawki, aby osiągnąć ten sam efekt5859.
Faza 3: Zależność fizyczna i psychologiczna
Na tym etapie organizm staje się fizycznie zależny od sterydów. Przerwanie ich stosowania prowadzi do objawów odstawiennych. Jednocześnie rozwija się zależność psychologiczna, często związana z obawą przed utratą masy mięśniowej lub pogorszeniem wydolności fizycznej6061.
Faza 4: Pełne uzależnienie
W tej fazie osoba kontynuuje przyjmowanie sterydów anabolicznych mimo świadomości negatywnych konsekwencji zdrowotnych, społecznych i prawnych. Życie osoby uzależnionej zaczyna koncentrować się wokół zdobywania i przyjmowania sterydów6263.
Charakterystyczne cechy uzależnienia od sterydów anabolicznych obejmują6465:
- Spędzanie dużej ilości czasu i pieniędzy na zdobywanie sterydów
- Niepowodzenia w próbach ograniczenia użycia
- Zaniedbywanie obowiązków w pracy lub w domu
- Kontynuowanie używania sterydów pomimo występowania skutków ubocznych
- Ciągłe problemy z rodziną i przyjaciółmi
- Doświadczanie silnej depresji w wyniku odstawienia
Objawy odstawienia sterydów anabolicznych
Nagłe przerwanie przyjmowania sterydów anabolicznych może prowadzić do zespołu odstawienia, który obejmuje szereg objawów fizycznych i psychologicznych6667. Do najczęstszych objawów odstawienia należą:
- Depresja i apatia68
- Uczucie niepokoju69
- Trudności z koncentracją70
- Bezsenność71
- Anoreksja (utrata apetytu)72
- Zmniejszony popęd seksualny73
- Skrajne zmęczenie (znużenie)74
- Bóle głowy75
- Bóle mięśni i stawów76
- Niepokój ruchowy77
- Głód steroidowy (silne pragnienie ponownego przyjęcia sterydów)78
Najpoważniejszym objawem odstawienia jest depresja, która może być intensywna i długotrwała, a w niektórych przypadkach prowadzić do myśli lub prób samobójczych7980. Jest to szczególnie niebezpieczne, gdyż może skłaniać osobę do powrotu do używania sterydów anabolicznych, aby złagodzić objawy odstawienia81.
Powikłania zdrowotne związane z nadużywaniem sterydów anabolicznych
Długotrwałe nadużywanie sterydów anabolicznych może prowadzić do szeregu poważnych powikłań zdrowotnych, które mogą być nieodwracalne, a w niektórych przypadkach nawet zagrażające życiu8283.
Powikłania sercowo-naczyniowe
Nadużywanie sterydów anabolicznych może prowadzić do poważnych problemów z układem sercowo-naczyniowym, które stanowią główną przyczynę nagłych i przedwczesnych zgonów wśród osób nadużywających tych substancji8485:
- Podwyższone ciśnienie krwi86
- Zakrzepy krwi87
- Problemy z sercem, w tym zawał serca88
- Udar mózgu89
- Przerost mięśnia sercowego90
- Zaburzenia rytmu serca91
- Niewydolność serca92
- Zmiany w poziomie cholesterolu (wzrost LDL, spadek HDL)93
Powikłania wątrobowe
Sterydy anaboliczne, szczególnie przyjmowane doustnie, mogą powodować poważne uszkodzenia wątroby94:
- Uszkodzenie wątroby95
- Guzy wątroby96
- Peliosis hepatis (torbiele wypełnione krwią w wątrobie)97
- Żółtaczka98
endokrynologiczne”>Powikłania endokrynologiczne
Nadużywanie sterydów anabolicznych prowadzi do zaburzenia równowagi hormonalnej, co może mieć długotrwałe konsekwencje99100:
- Zahamowanie produkcji endogennego testosteronu101
- Hipogonadyzm (zmniejszona aktywność gruczołów płciowych)102
- Zaburzenia płodności103
- Zmiany w drugorzędowych cechach płciowych104
Powikłania mięśniowo-szkieletowe
Nadużywanie sterydów anabolicznych może również prowadzić do problemów z układem mięśniowo-szkieletowym105:
- Zerwania ścięgien106
- Uszkodzenia nerwów wynikające z wstrzykiwania sterydów107
- U młodzieży – przedwczesne zamknięcie chrząstek wzrostowych, co prowadzi do zahamowania wzrostu108
Powikłania skórne
Zmiany skórne są często jednymi z pierwszych widocznych objawów nadużywania sterydów anabolicznych109:
Powikłania neurologiczne i psychiatryczne
Długotrwałe nadużywanie sterydów anabolicznych może prowadzić do poważnych zaburzeń psychicznych113114:
- Depresja115
- Zaburzenia lękowe116
- Psychoza117
- Zaburzenia afektywne dwubiegunowe (mania, hipomania)118
- Agresja i przemoc119
- Uzależnienie i zespół odstawienia120
Powikłania infekcyjne
Osoby przyjmujące sterydy anaboliczne drogą iniekcji narażone są na ryzyko zakażeń121:
- Zakażenia w miejscu wstrzyknięcia122
- Zwiększone ryzyko zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B i C123
- HIV124
- Tężec125
- Zapalenie wsierdzia (infekcja wyściółki serca)126
Specyficzne objawy u różnych grup pacjentów
Objawy nadużywania sterydów anabolicznych mogą różnić się w zależności od płci, wieku i indywidualnych cech pacjenta127.
