Eozynofilowe zapalenie przełyku
Leczenie
Eozynofilowe zapalenie przełyku (EoE) to przewlekła, immunologiczno-alergiczna choroba zapalna przełyku, charakteryzująca się nawrotami i wymagająca długotrwałej terapii. Celem leczenia jest uzyskanie i utrzymanie remisji histologicznej, definiowanej jako mniej niż 15 eozynofilów na pole widzenia w dużym powiększeniu, oraz zapobieganie powikłaniom włóknienia i zwężenia przełyku. Terapia opiera się na trzech filarach: farmakologii (IPP, miejscowe kortykosteroidy, dupilumab), modyfikacjach dietetycznych (diety eliminacyjne 1FED, 4FED, 6FED oraz dieta elementarna) oraz endoskopowym rozszerzaniu przełyku w przypadku zwężeń. IPP, podawane w wysokich dawkach (np. omeprazol 40 mg 2x/d przez 8-12 tygodni), wykazują skuteczność u 30-60% pacjentów, natomiast miejscowe kortykosteroidy indukują remisję histologiczną u 60-90% chorych, z najczęstszym działaniem niepożądanym w postaci kandydozy przełyku (~8,7%). Dupilumab, przeciwciało monoklonalne blokujące IL-4 i IL-13, zatwierdzony do leczenia od 1 roku życia, osiąga remisję u około 60% pacjentów i jest szczególnie wskazany u chorych z ciężkim przebiegiem lub współistniejącymi chorobami atopowymi.
Leczenie eozynofilowego zapalenia przełyku
Eozynofilowe zapalenie przełyku (EoE) jest przewlekłą chorobą zapalną przełyku o podłożu immunologiczno-alergicznym, która wymaga długotrwałego leczenia. Choroba charakteryzuje się nawrotami, a większość pacjentów potrzebuje ciągłej terapii, aby kontrolować objawy i zapobiegać powikłaniom. Obecnie dostępne opcje terapeutyczne obejmują modyfikacje dietetyczne, leczenie farmakologiczne oraz interwencje endoskopowe.12
Celem leczenia jest złagodzenie objawów, wywołanie i utrzymanie remisji histologicznej (definiowanej jako mniej niż 15 eozynofilów na pole widzenia w dużym powiększeniu) oraz zapobieganie powikłaniom związanym z włóknieniem i zwężeniem przełyku.34 Leczenie często obejmuje tzw. „3D” – Drugs (leki), Diet (dieta) i Dilation (rozszerzanie).56
Leczenie farmakologiczne
W farmakoterapii EoE stosuje się kilka głównych grup leków:
Inhibitory pompy protonowej (IPP)
IPP są często pierwszą linią leczenia farmakologicznego pacjentów z EoE. Początkowo leki te były stosowane do odróżnienia choroby refluksowej przełyku od EoE, jednak z czasem odkryto, że ich działanie wykracza poza hamowanie wydzielania kwasu i mogą one hamować rekrutację eozynofilów do przełyku.7 IPP mogą zmniejszać stan zapalny przełyku u około 30-60% pacjentów, niezależnie od obecności lub braku choroby refluksowej.89
Najczęściej stosowane IPP w leczeniu EoE to:10
- Ezomeprazol (Nexium)
- Lanzoprazol (Prevacid)
- Omeprazol (Prilosec)
- Pantoprazol (Protonix)
IPP są zwykle podawane w wysokich dawkach, np. omeprazol 40 mg dwa razy dziennie, przez 8-12 tygodni przed oceną odpowiedzi histologicznej.1112
Sterydy topiczne
Miejscowe kortykosteroidy są podstawą leczenia EoE i są skuteczne w wywołaniu remisji histologicznej u 60-90% pacjentów.13 Są one podawane doustnie, ale działają miejscowo na błonę śluzową przełyku, zmniejszając stan zapalny bez istotnego wchłaniania ogólnoustrojowego.14
Najczęściej stosowane sterydy topiczne to:15
- Budezonid – dostępny jako zawiesina doustna lub tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej
- Flutikazon – podawany jako aerozol z inhalatora, który jest następnie połykany
W lutym 2024 roku FDA zatwierdziła budezonid w postaci zawiesiny doustnej (Eohilia) jako pierwszy lek doustny przeznaczony specjalnie do leczenia EoE u pacjentów w wieku 11 lat i starszych.1617 W Europie od 2018 roku dostępna jest tabletka ulegająca rozpadowi w jamie ustnej zawierająca budezonid (Jorveza), przeznaczona dla dorosłych z EoE.18
Badania wykazały, że steroidy topiczne mogą zmniejszać liczbę eozynofilów w przełyku, obniżać apoptozę komórek nabłonkowych, zmniejszać molekularne przebudowywanie przełyku, redukować poszerzone przestrzenie międzykomórkowe i hamować aktywność komórek tucznych.19
