Łokieć golfisty
Etiologia i przyczyny
Łokieć golfisty (zapalenie nadkłykcia przyśrodkowego) to tendinopatia wynikająca z przeciążenia przyśrodkowego ścięgna zginaczy wspólnych w stawie łokciowym, charakteryzująca się mikropęknięciami i przewlekłą degeneracją ścięgna, a nie ostrym zapaleniem. Patofizjologia obejmuje śluzowatą degenerację zdezorganizowanego kolagenu, zwiększoną macierz pozakomórkową i metaplazję chrzęstną, co prowadzi do powstawania tkanki bliznowatej i zmniejszenia wytrzymałości ścięgna. Schorzenie rozwija się głównie w wyniku powtarzalnych, forsownych ruchów zginania nadgarstka, pronacji przedramienia oraz chwytania i skręcania, typowych dla sportów takich jak golf, tenis, sporty rzutowe, podnoszenie ciężarów czy łucznictwo, ale także w wyniku intensywnej pracy fizycznej i powtarzalnych czynności zawodowych (np. hydraulicy, malarze, pracownicy produkcji taśmowej). Czynniki ryzyka to wiek powyżej 40 lat, otyłość, palenie tytoniu, cukrzyca, wysoki poziom cholesterolu oraz długotrwałe powtarzalne obciążenia mięśni i ścięgien.
Etiologia łokcia golfisty
Łokieć golfisty, znany medycznie jako zapalenie-nadklykcia-przysrodkowego/” title=”zapalenie nadkłykcia przyśrodkowego” class=”to-tag” data-termid=”55993″>zapalenie nadkłykcia przyśrodkowego (medial epicondylitis), jest tendinopatią spowodowaną przeciążeniem lub nadmiernym użyciem, dotyczącą przyśrodkowego ścięgna zginaczy wspólnych w stawie łokciowym12. Jest to stan charakteryzujący się zapaleniem i mikropęknięciami w ścięgnach łączących przedramię i łokieć, co powoduje ból i stan zapalny3.
Przyczyny pierwotne
Główną przyczyną łokcia golfisty jest powtarzające się, nadmierne obciążenie ścięgien zginaczy, które łączą mięśnie przedramienia z kością w łokciu4. Uszkodzenie to nie jest ostrym zapaleniem, lecz przewlekłym schorzeniem wynikającym z przeciążenia lub powtarzalnych ruchów ramienia5. Powtarzalne działania prowadzą do nawracających mikrourazów w obrębie ścięgna zginacza, z przebudową włókien kolagenowych i zwiększeniem ilości śluzowatej substancji podstawowej6.
W wyniku powtarzalnego przeciążenia, drobne uszkodzenia prowadzą do tworzenia się tkanki bliznowatej i pogrubienia ścięgna, co skutkuje zmniejszoną wytrzymałością kolagenu i bólem przy powtarzalnym użyciu7. W przypadku łokcia golfisty u dorosłych patofizjologia może obejmować śluzowatą degenerację (zdezorganizowany kolagen, zwiększona macierz pozakomórkowa i metaplazja chrzęstna)8.
Specyficzne mechanizmy uszkodzeń
Łokieć golfisty wydaje się występować w wyniku powtarzalnych pełnych zamachów w okresie od szczytu zamachu do tuż przed uderzeniem piłki9. Pełen zamach wywołuje siły koślawienia o wysokiej energii podczas późnej fazy napinania (zamach w golfie) i fazy przyspieszenia (zamach w dół i uderzenie)10.
W przypadku golfistów uważa się, że schorzenie to występuje od szczytu zamachu wstecznego do momentu tuż przed uderzeniem piłki11. Jednak ponad 90% przypadków nie jest związanych ze sportem, lecz z intensywną pracą fizyczną z powtarzalnymi, forsownymi czynnościami1213.
Nadmierne naprężenie występuje, gdy mięśnie przedramienia i nadgarstka są używane do zginania, chwytania lub skręcania. Z czasem ścięgna łączące przedramię i łokieć rozwijają napięcia, które prowadzą do małych rozdarć, mogących powodować ból łokcia, przedramienia i nadgarstka14.