Objawy u mężczyzn
U mężczyzn nadużywających sterydów anabolicznych mogą wystąpić następujące objawy128129:
- Zmniejszenie produkcji plemników130
- Zmniejszenie rozmiaru jąder131
- Powiększenie piersi (ginekomastia)132
- Zwiększone ryzyko raka jąder133
- Zaburzenia erekcji134
- Niepłodność135
- Łysienie typu męskiego136
Objawy u kobiet
U kobiet nadużywających sterydów anabolicznych mogą wystąpić następujące objawy137138:
- Pogłębienie głosu139
- Zmniejszenie rozmiaru piersi140
- Łysienie typu męskiego141
- Powiększenie łechtaczki142
- Zwiększone owłosienie twarzy i ciała143
- Szorstka skóra144
- Zaburzenia cyklu miesiączkowego lub jego całkowite ustanie145
Objawy u młodzieży
U młodzieży, która nie przeszła jeszcze skoku wzrostowego związanego z pokwitaniem, nadużywanie sterydów anabolicznych może prowadzić do146147:
- Przyspieszonego dojrzewania kości, co powoduje przedwczesne starzenie się kości148
- Zahamowania wzrostu149
- Niskiego wzrostu150
- Przedwczesnego rozwoju płciowego i seksualnego (tylko u chłopców)151
- Ciężkiego trądziku152
Uzależnienie od sterydów anabolicznych
Sterydy anaboliczne mogą prowadzić do uzależnienia, choć mechanizm tego uzależnienia różni się od klasycznych substancji uzależniających153154.
Mechanizm uzależnienia
Uzależnienie od sterydów anabolicznych ma charakter zarówno fizyczny, jak i psychologiczny155156:
- Uzależnienie fizyczne rozwija się, gdy organizm przyzwyczaja się do obecności sterydów i wymaga ich, aby funkcjonować prawidłowo157
- Uzależnienie psychologiczne jest związane z obawą przed utratą masy mięśniowej, siły fizycznej lub poprawy wydolności, a także z zaburzeniami obrazu ciała, takimi jak dysmorfobia mięśniowa158
W przeciwieństwie do typowych substancji uzależniających, sterydy anaboliczne nie wywołują euforii czy haju, ale uzależnienie rozwija się poprzez dążenie do utrzymania lub zwiększenia efektów fizycznych159.
Objawy uzależnienia
Objawy uzależnienia od sterydów anabolicznych obejmują160161:
- Głód steroidowy (silne pragnienie przyjęcia sterydów)162
- Tolerancję (potrzeba przyjmowania coraz większych dawek, aby osiągnąć ten sam efekt)163
- Objawy odstawienia po przerwaniu przyjmowania sterydów164
- Kontynuowanie przyjmowania sterydów pomimo świadomości negatywnych konsekwencji zdrowotnych165
- Spędzanie dużej ilości czasu i pieniędzy na zdobywanie sterydów166
- Zaniedbywanie obowiązków zawodowych, rodzinnych lub społecznych167
- Obsesję na punkcie obrazu ciała i masy mięśniowej168
Czynniki ryzyka uzależnienia
Nie każda osoba przyjmująca sterydy anaboliczne uzależni się od nich. Czynniki zwiększające ryzyko rozwoju uzależnienia obejmują169170:
- Problemy ze zdrowiem psychicznym, takie jak depresja, lęk lub zaburzenia obrazu ciała171
- Dysmorfię mięśniową (bigoreksję) – zaburzenie, w którym osoba postrzega swoje ciało jako za małe lub niewystarczająco umięśnione172
- Historię nadużywania innych substancji173
- Intensywne zaangażowanie w kulturystykę lub sporty siłowe174
- Przeszłość związaną z wykorzystywaniem seksualnym175
Zespół odstawienia sterydów anabolicznych
Nagłe przerwanie przyjmowania sterydów anabolicznych może prowadzić do zespołu odstawienia, który może być trudny do przezwyciężenia i często prowadzi do powrotu do używania sterydów176177.