Najczęstszym działaniem niepożądanym stosowania steroidów topicznych jest kandydoza przełyku, która występuje u około 8,7% pacjentów.20 Aby zminimalizować to ryzyko, pacjenci powinni płukać jamę ustną wodą po przyjęciu leku.21
Leki biologiczne
Dupilumab (Dupixent) to pierwsza terapia biologiczna zatwierdzona przez FDA do leczenia EoE. Jest to przeciwciało monoklonalne, które blokuje działanie interleukin IL-4 i IL-13, kluczowych cytokin zaangażowanych w patogenezę EoE.2223
Dupilumab został zatwierdzony:2425
- W maju 2022 r. dla pacjentów w wieku 12 lat i starszych, ważących co najmniej 40 kg
- Następnie rozszerzono wskazania dla dzieci w wieku od 1 roku życia, ważących co najmniej 15 kg
Lek podawany jest w formie iniekcji podskórnych raz w tygodniu. W badaniach klinicznych dupilumab wykazał znaczącą skuteczność w osiąganiu remisji klinicznej i histologicznej u pacjentów z aktywnym EoE, z remisją obserwowaną u około 60% pacjentów.2627
Dupilumab może być stosowany jako lek pierwszej linii u pacjentów z ciężkim EoE lub u pacjentów z EoE i innymi chorobami atopowymi (takimi jak astma czy atopowe zapalenie skóry), ponieważ blokuje IL-4 i IL-13, cytokiny odgrywające rolę w wyzwalaniu reakcji alergicznych.28 Może być również stosowany po niepowodzeniu innych metod leczenia, takich jak steroidy topiczne i inhibitory pompy protonowej.29
Leczenie dietetyczne
Modyfikacje dietetyczne są skuteczną niefarmakologiczną metodą leczenia EoE, szczególnie ze względu na rolę, jaką alergeny pokarmowe odgrywają w patogenezie tej choroby.30 Celem terapii dietetycznej jest zidentyfikowanie konkretnych alergenów pokarmowych wywołujących EoE i ich unikanie.31
Istnieje kilka głównych podejść dietetycznych:3233
Dieta eliminacyjna
Wyróżnia się kilka rodzajów diet eliminacyjnych:
- Dieta z eliminacją 6 pokarmów (6FED) – wyklucza mleko krowie, pszenicę, jaja, soję, orzeszki ziemne/orzechy drzewne oraz owoce morza. Wykazano, że osiąga remisję u około 73-74% pacjentów pediatrycznych.3435
- Dieta z eliminacją 4 pokarmów (4FED) – wyklucza mleko krowie, pszenicę, jaja i soję. Wykazano, że osiąga remisję u około 64% pacjentów.36
- Dieta z eliminacją 1 pokarmu (1FED) – wyklucza tylko mleko krowie. Odsetek remisji waha się zwykle między 43-68% pacjentów.3738
Niedawne badania wykazały, że eliminacja samego mleka zwierzęcego z diety dorosłych z EoE może być równie skuteczna jak tradycyjna dieta z eliminacją 6 pokarmów.39 Mleko jest obecnie uznawane za najczęstszy czynnik wyzwalający, a pacjenci/rodziny, którzy decydują się na rozpoczęcie od wstępnej diety eliminacyjnej, mogą skupić się na unikaniu mleka jako pierwszym podejściu.40
Dieta elementarna
Dieta elementarna polega na całkowitym usunięciu białek z diety. Pacjent otrzymuje preparaty oparte na aminokwasach, które nie wywołują reakcji alergicznych.41 Dieta ta wykazuje wysokie wskaźniki odpowiedzi (prawie 90% u dzieci, 70% u dorosłych), z szybkim złagodzeniem objawów i remisją histologiczną.42
Jednak ze względu na słabą tolerancję i trudności w przestrzeganiu, dieta elementarna jest zwykle zarezerwowana dla pacjentów opornych na inne metody leczenia.43 Często wymaga użycia sondy nosowo-żołądkowej lub gastrostomii, ponieważ preparaty mają nieprzyjemny smak.44
Diety eliminacyjne powinny być stosowane wyłącznie pod nadzorem lekarza i dietetyka doświadczonego w leczeniu EoE, aby zapewnić odpowiednie odżywianie i wsparcie w procesie identyfikacji pokarmów wyzwalających.4546
Rozszerzanie przełyku (dylacja)
Endoskopowe rozszerzanie przełyku jest wskazane u pacjentów z istotnym zwężeniem przełyku, które powoduje trudności w połykaniu lub uwięźnięcie pokarmu. Procedura ta polega na mechanicznym rozszerzeniu zwężonych obszarów przełyku za pomocą balonów lub bużji wprowadzanych podczas endoskopii.47