Czynniki ryzyka wystąpienia łokcia golfisty
Czynniki związane z aktywnością sportową
Łokieć golfisty może rozwinąć się w wyniku uprawiania golfa, futbolu amerykańskiego, tenisa i innych sportów rakietowych, łucznictwa, kręgli, podnoszenia ciężarów oraz rzutu oszczepem15. Czynniki ryzyka rozwoju łokcia golfisty u sportowców obejmują błędy treningowe, niewłaściwą technikę, sprzęt lub funkcjonalne czynniki ryzyka, w tym brak siły, wytrzymałości lub elastyczności1617.
Do konkretnych sportów zwiększających ryzyko wystąpienia łokcia golfisty należą:
- Golf – zwłaszcza przy niewłaściwej technice lub nieodpowiednim sprzęcie18
- Sporty rakietowe (tenis, squash) – szczególnie przy nadmiernym użyciu topspin lub używaniu rakiety, która jest zbyt lekka lub ciężka19
- Sporty rzutowe (baseball, softbal, piłka nożna, rzut oszczepem, rzut dyskiem)2021
- Podnoszenie ciężarów – szczególnie przy zginaniu nadgarstków podczas ćwiczeń na biceps22
- Łucznictwo23
- Kręgle24
Czynniki związane z pracą zawodową
Czynniki ryzyka związane z pracą zawodową obejmują ciężką pracę fizyczną, nadmierne powtarzanie ruchów, wysoki wskaźnik masy ciała, palenie tytoniu, obecność chorób współistniejących oraz wysokie psychospołeczne wymagania w pracy2526.
Zawody szczególnie narażone na rozwój łokcia golfisty to:
- Malarze i dekoratorzy2728
- Hydraulicy29
- Cieśle i pracownicy budowlani30
- Kucharze31
- Pracownicy produkcji taśmowej32
- Użytkownicy komputerów33
- Rzeźnicy34
Czynniki demograficzne i związane ze stylem życia
Ogólne czynniki ryzyka rozwoju łokcia golfisty obejmują:
- Wiek – osoby powyżej 40. roku życia są bardziej narażone3536
- Otyłość – związana ze zwiększonym ryzykiem, szczególnie u kobiet3738
- Palenie tytoniu3940
- Cukrzyca typu 1 i 24142
- Wysoki poziom cholesterolu43
- Dieta wysoko tłuszczowa44
- Wykonywanie powtarzalnych czynności przez co najmniej 2 godziny dziennie przez wiele dni45
Procesy patofizjologiczne w łokciu golfisty
Zmiany tkankowe
Mikrourazy i proces gojenia: Łokieć golfisty rozwija się, gdy nadmierna lub powtarzalna siła jest używana do zginania nadgarstka w kierunku dłoni46. Powtarzalne skurcze mięśni przedramienia prowadzą do stanów zapalnych i mikropęknięć w ścięgnach, które przyczepiają się do nadkłykcia przyśrodkowego47.
Kiedy używasz tych mięśni wielokrotnie, mogą rozwinąć się małe rozdarcia w ścięgnach. Z czasem prowadzi to do podrażnienia i bólu w miejscu, gdzie ścięgno jest przyczepione do kości48. Powtarzalne i forsowne ruchy nadgarstka i palców mogą uszkodzić mięśnie i ścięgna, powodując łokieć golfisty49.
Degeneracja ścięgna: W przypadkach przewlekłych, głównym problemem związanym z łokciem golfisty jest nieudane gojenie, a nie zapalenie50. Badania wykazały, że ostre komórki zapalne nie są obecne w długotrwałych przypadkach przewlekłych51. Dlatego degeneracja ścięgna może być dokładniejszym sposobem opisania tego, co się dzieje, niż ostre zapalenie52.
Z czasem, przy nadmiernym użyciu, mięśnie i ścięgna mogą stać się podrażnione, co skutkuje osłabionymi ścięgnami, drobnymi rozdarciami ścięgien i rozwojem tkanki bliznowatej i/lub złogów wapniowych53. Rozwój tkanki bliznowatej wywiera nacisk na tkanki miękkie i nerwy oraz zakłóca przepływ krwi do tego obszaru54.
