Ehrlichioza i anaplazmoza
Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Ehrlichioza i anaplazmoza to choroby odkleszczowe wywoływane przez bakterie z rodzaju Ehrlichia i Anaplasma, manifestujące się objawami grypopodobnymi, takimi jak gorączka powyżej 38,9°C, bóle mięśni, głowy, nudności, wymioty oraz leukopenia i trombocytopenia. W USA stanowią one drugą najczęstszą grupę chorób odkleszczowych po boreliozie, z wskaźnikami śmiertelności odpowiednio 2,7% i 0,3%. Diagnostyka opiera się na badaniach serologicznych (IFA), PCR oraz ocenie morfologii krwi, a szybkie wdrożenie leczenia doksycykliną (100 mg dwa razy dziennie u dorosłych, 2,2 mg/kg u dzieci <45 kg) jest kluczowe dla zapobiegania powikłaniom takim jak niewydolność wielonarządowa, DIC, drgawki czy śpiączka. Terapia powinna trwać minimum 5-7 dni, kontynuowana co najmniej 3 dni po ustąpieniu gorączki, a w przypadku anaplazmozy zaleca się 10-14 dni leczenia ze względu na możliwą koinfekcję z Borrelia spp. Rifampicyna stanowi alternatywę u pacjentów z przeciwwskazaniami do tetracyklin. Wczesne rozpoznanie i leczenie są szczególnie istotne u osób z immunosupresją, u których przebieg choroby jest cięższy i bardziej śmiertelny.
Wprowadzenie do ehrlichiozy i anaplazmozy
Ehrlichioza i anaplazmoza to podobne choroby odkleszczowe, które wywołują objawy grypopodobne, w tym gorączkę, bóle mięśni i głowy. Objawy zwykle pojawiają się w ciągu 14 dni po ukąszeniu przez kleszcza. Choroby te są wywoływane przez bakterie z rodzaju Ehrlichia (ehrlichioza) oraz Anaplasma (anaplazmoza).12
W Stanach Zjednoczonych ehrlichioza i anaplazmoza są najczęściej rejestrowanymi chorobami odkleszczowymi po boreliozie, z szacowanymi wskaźnikami śmiertelności wynoszącymi odpowiednio 2,7% i 0,3%. Wzrost liczby tych chorób odkleszczowych stanowi problem zdrowia publicznego, ponieważ populacja kleszczy rośnie głównie z powodu zmian klimatycznych, a ich zasięg geograficzny się rozszerza.3
W przypadku szybkiego leczenia odpowiednimi antybiotykami, pacjent zwykle powraca do zdrowia w ciągu kilku dni. Jednakże nieleczona ehrlichioza i anaplazmoza mogą prowadzić do poważnych, zagrażających życiu powikłań, szczególnie u osób z osłabionym układem odpornościowym.14
Objawy kliniczne
Objawy ehrlichiozy i anaplazmozy są podobne. Większość przypadków charakteryzuje się nagłym początkiem choroby grypopodobnej z niespecyficznymi objawami takimi jak:5
- Gorączka (często powyżej 38,9°C)
- Dreszcze
- Silny ból głowy
- Bóle mięśni
- Osłabienie
- Nudności i wymioty
- Kaszel
- Złe samopoczucie
Wysypka jest niezbyt częsta w anaplazmozie, natomiast u niektórych pacjentów zakażonych E. chaffeensis (sprawca ludzkiej monocytarnej ehrlichiozy) może rozwinąć się plamisto-grudkowa lub wybroczynowa wysypka na tułowiu i kończynach.57
Powikłania
Bez szybkiego leczenia, ehrlichioza i anaplazmoza mogą mieć poważne skutki nawet u zdrowych dorosłych lub dzieci. Osoby z osłabionym układem odpornościowym są bardziej narażone na poważniejsze i zagrażające życiu powikłania.1
Powikłania nieleczonego zakażenia mogą obejmować:8
- Niewydolność nerek
- Niewydolność oddechową
- Niewydolność serca
- Uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego
