Krótkowzroczność
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Krótkowzroczność stanowi globalny problem zdrowotny, dotykając około 22% populacji światowej, z prognozowanym wzrostem do 50% (4,758 miliarda osób) do 2050 roku, w tym 10% z wysoką krótkowzrocznością (≥ -6,00 D). Szczególnie niepokojący jest wzrost częstości u dzieci i młodzieży, gdzie w 2023 roku odsetek wynosił około 36%, a przewiduje się wzrost do 40% do 2050 roku. Wczesny początek krótkowzroczności, zwłaszcza przed 7. rokiem życia, wiąże się z szybszą progresją i wyższym ryzykiem powikłań, takich jak zwyrodnienie plamki żółtej (wzrost ryzyka o 58% na każdą dioptrię), jaskra pierwotna otwartego kąta (20%), zaćma podtorebkowa tylna (21%) oraz odwarstwienie siatkówki (30%). Długość osiowa oka (>26 mm) jest silniejszym predyktorem powikłań niż sama refrakcja, a u osób powyżej 75 lat ryzyko upośledzenia widzenia wzrasta do 25% przy osi >26 mm i ponad 90% przy osi >30 mm.
- Prognoza krótkowzroczności (myopii)
- Ryzyko powikłań i długoterminowa prognoza
- Przewidywanie rozwoju krótkowzroczności
- Strategie kontroli krótkowzroczności i ich wpływ na prognozę
- Kontrola krótkowzroczności postępującej
- Znaczenie pomiarów osiowych w prognozowaniu krótkowzroczności
- Znaczenie dla zdrowia publicznego
Prognoza krótkowzroczności (myopii)
Krótkowzroczność stanowi jedną z głównych przyczyn zaburzeń widzenia na świecie, a jej rozpowszechnienie gwałtownie wzrasta, co budzi coraz większe obawy w środowisku medycznym. Szacuje się, że dotyka ona około 1,5 miliarda ludzi (22% światowej populacji)1. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), w 2020 roku około 2,6 miliarda ludzi cierpiało na krótkowzroczność, a liczba ta wzrośnie prawdopodobnie do 3,4 miliarda do 2030 roku2. Prognozy są jeszcze bardziej niepokojące w dłuższej perspektywie – przewiduje się, że do 2050 roku prawie połowa światowej populacji (4,758 miliarda) będzie krótkowzroczna, a około 10% (938 milionów) będzie cierpieć na wysoką krótkowzroczność3.
Progresja krótkowzroczności u dzieci
Szczególnie niepokojący jest wzrost częstości występowania krótkowzroczności wśród dzieci i młodzieży. W ciągu ostatnich 30 lat odsetek ten wzrósł z 24% w 1990 roku do prawie 36% w 2023 roku, przy czym badacze odnotowali znaczny wzrost liczby przypadków po pandemii COVID-194. Według badania opublikowanego w British Journal of Ophthalmology, ponad jedna trzecia dzieci na świecie była krótkowzroczna w 2023 roku, a liczba ta ma wzrosnąć do prawie 40% do 2050 roku5.
Istotny jest wiek wystąpienia krótkowzroczności – im wcześniej się pojawia, tym większe ryzyko rozwoju wysokiej krótkowzroczności i związanych z nią poważnych powikłań. Dzieci z krótkowzrocznością poniżej siódmego roku życia są w grupie podwyższonego ryzyka rozwoju wysokiej krótkowzroczności67. Badania wykazały również, że krótkowzroczność rozwija się szybciej u młodszych dzieci, co dodatkowo zwiększa ryzyko8.
Stabilizacja krótkowzroczności
Progresja krótkowzroczności zwykle stabilizuje się między 20 a 30 rokiem życia9. Po osiągnięciu wczesnej dorosłości krótkowzroczność najczęściej pozostaje na stałym poziomie, choć oczywiście nadal wymaga korekcji za pomocą okularów lub soczewek kontaktowych, a w niektórych przypadkach można rozważyć zabieg chirurgiczny10.
Należy jednak pamiętać, że w przypadku wysokiej krótkowzroczności, nawet po jej stabilizacji, pacjent nadal pozostaje w grupie zwiększonego ryzyka powikłań ocznych w późniejszym wieku11.