Czynniki biomechaniczne
Łokieć golfisty jest spowodowany powtarzalnymi skurczami mięśni przedramienia, które kontrolują ruchy nadgarstka i palców55. Specyficzne ruchy biomechaniczne, które mogą prowadzić do rozwoju łokcia golfisty, obejmują:
- Powtarzalne zginanie nadgarstka (zginanie nadgarstka w kierunku dłoni)56
- Pronacja przedramienia (obracanie przedramienia tak, że dłoń jest skierowana w dół)57
- Powtarzalne czynności chwytania i skręcania58
- Niewłaściwa technika w sportach lub powtarzalnych czynnościach59
- Słabe mięśnie barku, co zmusza inne mięśnie do kompensacji podczas ruchów ciągnięcia, co zwiększa napięcie ścięgna łokcia60
Progresja i powikłania
Nieleczony łokieć golfisty może powodować długotrwałe problemy, takie jak ograniczenie zakresu ruchu łokcia, przewlekły ból i osłabienie uścisku61. Jeśli ból łokcia golfisty jest spowodowany degeneracją ścięgna (tendinopatią), pełne wyzdrowienie może zająć od dwóch do sześciu miesięcy6263.
Wiele przypadków zapalenia nadkłykcia przyśrodkowego staje się problemem przewlekłym, który stopniowo pogarsza się, jeśli cierpiący nadal wykonuje czynność przyczynową, która zapoczątkowała stan64. Przewlekły łokieć golfisty (tendinoza) będzie się pogarszać z czasem, jeśli nie zostanie prawidłowo lub szybko wyleczony65.
Niezdolność do wyleczenia tendinozy spowoduje jej nawracanie lub utrzymywanie się przez miesiące, a nawet lata66. Większość przypadków łokcia golfisty ustępuje dzięki różnym opcjom leczenia zachowawczego, ale w około 10% przypadków pacjenci wymagają operacji67.
Konkretne czynności powodujące łokieć golfisty
Aktywności sportowe
Poniżej przedstawiono specyficzne mechanizmy, poprzez które różne sporty mogą prowadzić do rozwoju łokcia golfisty:
- Golf: Nieprawidłowy zamach golfowy lub problemy z uchwytem kija golfowego mogą powodować łokieć golfisty68. U golfistów leworęcznych może rozwinąć się łokieć golfisty w lewym ramieniu, jeśli ich swing jest generowany przez obracanie nadgarstka69.
- Tenis i sporty rakietowe: Niewłaściwa technika w uderzeniach tenisowych, zwłaszcza w backhandzie lub nadmierne użycie topspinu, może prowadzić do łokcia golfisty70. Używanie zbyt małych lub ciężkich rakiet również może wywołać to schorzenie71.
- Sporty rzutowe: Niewłaściwa technika rzutu w baseballu lub softballu, piłce nożnej, łucznictwie i rzucie oszczepem może powodować przeciążenie ścięgien72. W baseballu schorzenie to jest czasami nazywane „łokciem miotacza”73.
- Podnoszenie ciężarów: Niewłaściwa technika podnoszenia ciężarów może przeciążyć ścięgna i mięśnie łokcia74. Zginanie nadgarstków podczas ćwiczeń na biceps może przeciążyć mięśnie łokcia i spowodować ich zapalenie75.
Czynności zawodowe
Różne zawody i związane z nimi czynności mogą prowadzić do rozwoju łokcia golfisty z powodu powtarzalnych ruchów przedramienia:
- Prace ręczne: Hydraulika, murarstwo i inne prace ręczne wymagające powtarzalnych ruchów mogą prowadzić do łokcia golfisty76.
- Używanie narzędzi: Wykorzystywanie takich narzędzi jak śrubokręty i młotki, grabienie lub malowanie77. Powtarzalne skręcanie nadgarstka (jak przy używaniu śrubokręta) może prowadzić do łokcia golfisty78.