- Drgawki
- Śpiączkę
- Ciężkie infekcje wtórne
Ehrlichioza i anaplazmoza mogą prowadzić do rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego, niewydolności wielonarządowej, napadów drgawkowych i śpiączki.5 Dodatkowo, istnieją doniesienia o rozwoju limfohistiocytozy hemofagocytarnej w przebiegu tych chorób.910
Diagnostyka ehrlichiozy i anaplazmozy
Wczesne rozpoznanie i leczenie ehrlichiozy i anaplazmozy są kluczowe, ponieważ szybkie leczenie antybiotykami znacznie poprawia rokowanie.9 Diagnostyka opiera się na kombinacji objawów klinicznych, dodatnich wyników badań serologicznych, testów PCR oraz badań hematologicznych z pomiarem liczby płytek krwi.11
Metody diagnostyczne
Rozpoznanie ehrlichiozy i anaplazmozy powinno być rozważone u pacjentów z objawami grypopodobnymi z przewagą objawów żołądkowo-jelitowych oraz związanymi z nimi nieprawidłowościami laboratoryjnymi, takimi jak leukopenia, trombocytopenia i podwyższony poziom transaminaz.12
Diagnostyka obejmuje:13
- Badania serologiczne – metoda immunofluorescencji pośredniej (IFA)
- Reakcja łańcuchowa polimerazy (PCR) na próbkach krwi
- Badanie rozmazu krwi – obserwacja moruli (skupisk bakterii) w komórkach krwi
PCR lub obecność moruli na rozmazie krwi są pomocne, jeśli wynik jest dodatni, jednak wyniki ujemne nie wykluczają choroby. Preferowaną metodą potwierdzenia obu chorób jest IFA. Podobnie jak w ocenie gorączki plamistej Gór Skalistych, należy uzyskać sparowane próbki surowicy z fazy ostrej i rekonwalescencji, w odstępie dwóch do czterech tygodni. Czterokrotny wzrost miana IgG jest diagnostyczny.12
Ważne jest, aby badania potwierdzające nie opóźniały rozpoczęcia leczenia.12 Wielu lekarzy rozpoczyna leczenie empiryczne przy podejrzeniu tych chorób, zanim wyniki badań będą dostępne.14
Leczenie ehrlichiozy i anaplazmozy
Leczenie ehrlichiozy i anaplazmozy najlepiej rozpocząć przed otrzymaniem wyników badań laboratoryjnych. Opóźnienie leczenia może prowadzić do poważnych powikłań, w tym nadkażeń wirusowych i grzybiczych, a nawet śmierci w 2-5% przypadków.15
Antybiotykoterapia
Doksycyklina jest lekiem z wyboru dla pacjentów w każdym wieku z ehrlichiozą i anaplazmozą.16 Zalecane dawkowanie doksycykliny to:
- Dla dorosłych: 100 mg dwa razy dziennie (doustnie lub dożylnie)9
- Dla dzieci o wadze poniżej 45 kg: 2,2 mg/kg masy ciała dwa razy dziennie (doustnie lub dożylnie)9
Doksycyklina jest najbardziej skuteczna w zapobieganiu poważnym powikłaniom, jeśli jest rozpoczęta wcześnie w przebiegu choroby.16 Jest ona wysoce skuteczna w leczeniu wielu chorób odkleszczowych, w tym anaplazmozy, ehrlichiozy, boreliozy i gorączki plamistej Gór Skalistych.16
Pacjenci z ehrlichiozą zwykle reagują na leczenie doksycykliną ustąpieniem gorączki w ciągu 48-72 godzin.917 Pacjenci z anaplazmozą również typowo wykazują dramatyczną odpowiedź na leczenie doksycykliną.18
Czas trwania leczenia
Leczenie powinno być kontynuowane przez co najmniej 3 dni po ustąpieniu gorączki i zaobserwowaniu poprawy innych objawów choroby.1915 Minimalne leczenie trwa od 5 do 7 dni, przy czym poważniejsza choroba może wymagać 2-3 tygodni leczenia antybiotykami.19