Ryzyko powikłań i długoterminowa prognoza
Wysoka krótkowzroczność, zazwyczaj definiowana jako -6,00 dioptrii lub więcej, wiąże się ze znacznie zwiększonym ryzykiem poważnych powikłań ocznych12. Każda dodatkowa dioptria krótkowzroczności zwiększa ryzyko:
- Zwyrodnienia plamki żółtej związanego z krótkowzrocznością o 58%
- Jaskry pierwotnej otwartego kąta o 20%
- Zaćmy podtorebkowej tylnej o 21%
- Odwarstwienia siatkówki o 30%13
U osób z wysoką krótkowzrocznością częściej występują także męty w ciele szklistym oraz inne zaburzenia widzenia14. Gdy oś gałki ocznej przekracza 26 mm, ryzyko powikłań tylnego bieguna oka i potencjalnych zaburzeń widzenia jest znacznie wyższe15. Wieloośrodkowa analiza wykazała, że długość osiowa oka jest ściślej związana z powikłaniami krótkowzroczności niż wartość refrakcji16.
W jednym z badań stwierdzono, że u osób w wieku 75 lat lub starszych skumulowane ryzyko upośledzenia widzenia lub ślepoty z jakiejkolwiek przyczyny wzrasta z 3,8% w oczach o długości mniejszej niż 26 mm do 25% w oczach dłuższych niż 26 mm, oraz do ponad 90% w oczach dłuższych niż 30 mm17.
Według badań naukowych, trendy wskazują na wzrost nie tylko częstości występowania, ale także nasilenia krótkowzroczności, prowadząc do wysokiej krótkowzroczności, która stwarza ryzyko zwyrodnienia plamki żółtej, zaćmy, a nawet jaskry i odwarstwienia siatkówki18.
Przewidywanie rozwoju krótkowzroczności
Dokładne przewidywanie ryzyka krótkowzroczności mogłoby pomóc w identyfikacji dzieci z grupy wysokiego ryzyka i wczesnym ukierunkowanym interwencjom, aby opóźnić początek krótkowzroczności lub spowolnić jej progresję19. Modele predykcyjne różnią się definicjami krótkowzroczności, zestawami czynników predykcyjnych i metodami statystycznymi, z różną skutecznością przewidywania20.
Czynniki predykcyjne
Badania sugerują, że ekwiwalent sferyczny (SE) na początku badania jest najlepszym pojedynczym predyktorem wystąpienia krótkowzroczności, a wcześniejsza zmiana SE jest najlepszym predyktorem przyszłej progresji krótkowzroczności21. Jednym z istotnych czynników ryzyka jest również posiadanie dwojga krótkowzrocznych rodziców22.
Przełomowym odkryciem jest możliwość przewidywania krótkowzroczności u dzieci za pomocą pojedynczego testu. Badania wykazały, że dziecko w wieku 6 lat z niewielką nadwzrocznością lub jej brakiem jest bardziej narażone na wcześniejszy rozwój krótkowzroczności23. Oznacza to, że potencjał przyszłej krótkowzroczności można wykryć w bardzo młodym wieku poprzez pomiar błędu refrakcji24.
Zaawansowane modele predykcyjne
W ostatnich latach opracowano bardziej zaawansowane modele predykcyjne wykorzystujące sztuczną inteligencję i uczenie głębokie. Przykładem jest model Time-Aware Long Short-Term Memory (T-LSTM), który może ilościowo przewidywać ekwiwalent sferyczny u dzieci i młodzieży w perspektywie do dwóch i pół roku25. Model ten potrafi obsługiwać dane o nieokreślonej długości sekwencji i dobrze uchwycić tendencje czasowe, nawet jeśli odstępy czasowe są nieregularne26.
Ogólnie rzecz biorąc, im dłuższa sekwencja danych i krótszy czas przewidywania, tym mniejszy błąd predykcji. Średni błąd bezwzględny (MAE) ekwiwalentu sferycznego w granicach 0,75 dioptrii jest uważany za klinicznie akceptowalną prognozę27.