- Praca biurowa: Czynności obejmujące małe, powtarzalne ruchy ręki lub nadgarstka, takie jak pisanie na klawiaturze79. Niewłaściwa ergonomia wpływająca na prawidłową pozycję nadgarstka nad klawiaturą80.
- Używanie wibrujących narzędzi: Powtarzalne użycie narzędzi wibracyjnych również może powodować objawy łokcia golfisty81.
Inne czynności
Codzienne czynności i hobby również mogą przyczyniać się do rozwoju łokcia golfisty:
- Ogrodnictwo: Powtarzalne czynności takie jak grabienie i kopanie82.
- Prace domowe: Może zostać wywołany nagłym zwiększeniem aktywności manualnej, na przykład zadaniami, których nie wykonujesz regularnie, takimi jak ogrodnictwo, wiosenne porządki lub majsterkowanie83.
- Gra na instrumentach muzycznych: Granie na skrzypcach lub inne czynności obejmujące wielokrotne zginanie łokcia84.
Biomechaniczna i patologiczna podstawa łokcia golfisty
Struktura i funkcja ścięgna
Ścięgna łączą mięśnie przedramienia z kością łokcia. Gdy wysokie poziomy stresu są wywierane na przedramię, włókna ścięgien rozciągają się poza swoje granice85. Jeśli ta czynność jest powtarzana wielokrotnie, włókna ścięgien tracą swoją siłę i elastyczność. Mogą stać się zdezorganizowane i splątane86. Jeśli powtarzane wystarczająco długo lub z przyłożeniem zbyt dużego nacisku, włókna ścięgien mogą nawet zacząć się rozrywać87.
U osób z łokciem golfisty niektóre mięśnie, które pomagają poruszać nadgarstkiem i przedramieniem, przyczepiają się za pomocą ścięgna do wspólnego punktu po wewnętrznej stronie łokcia. Przeciążenie tych mięśni może prowadzić do małych rozdarć i stanu zapalnego w obrębie ścięgna, powodując ból łokcia golfisty88.
Proces degeneracji tkanki
W niektórych przypadkach objawy łokcia golfisty są spowodowane zapaleniem. W ostrym urazie organizm przechodzi reakcję zapalną. Specjalne komórki zapalne docierają do uszkodzonych tkanek, aby pomóc im się zagoić89.
Jednak łokieć golfisty często nie jest spowodowany zapaleniem. Jest to raczej problem wewnątrz komórek ścięgna. Lekarze nazywają ten stan tendonozą. W tendonozie zużycie i rozdarcie prawdopodobnie prowadzą do degeneracji tkanek. Zdegenowane ścięgno zwykle ma nieprawidłowy układ włókien kolagenowych90.
Tak naprawdę nikt dokładnie nie wie, co powoduje tendonozę. Niektórzy lekarze uważają, że ścięgno przedramienia rozwija małe rozdarcia z powodu zbyt dużej aktywności. Rozdarcia próbują się zagoić, ale stałe napięcie i nadmierne użycie prowadzą do ponownego urazu ścięgna. Po pewnym czasie ścięgna przestają próbować się goić. Tkanka bliznowata nigdy nie ma szansy na pełne wygojenie, pozostawiając uszkodzone obszary osłabione i bolesne91.
Jeśli wielokrotnie urażasz ścięgno bez odpowiedniego leczenia i regeneracji, utworzy się tkanka bliznowata. Tkanka bliznowata jest słaba i nieelastyczna, twardnieje wokół ścięgna, nie dając mu żadnego wsparcia ani siły. Tkanka bliznowata nigdy nie zagoi się w zdrową, dojrzałą, silną tkankę92.
Zmiany związane z wiekiem
Wiek jest zawsze czynnikiem, jeśli chodzi o uraz. Wraz ze starzeniem się nasze ścięgna zaczynają słabnąć i ostatecznie ulegają degradacji. Nie trenując naszego ciała lub pozwalając na powtarzające się urazy, przyspieszamy ten proces93.
Z czasem powtarzające się uszkodzenia ścięgna mogą spowodować rozwój schorzenia zwanego „tendinozą”. Oznacza to, że twoje ścięgno staje się niezdolne do pełnego wygojenia. Wiek i powtarzające się urazy bez odpowiedniego leczenia mogą powodować degenerację ścięgna94.