W przypadku podejrzenia anaplazmozy, pacjenci powinni być leczeni doksycykliną przez 10-14 dni, aby zapewnić odpowiednią długość terapii dla możliwej współistniejącej infekcji gatunkami Borrelia.20
Leczenie alternatywne
Jeśli pacjent jest w ciąży lub ma alergię na doksycyklinę, lekarz może przepisać antybiotyk rifampicynę (Rifadin, Rimactane).19 Korzyści ze stosowania doksycykliny przewyższają jednak ryzyko, nawet u kobiet w ciąży i dzieci.12 Pacjenci, którzy nie tolerują tetracyklin, mogą być leczeni 7-10-dniowym kursem rifampicyny.12
Stosowanie antybiotyków innych niż doksycyklina powinno odbywać się w porozumieniu ze specjalistą chorób zakaźnych.20
Leczenie w przypadkach ciężkich
W ciężkiej lub przewlekłej ehrlichiozie i/lub anaplazmozie mogą być potrzebne inne środki terapeutyczne lub leczenie, szczególnie w przypadku zakażeń E. canis. W przypadkach z krwotokiem lub zmianami narządowymi pies może wymagać przyjęcia do szpitala w celu bardziej intensywnego leczenia.17
Leczenia ehrlichiozy lub anaplazmozy nie należy rozpoczynać od glikokortykosteroidów w połączeniu z antybiotykami. Sterydy należy rozważyć tylko wtedy, gdy nie zaobserwowano zadowalającej odpowiedzi lub gdy pojawiają się powikłania immunologiczne.17
Pielęgnacja i opieka nad pacjentem
Pacjenci z ehrlichiozą i anaplazmozą wymagają odpowiedniej opieki medycznej, a w przypadku cięższych objawów – hospitalizacji. Ważne jest monitorowanie stanu pacjenta oraz szybkie reagowanie na potencjalne powikłania.15
Monitorowanie pacjenta
Nieprawidłowości laboratoryjne w ehrlichiozie zwykle ustępują u pacjentów po leczeniu ostrej choroby. Zarówno pełna morfologia krwi, jak i zmiany w elektroforezie białek surowicy powinny się znormalizować w ciągu 10-15 dni po rozpoczęciu terapii.17
Miana przeciwciał mogą utrzymywać się przez miesiące. Następnie, w większości zakażeń E. canis, stopniowo maleją przez 6-9 miesięcy po leczeniu.21
PCR jest przydatny do monitorowania pacjentów leczonych na te choroby, ponieważ może wykryć obecność DNA patogenu, niezależnie od miana przeciwciał w surowicy. Jednak chociaż technika ta jest bardziej czuła niż serologia w potwierdzaniu zakażenia, jej skuteczność może być ograniczona w wykrywaniu patogenów u pacjentów z subklinicznym zakażeniem, ponieważ organizmy mogą krążyć w krwi obwodowej z przerwami.21
Hospitalizacja
Pacjenci z umiarkowaną lub ciężką chorobą mogą wymagać hospitalizacji w celu diagnostyki i leczenia. Wczesne leczenie jest kluczowe. Należy rozważyć możliwość ehrlichiozy, gdy pacjenci mają gorączkę i historię niedawnego narażenia na kleszcze.22
W rzadkich przypadkach anaplazmoza może powodować poważne powikłania, takie jak:23
- Problemy mózgowe, takie jak dezorientacja, drgawki lub śpiączka
- Nadmierne krwawienie (krwotok)
- Niewydolność serca
- Niewydolność oddechowa
- Niewydolność nerek
- Wstrząs septyczny
Konsultacje specjalistyczne
Specjalista chorób zakaźnych powinien być konsultowany w przypadku każdego pacjenta z ostrą chorobą gorączkową i niedawną historią narażenia na kleszcze.22 Personel Departamentu Zdrowia jest również dostępny, aby zapewnić konsultacje kliniczne dotyczące diagnozy i leczenia ehrlichiozy i anaplazmozy oraz innych chorób odkleszczowych.18