Objawy fizyczne odstawienia
Fizyczne objawy odstawienia sterydów anabolicznych obejmują178179:
- Skrajne zmęczenie180
- Bóle mięśni i stawów181
- Bóle głowy182
- Bezsenność183
- Anoreksja (utrata apetytu)184
- Nudności i wymioty185
- Osłabienie186
Objawy psychologiczne odstawienia
Psychologiczne objawy odstawienia sterydów anabolicznych obejmują187188:
- Depresję i apatię189
- Niepokój190
- Trudności z koncentracją191
- Zmniejszony popęd seksualny192
- Wahania nastroju193
- Niepokój ruchowy194
- Głód steroidowy195
- Drażliwość196
- Trudności z koncentracją197
Depresja jako najpoważniejszy objaw odstawienia
Depresja jest uważana za najpoważniejszy objaw odstawienia sterydów anabolicznych, ponieważ może być intensywna i długotrwała, a w niektórych przypadkach prowadzić do myśli lub prób samobójczych198199.
Badania wskazują, że depresja związana z odstawieniem sterydów anabolicznych może utrzymywać się przez rok lub dłużej po zaprzestaniu przyjmowania tych substancji, jeśli nie jest leczona200.
Mechanizm odstawienia
Objawy odstawienia sterydów anabolicznych wynikają z kilku mechanizmów201202:
- Zahamowanie naturalnej produkcji testosteronu – długotrwałe przyjmowanie sterydów anabolicznych prowadzi do zahamowania produkcji endogennego testosteronu przez organizm. Po przerwaniu przyjmowania sterydów organizm potrzebuje czasu, aby wznowić produkcję własnego testosteronu, co może trwać od kilku tygodni do kilku miesięcy203
- Hipogonadyzm – objawy takie jak dysfunkcja seksualna, zmęczenie, niepokój i depresja mogą wynikać z hipogonadyzmu (zmniejszonej aktywności gruczołów płciowych) spowodowanego odstawieniem sterydów204
- Efekt odbicia estrogenu – między cyklami steroidowymi może rozwinąć się tzw. efekt odbicia estrogenu, który polega na produkcji i uwalnianiu żeńskiego hormonu estrogenu na szybkim, podwyższonym poziomie. Skutkami ubocznymi efektu odbicia estrogenu są objawy depresji205
Warto zauważyć, że często trudno jest odróżnić objawy wynikające z neurochemicznego odbicia podczas odstawienia od objawów o podłożu psychologicznym. Obserwowanie, jak traci się masę mięśniową, siłę, wydolność i pewność siebie po zaprzestaniu przyjmowania sterydów, ma silny negatywny wpływ na nastrój, co może prowadzić do silnego pragnienia ponownego przyjęcia sterydów206.
Współwystępowanie innych uzależnień
Nadużywanie sterydów anabolicznych często współwystępuje z innymi uzależnieniami i zaburzeniami psychicznymi207208.
Jednoczesne stosowanie innych substancji
Osoby nadużywające sterydów anabolicznych często jednocześnie stosują inne substancje209:
- Inne leki w celu zminimalizowania niepożądanych efektów sterydów lub zamaskowania ich użycia210
- Substancje psychoaktywne, takie jak kokaina, narkotyki iniekcyjne i marihuana211
- Alkohol212
Współwystępujące zaburzenia psychiczne
U osób nadużywających sterydów anabolicznych często występują również zaburzenia psychiczne213:
- Dysmorfobia mięśniowa (bigoreksja) – zaburzenie, w którym osoba postrzega swoje ciało jako za małe lub niewystarczająco umięśnione214
- Depresja215
- Zaburzenia lękowe216
- Zaburzenia obrazu ciała217
Badania wskazują, że osoby z dysmorfobią mięśniową mają zwiększone ryzyko nadużywania sterydów anabolicznych i rozwoju uzależnienia218.