Degeneracja, czyli rozpad tkanek, jest szczególnie zauważalna u osób, które mają powtarzającą się historię nadmiernego użycia95. Osoby w wieku od 30 do 50 lat są bardziej podatne na łokieć golfisty, ponieważ ścięgna mogą stać się mniej elastyczne i bardziej podatne na urazy wraz z wiekiem96.
Urazy traumatyczne a przeciążeniowe w łokciu golfisty
Łokieć golfisty indukowany urazem
Chociaż łokieć golfisty jest zwykle schorzeniem przeciążeniowym, może również być spowodowany bezpośrednim urazem97. Bezpośrednie urazy, które mogą prowadzić do łokcia golfisty, obejmują:
Rzadziej łokieć golfisty może rozpocząć się po urazowym urazie wspólnego mięśnia zginacza, takim jak uraz sportowy lub upadek102.
Wzorzec urazu przeciążeniowego
Łokieć golfisty jest przede wszystkim urazem przeciążeniowym103. Ten rodzaj urazu jest spowodowany zbyt dużym obciążeniem mięśni, stawów lub innych tkanek bez umożliwienia im regeneracji104.
Tendinopatia jest spowodowana powtarzającymi się mikrourazami. Nadmierne użycie mięśni może prowadzić do szybszego zmęczenia i ostatecznie do rozpadu105. Jeśli mięśnie nie są przyzwyczajone do wykonywania takiego rodzaju czynności lub ilości ćwiczeń, o które są proszone, będą się szybciej męczyć i ostatecznie ulegną rozpadowi106.
Czynny ruch ramieniem przez długie okresy może powodować duże obciążenie łokcia. Powtarzalne ruchy stopniowo zwiększają nacisk na mięśnie107. Jeśli ta czynność jest powtarzana wielokrotnie, włókna ścięgien tracą swoją siłę i elastyczność108.
Przypadki idiopatyczne
Zapalenie nadkłykcia przyśrodkowego może wystąpić bez rozpoznanego powtarzającego się urazu. To wystąpienie jest nazywane „podstępnym” lub idiopatycznym, co oznacza o nieznanej przyczynie109.
Czasami nie jest możliwe zidentyfikowanie przyczyny łokcia golfisty. Lekarze nazywają to podstępnym zapaleniem nadkłykcia przyśrodkowego110.
Strategie zapobiegania łokciowi golfisty
Modyfikacja techniki
Kluczowe strategie zapobiegania łokciowi golfisty poprzez modyfikację techniki obejmują:
- Używanie właściwej techniki w sportach i czynnościach zawodowych111
- Unikanie nadmiernego skręcania nadgarstka podczas uderzeń golfowych112
- Modyfikacja techniki podnoszącej ciężary, aby uniknąć zginania nadgarstków113
- Zapewnienie odpowiedniej ergonomii stanowiska pracy, szczególnie gdy chodzi o pozycję nadgarstka podczas pisania na klawiaturze114
Rozważania dotyczące sprzętu
Właściwy sprzęt może pomóc zapobiec łokciowi golfisty:
- Używanie sprzętu o odpowiednim rozmiarze, takiego jak kije golfowe czy rakiety tenisowe115
- Używanie rakiet grafitowych i rakiet z większymi główkami może zmniejszyć nacisk na łokieć116
- Unikanie zbyt małych lub ciężkich rakiet tenisowych117
- Korzystanie z ergonomicznej klawiatury podczas pisania118
Kondycjonowanie i trening siłowy
Odpowiednie kondycjonowanie może zminimalizować ryzyko łokcia golfisty:
- Rozwijanie siły, wytrzymałości i elastyczności przedramienia119
- Wzmacnianie mięśni barków, aby zapobiec kompensacji przez inne mięśnie podczas ruchów ciągnięcia120
- Zapewnienie odpowiedniego rozgrzania i kondycjonowania przed podjęciem aktywności121
- Stopniowe zwiększanie intensywności i czasu trwania czynności122
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.