Profilaktyka i zapobieganie
Najlepszym sposobem na uniknięcie ehrlichiozy lub anaplazmozy jest unikanie ukąszeń kleszczy podczas przebywania na zewnątrz.24 Większość kleszczy przyczepia się do dolnych części nóg i stóp podczas chodzenia lub pracy w trawiastych, zalesionych obszarach lub na zarośniętych polach. Po przyczepioniu się do ciała, kleszcz zazwyczaj pełznie w górę, aby znaleźć miejsce do wbicia się w skórę.2″>25
Ochrona przed kleszczami
Jeśli zamierzasz pracować lub bawić się w obszarze, który jest prawdopodobnym siedliskiem kleszczy, postępuj zgodnie z tymi wskazówkami, aby się chronić:2613
- Unikaj obszarów takich jak lasy lub pola, gdzie występują kleszcze
- Używaj repelentu na owady z DEET na skórze i permetryny na ubraniach
- Noś ubrania z długimi rękawami, które ściśle przylegają do nadgarstków, talii i kostek
- Sprawdzaj ciało dwa razy dziennie pod kątem przyczepnionych kleszczy i usuwaj je natychmiast
- Podczas usuwania kleszcza, mając na sobie rękawice ochronne, delikatnie chwyć kleszcza pęsetą jak najbliżej skóry i powoli, delikatnie odciągnij go
Zapobieganie dostępowi kleszczy do skóry obejmuje trzymanie się ścieżek i szlaków, wpuszczanie spodni w buty lub skarpety, noszenie koszul z długimi rękawami oraz stosowanie repelentów z dietylotoluamidem (DEET) na powierzchnie skóry.15
Postępowanie po ugryzieniu przez kleszcza
Jeśli znajdziesz kleszcza na swoim ciele, nie panikuj. Szybkie usunięcie kleszcza stanowi dobrą obronę przed przenoszeniem bakterii.24
Badania sugerują, że kleszcz musi być przyczepiony do ciała przez co najmniej 24 godziny, aby spowodować chorobę. Wczesne usunięcie może zapobiec zakażeniu.27
Jeśli wystąpi utrzymujące się podrażnienie w miejscu ukąszenia lub pojawią się jakiekolwiek objawy, które mogą wskazywać na zakażenie odkleszczowe, skontaktuj się z lekarzem.24
Szczególne przypadki kliniczne
Ehrlichioza i anaplazmoza mogą wymagać specjalnego podejścia w określonych populacjach pacjentów lub w przypadku współistniejących infekcji.5
Ciąża i leczenie
Szczególnym wyzwaniem dla klinicystów jest ehrlichioza w ciąży, ponieważ tetracykliny są przeciwwskazane w tej populacji. Jednak korzyści ze stosowania doksycykliny przewyższają ryzyko, nawet u kobiet w ciąży.2812
Ze względu na brak doświadczenia klinicznego z innymi lekami, które wykazują aktywność in vitro, nie ma ustalonych zaleceń dotyczących leczenia dzieci poniżej ośmiu lat, a także osób nadwrażliwych na leki tetracyklinowe.28
Współistniejące infekcje
Koinfekcja dwoma lub więcej czynnikami przenoszonymi przez kleszcze jest powszechna, a psy zakażone jednocześnie boreliozą (Borrelia burgdorferi), A. phagocytophilum i Anaplasma są prawie dwa razy bardziej narażone na rozwój choroby klinicznej niż psy zakażone tylko jednym czynnikiem.29
Pacjenci z podejrzeniem anaplazmozy powinni być leczeni doksycykliną przez 10-14 dni, aby zapewnić odpowiednią długość terapii dla możliwej współistniejącej infekcji gatunkami Borrelia.20
Jeśli pacjenci nie poprawiają się podczas terapii, należy zbadać ich pod kątem współistniejącego zakażenia Babesia.30
Pacjenci z osłabioną odpornością