Innym przykładem jest model sztucznej inteligencji opracowany do przewidywania ostrości wzroku u pacjentów z neowaskularyzacją naczyniówki związaną z krótkowzrocznością (mCNV). Model ten osiągnął wysoką skuteczność w przewidywaniu ostrości wzroku po 1 (R² = 0,911), 2 (R² = 0,894) i 3 (R² = 0,891) latach28. W badaniu wykazano, że wykorzystując tylko wyjściową ostrość wzroku i obrazy OCT przed iniekcją, można przewidzieć ostrość wzroku rok później z dokładnością ponad 80%29.
Strategie kontroli krótkowzroczności i ich wpływ na prognozę
Wczesna interwencja i wykrywanie krótkowzroczności u dzieci są kluczowe dla zmniejszenia jej wpływu na długoterminowe zdrowie oczu i poprawy jakości życia w przyszłości30. Chociaż konwencjonalne okulary lub soczewki kontaktowe mogą korygować krótkowzroczność, nie spowalniają jej progresji31.
Skuteczne metody kontroli
Dostępnych jest wiele opcji mających na celu zapobieganie lub spowolnienie progresji krótkowzroczności u dzieci, o różnym stopniu skuteczności:
- Atropina – leczenie farmakologiczne kroplami do oczu z atropiną wykazuje najwyższą skuteczność w spowalnianiu progresji krótkowzroczności. Wyższe dawki atropiny mogą zmniejszyć progresję krótkowzroczności, ale efekt niskiej dawki atropiny może być niewielki i niepewny3233.
- Ortokeratologia – na podstawie krótkoterminowych badań, jest to najskuteczniejsza optyczna metoda leczenia w celu spowolnienia wydłużania gałki ocznej. Jednak te soczewki były często źle tolerowane, a w niektórych badaniach ponad połowa dzieci nie ukończyła leczenia34.
- Soczewki z defokusem obwodowym (kontaktowe i okularowe) – wykazują umiarkowaną skuteczność w porównaniu z jednogniskowymi soczewkami35.
- Soczewki dwuogniskowe lub progresywne – wykazują niższą skuteczność36.
- Zwiększenie aktywności na świeżym powietrzu – również o niższej skuteczności, ale może zmniejszyć ryzyko wystąpienia krótkowzroczności3738.
Obiecujące wyniki pochodzą również z wykorzystania soczewek z wielosegmentowym defokusem (DIMS) oraz soczewek progresywnych39. Natomiast niedokorygowanie krótkowzroczności nie spowalnia jej progresji40.
Terapie kombinowane
Wyniki badań sugerują, że łączenie terapii optycznych i farmaceutycznych jako terapia podwójna może zwiększyć skuteczność kontroli krótkowzroczności41. Głównym nowym odkryciem jest to, że krótkotrwałe rozogniskowanie miopowe powoduje dodatkowe pogrubienie naczyniówki u dzieci, których grubość naczyniówki została już zwiększona przez nocne leczenie atropiną42.
Badania potwierdzają również, że atropina znosi wywołane przez hipermetropowe rozogniskowanie siatkówki ścieńczenie naczyniówki u dzieci, co zostało wcześniej zaobserwowane u młodych dorosłych43. Sugeruje to, że dodatkowe efekty atropiny i optycznego rozogniskowania są obecne na poziomie naczyniówki44.
Skuteczność długoterminowa
Chociaż krótkoterminowe badania sugerują, że terapia czerwonym światłem o niskiej intensywności może zmniejszyć progresję krótkowzroczności u dzieci chińskich, istnieje duża niepewność co do tych ustaleń45. Większość dowodów pochodzi z badań przeprowadzonych w sposób, który mógł wprowadzić błędy do ich wyników, a potencjalne niepożądane skutki nie były dobrze raportowane46.
Dostępnych jest mniej dowodów na okres dwóch lat i dłużej; utrzymuje się niepewność co do trwałego efektu tych interwencji47. Potrzebne są dłuższe i lepsze jakościowo badania porównujące interwencje kontrolujące krótkowzroczność stosowane samodzielnie lub w kombinacji, z ulepszonymi metodami monitorowania i raportowania działań niepożądanych48.