Czynniki predysponujące do rozwoju zaburzeń współwystępujących
Istnieje kilka czynników, które mogą predysponować osoby nadużywające sterydów anabolicznych do rozwoju innych uzależnień i zaburzeń psychicznych219:
- Cechy psychopatyczne220
- Skłonność do zachowań ryzykownych221
- Problemy z kontrolą gniewu222
- Impulsywność223
Badania wykazały, że osoby z historią nadużywania sterydów anabolicznych mają ponad dwukrotnie większe szanse na wykazywanie cech psychopatycznych, ponad trzykrotnie większe szanse na angażowanie się w ryzykowne zachowania związane z używaniem substancji i prawie dwukrotnie większe szanse na doświadczanie problemów z gniewem w porównaniu do osób, które nigdy nie używały sterydów224.
Wpływ nadużywania sterydów anabolicznych na funkcje poznawcze
Długotrwałe nadużywanie sterydów anabolicznych może prowadzić do zaburzeń funkcji poznawczych i zmian strukturalnych w mózgu225226.
Zmiany strukturalne w mózgu
Badania sugerują, że długotrwałe stosowanie sterydów anabolicznych może prowadzić do zmian strukturalnych w mózgu227228:
Te zmiany strukturalne mogą mieć wpływ na funkcjonowanie poznawcze i emocjonalne231.
Zaburzenia funkcji poznawczych
Nadużywanie sterydów anabolicznych może prowadzić do różnych zaburzeń funkcji poznawczych232233:
- Zaburzenia pamięci234
- Trudności z koncentracją235
- Zaburzenia zdolności rozpoznawania emocji u innych, szczególnie strachu, co prowadzi do zmniejszenia empatii236
- Pogorszenie procesów decyzyjnych237
Badania z 2021 roku wskazują, że stosowanie wysokich dawek sterydów anabolicznych jest związane z nieprawidłowościami mózgowymi i poznawczymi, a długotrwałe stosowanie wysokich dawek może negatywnie wpływać na starzenie się mózgu238.
Wpływ na układ nagrody w mózgu
Sterydy anaboliczne mogą wpływać na układ nagrody w mózgu, co jest charakterystyczne dla innych substancji uzależniających239:
- Badania sugerują, że sterydy anaboliczne mają właściwości psychologicznie i fizjologicznie uzależniające240
- Psychologicznie, użytkownicy sterydów mogą uzależnić się od uwagi, którą otrzymują po wygraniu zawodów lub otrzymaniu uznania społecznego za utratę wagi lub masę mięśniową241
- Fizjologicznie, systemy przyjemności i nagrody w mózgu mogą dostosować się do sterydów, powodując, że użytkownicy odczuwają przyjemność z leku i pragną go242
Zmiany w tych systemach są charakterystyczne dla alkoholu i innych uzależniających leków, w tym kokainy i metamfetaminy243.
Różnice w objawach w zależności od czasu trwania nadużywania
Objawy nadużywania sterydów anabolicznych mogą różnić się w zależności od czasu trwania nadużywania244245.
Objawy krótkoterminowe
Krótkoterminowe objawy nadużywania sterydów anabolicznych obejmują246247:
- Zatrzymanie wody i obrzęki248
- Zmęczenie249
- Problemy ze snem250
- Uczucie drażliwości251
- Wahania nastroju lub agresja252
- Zmiany w popędzie seksualnym253
- Łysienie typu męskiego (zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet)254
- Trądzik255
- Zwiększony apetyt256
Objawy długoterminowe
Długoterminowe objawy nadużywania sterydów anabolicznych obejmują257258:
- Uszkodzenie wątroby259
- Wysokie ciśnienie krwi260
- Wysoki poziom cholesterolu261
- Zawał serca i udar262
- Rak nerki lub prostaty263
- Depresja264
- Zahamowany wzrost265
- Przedwczesne starzenie się kości i skóry266
- Uzależnienie i zespół odstawienia267
Większość efektów stosowania sterydów anabolicznych jest odwracalna po zaprzestaniu przyjmowania tych substancji, ale niektóre mogą być trwałe268. Częstość występowania zagrażających życiu efektów nadużywania sterydów wydaje się być bardzo niska na podstawie opisów przypadków, ale poważne skutki uboczne mogą być niedostatecznie zgłaszane i niedostatecznie rozpoznawane, ponieważ czasami pojawiają się dopiero po latach269.