Rozszerzanie przełyku może prowadzić do szybkiej poprawy objawów dysfagii, z poprawą objawów obserwowaną u 75-87% pacjentów.4849 Jednak procedura ta leczy tylko objaw (zwężenie), a nie podstawową przyczynę choroby (zapalenie), dlatego powinna być stosowana w połączeniu z leczeniem przeciwzapalnym.50
Rozszerzanie jest zwykle odraczane do czasu, gdy pacjenci zostaną odpowiednio leczeni terapią farmakologiczną lub dietetyczną i będą dostępne wyniki odpowiedzi na terapię.51 Może być stosowane, gdy steroidy nie są skuteczne lub jako wybór pozwalający uniknąć ciągłego stosowania leków.52
Algorytm leczenia
Według najnowszych wytycznych, leczenie EoE powinno uwzględniać preferencje pacjenta, ciężkość objawów i choroby współistniejące.5354 Obecnie nie ma ustalonego schematu wskazującego, która opcja terapeutyczna powinna być stosowana jako pierwsza, a wybór powinien być dokonywany w ramach wspólnego podejmowania decyzji między lekarzem a pacjentem.55
Typowy algorytm leczenia może obejmować:5657
- Pierwsza linia: IPP, steroidy topiczne, terapia dietetyczna lub dupilumab
- Ocena odpowiedzi po 8-12 tygodniach (lub 12-24 tygodniach dla dupilumabu) za pomocą endoskopii z biopsją
- W przypadku braku odpowiedzi: zmiana na inną opcję pierwszej linii lub eskalacja do dupilumabu (jeśli wcześniej nie stosowano)
- Rozszerzanie przełyku u pacjentów ze zwężeniem przełyku lub opornymi objawami
- Terapia podtrzymująca u pacjentów z odpowiedzią na leczenie
Warto zauważyć, że u pacjentów z ciężkim EoE lub z wieloma chorobami atopowymi, dupilumab może być rozważany jako leczenie początkowe.58
Terapia podtrzymująca
EoE jest chorobą przewlekłą, a u większości pacjentów po przerwaniu leczenia dochodzi do szybkiego nawrotu.59 Dlatego konieczne jest długoterminowe leczenie podtrzymujące, aby zapobiec nawrotom i powikłaniom.60
Opcje terapii podtrzymującej mogą obejmować:61
- Kontynuację steroidów topicznych w zmniejszonej dawce
- Długoterminowe stosowanie IPP
- Ciągłe unikanie zidentyfikowanych alergenów pokarmowych
- Długoterminowe leczenie dupilumabem
Regularne monitorowanie za pomocą endoskopii z biopsją jest zalecane, nawet u pacjentów bezobjawowych, ponieważ objawy nie zawsze korelują ze stanem histologicznym.62 Typowo, pacjenci powinni mieć powtarzane badania endoskopowe około rok po osiągnięciu remisji histologicznej, chyba że wystąpią objawy wymagające wcześniejszego badania.63
Nowe kierunki w leczeniu
Badania nad nowymi opcjami terapeutycznymi dla EoE koncentrują się głównie na lekach biologicznych ukierunkowanych na określone mediatory zapalne zaangażowane w patogenezę choroby.64
Oprócz dupilumabu, obecnie badane są inne leki biologiczne, takie jak:6566
- Benralizumab (Fasenra) – inhibitor receptora interleukiny-5
- Cendakimab – przeciwciało monoklonalne przeciwko IL-13
Trwają również badania nad lekami doustnymi, które mogłyby zapewnić wygodniejszą opcję leczenia dla pacjentów z EoE.67
Podsumowanie podejścia terapeutycznego
Leczenie eozynofilowego zapalenia przełyku wymaga podejścia wielodyscyplinarnego, obejmującego gastroenterologów, alergologów, patologów i dietetyków.68 Wybór optymalnej strategii leczenia powinien uwzględniać preferencje pacjenta, ciężkość choroby, choroby współistniejące i dostępność określonych opcji terapeutycznych.69
Dla pacjentów pediatrycznych szczególnie ważne jest zapewnienie normalnego wzrostu i rozwoju, co może wpływać na wybór opcji terapeutycznych.70 Z kolei u dorosłych głównym celem jest kontrola objawów i zapobieganie powikłaniom związanym z włóknieniem.71
Wraz z postępem w rozumieniu patogenezy EoE i rozwojem nowych terapii, możliwości leczenia tej choroby stale się rozszerzają, oferując pacjentom lepsze perspektywy na kontrolę objawów i poprawę jakości życia.72
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.