Kontrola krótkowzroczności postępującej
Krótkowzroczność postępująca, określana również jako krótkowzroczność wczesnego początku lub krótkowzroczność młodzieńcza, to krótkowzroczność u dzieci, która szybko pogarsza się z roku na rok, ponieważ oko nadal rośnie dłużej niż powinno w określonym wieku. Jeśli nie jest leczona, może rozwinąć się w wysoką krótkowzroczność – ciężką formę krótkowzroczności, która może prowadzić do poważnych powikłań w późniejszym życiu49.
Standardowe jednoogniskowe okulary i soczewki kontaktowe powszechnie korygują krótkowzroczność, ALE nie rozwiązują problemu jej progresji. Krótkowzroczność postępująca wymaga specjalistycznych pomocy wzrokowych, aby skorygować widzenie na odległość I kontrolować dalsze wydłużanie się oczu dziecka50.
Soczewki ZEISS MyoCare pozwalają zbliżyć wzrost długości oka u dzieci w wieku od 7 do 12 lat o 70% średnio do tego obserwowanego u dzieci z normalnym wzrokiem. Natomiast soczewki ZEISS MyoCare S zbliżają wzrost długości oka u dzieci w wieku od 7 do 12 lat o 68% średnio do normalnego fizjologicznego rozwoju oka5152.
Niestety, nie ma sposobu na odwrócenie krótkowzroczności u dzieci, ale na szczęście istnieją sposoby jej kontrolowania. Regularne przerwy, ograniczenie zadań związanych z widzeniem bliskim i spędzanie czasu na świeżym powietrzu mogą pomóc spowolnić progresję krótkowzroczności53.
Znaczenie pomiarów osiowych w prognozowaniu krótkowzroczności
Długość osiowa (AXL) została dobrze ugruntowana jako ważny, krytyczny pomiar w badaniach dotyczących progresji i kontroli krótkowzroczności54. Pomiar długości osiowej jest uważany za złoty standard w kontekście badawczym przy badaniu strategii kontroli krótkowzroczności i staje się coraz ważniejszy w środowisku klinicznym, gdzie kluczowym celem jest zmniejszenie wydłużania osiowego w celu zmniejszenia ryzyka dla zdrowia oczu przez całe życie55.
Dziecko, które ma -3,00D i 25mm, może wymagać bardziej proaktywnego leczenia i ściślejszego monitorowania niż to samo dziecko z -3,00D, które ma 24mm56. Nie ma wątpliwości, że pomiar długości osiowej zapewni dokładniejszy wskaźnik progresji i kontroli krótkowzroczności, a metody biometrii optycznej są prawdopodobnie 5-10 razy dokładniejsze niż refrakcja57.
W miarę jak dostęp do technologii pomiaru długości osiowej staje się łatwiejszy, a opracowywane są dodatkowe dowody wspierające wzorce normatywne i typowe dla wzrostu długości osiowej w różnych grupach etnicznych i populacjach, pomiar długości osiowej będzie stawał się coraz ważniejszy w przewidywaniu i zarządzaniu krótkowzrocznością58.
Znaczenie dla zdrowia publicznego
Szybki wzrost częstości występowania krótkowzroczności, szczególnie w krajach azjatyckich i zachodnich, uczynił ją istotnym problemem zdrowia publicznego59. Krótkowzroczność jest główną przyczyną korygowalnej utraty wzroku, a nieskorygowana krótkowzroczność pozostaje wiodącą przyczyną zaburzeń widzenia na odległość na całym świecie60.
Oczekuje się, że obciążenie związane z krótkowzrocznością i wysoką krótkowzrocznością wzrośnie ze względu na rosnącą częstość występowania krótkowzroczności61. Dlatego w praktyce kontroli krótkowzroczności kluczowe znaczenie ma zapobieganie tam, gdzie to możliwe, a jeśli nie, wczesne wykrywanie i podejścia mające na celu spowolnienie progresji w celu zmniejszenia wpływu krótkowzroczności62.
Rosnące zainteresowanie zrozumieniem krótkowzroczności jest uzasadnione ze względu na możliwość zatrzymania lub spowolnienia choroby poprzez konkretne strategie łagodzenia lub nowe terapie63. Skuteczne przewidywanie krótkowzroczności ma istotną wartość referencyjną dla skutecznej kontroli krótkowzroczności w praktyce klinicznej w realnym świecie64.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.