Objawy progresywne
Niektóre objawy nadużywania sterydów anabolicznych mogą się pogłębiać wraz z czasem trwania nadużywania270:
- Tolerancja na sterydy – potrzeba przyjmowania coraz większych dawek, aby osiągnąć ten sam efekt271
- Nasilenie objawów odstawienia272
- Pogłębienie zmian w wyglądzie fizycznym273
- Nasilenie problemów zdrowotnych274
Według badania Kanayama i współpracowników z 2010 roku, osoby przyjmujące sterydy rozwijają tolerancję na te leki i doświadczają objawów odstawienia, takich jak niski popęd seksualny, utrata apetytu, wahania nastroju, zmęczenie, bezsenność i depresja, gdy przestają je przyjmować. Te efekty pogarszają się z czasem wraz z kontynuacją stosowania sterydów275.
Rehabilitacja i leczenie nadużywania sterydów anabolicznych
Leczenie nadużywania sterydów anabolicznych i uzależnienia od nich wymaga kompleksowego podejścia, które uwzględnia zarówno fizyczne, jak i psychologiczne aspekty problemu276277.
Detoksykacja
Pierwszym krokiem w leczeniu nadużywania sterydów anabolicznych jest detoksykacja, czyli proces usuwania tych substancji z organizmu278. Z uwagi na ryzyko poważnych objawów odstawienia, detoksykacja powinna odbywać się pod nadzorem medycznym279.
Cele leczenia podczas detoksykacji obejmują280:
- Przywrócenie funkcjonowania osi podwzgórze-przysadka-gonady
- Złagodzenie objawów odstawienia
- Zapewnienie komfortu i bezpieczeństwa pacjenta
- Rozwiązanie wszelkich powikłań
- Osiągnięcie stabilnego medycznie stanu wolnego od narkotyków
Leczenie farmakologiczne
W leczeniu nadużywania sterydów anabolicznych stosuje się różne leki, które mają na celu złagodzenie objawów odstawienia i przywrócenie równowagi hormonalnej281282:
- Leki antyandrogenne – mogą być stosowane do przywrócenia naturalnej produkcji testosteronu przez organizm283
- Antydepresanty, takie jak Zoloft, Lexapro lub Paxil – stosowane w leczeniu depresji i lęku związanych z odstawieniem sterydów284
- Klonidyna i niesteroidowe leki przeciwzapalne – stosowane objawowo285
- Terapia hormonem gonadotropiny kosmówkowej (hCG) – może pomóc odwrócić niektóre skutki sterydów, stymulując organizm do produkcji większej ilości testosteronu i poprawiając produkcję plemników286
Psychoterapia
Psychoterapia jest ważnym elementem leczenia nadużywania sterydów anabolicznych, szczególnie w przypadku współwystępujących zaburzeń psychicznych287288:
- Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) – pomaga zidentyfikować i zmienić wzorce myślenia i zachowania, które przyczyniają się do nadużywania sterydów289
- Terapia motywacyjna – pomaga zwiększyć motywację do zaprzestania używania sterydów290
- Psychoterapia dla dysmorfii mięśniowej – pomaga w leczeniu zaburzeń obrazu ciała, które często towarzyszą nadużywaniu sterydów291
Leczenie współwystępujących zaburzeń
W przypadku współwystępowania innych uzależnień lub zaburzeń psychicznych, konieczne jest ich jednoczesne leczenie292:
- Psychoterapie i farmakoterapie dla pacjentów, którzy są również uzależnieni od opioidów, co jest częste wśród użytkowników sterydów anabolicznych293
- Leczenie depresji, lęku i innych zaburzeń psychicznych294
Wsparcie długoterminowe
Po zakończeniu detoksykacji i początkowego leczenia, ważne jest zapewnienie długoterminowego wsparcia, które pomoże w utrzymaniu abstynencji i zapobiegnie nawrotom295296:
- Ciągłe monitorowanie i zachęcanie pacjenta297
- Monitorowanie powikłań psychiatrycznych i fizjologicznych298
- Grupy wsparcia299
- Edukacja na temat zdrowego stylu życia i alternatywnych sposobów osiągania celów związanych z kondycją fizyczną300
Należy podkreślić, że leczenie nadużywania sterydów anabolicznych powinno być dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta i może wymagać współpracy różnych specjalistów, takich jak lekarz rodzinny, specjalista od uzależnień, psychiatra i endokrynolog301.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.