Ehrlichioza i anaplazmoza wydają się być bardziej ciężkie i mają wyższy wskaźnik śmiertelności u pacjentów z obniżoną odpornością spowodowaną lekami immunosupresyjnymi (np. kortykosteroidy, chemioterapia przeciwnowotworowa, długotrwałe leczenie immunosupresyjne po przeszczepieniu narządów), zakażeniem HIV lub splenektomią.5
Pacjenci, którzy są starsi lub mają obniżoną odporność, mogą mieć gorsze rokowanie, jeśli nie są leczeni szybko.3
Ehrlichioza i anaplazmoza w medycynie weterynaryjnej
Ehrlichioza i anaplazmoza są ważnymi chorobami odkleszczowymi o światowym zasięgu występowania u zwierząt towarzyszących, szczególnie u psów.31
Objawy u zwierząt
Ehrlichioza i anaplazmoza wyglądają podobnie, gdy lekarz weterynarii przeprowadza badanie fizykalne. Niska liczba płytek krwi (trombocytopenia) jest powszechna, co może prowadzić do siniaków lub nieprawidłowego krwawienia. Ehrlichioza i niektóre gatunki Anaplasma mogą również powodować niską liczbę czerwonych krwinek, czyli anemię, która może objawiać się bladą skórą i dziąsłami lub powodować zmęczenie zwierzęcia. Opuchnięte lub bolesne stawy mogą być również obserwowane w przypadku ehrlichiozy i niektórych zakażeń anaplazmozą. Wszystkie te objawy mogą wystąpić nagle lub mogą pojawiać się z przerwami przez dłuższy czas.32
Gdy pies zaraża się ehrlichiozą lub anaplazmozą, zwykle wykazuje objawy takie jak gorączka, letarg, ból stawów, a w cięższych przypadkach zaburzenia krwawienia, anemia lub nagła śmierć. Te choroby wpływają na komórki krwi psa i mogą prowadzić do znaczących problemów zdrowotnych, jeśli nie są leczone, takich jak przewlekły ból stawów i poważne uszkodzenie narządów.33
Diagnostyka u zwierząt
Ze względu na to, że choroby te są przenoszone przez kleszcze i mogą prowadzić do dość poważnych chorób u psów i ludzi, stworzono metody testowania, które szybko badają obecność tych organizmów u zwierząt. Najczęstszym testem jest test IDEXX Snap, który może być wykonany w ciągu kilku minut przez lekarzy weterynarii w ogólnych klinikach lub szpitalach. Testy Snap wykorzystują małą próbkę krwi do określenia, czy zwierzę wytworzyło przeciwciała przeciwko Anaplasma spp. i Ehrlichia spp.34
Niestety, testy Snap nie są w 100% dokładne, a wyniki mogą być nieco mylące. Testy mogą czasami być ujemne, nawet jeśli zwierzę ma infekcję. Może to być spowodowane tym, że zwierzę zostało niedawno zakażone i nie miało czasu na wytworzenie wystarczającej ilości przeciwciał, aby test był dodatni.35
Leczenie zwierząt
Wszystkie zakażenia Ehrlichia spp. i Anaplasma spp. u psów i kotów reagują na leczenie doksycykliną. Obecnie zaleca się schemat leczenia 10 mg/kg przez 28 dni. Niektóre badania wykazały niepowodzenie w usunięciu zakażeń u psów, szczególnie przy krótszych kursach terapii.11
Ochronna odporność nie wydaje się rozwijać, a po leczeniu może dojść do ponownego zakażenia, wymagającego dodatkowych kursów terapii.11
Aby leczyć zakażenie Ehrlichia i Anaplasma spp., lekiem z wyboru jest doksycyklina ze względu na jej lepszą penetrację wewnątrzkomórkową i właściwości bakteriostatyczne przeciwko riketsjiom. Doksycyklina jest zalecana dla psów w każdym wieku. Jeśli podejrzewa się zakażenie, psy należy leczyć empirycznie; leczenia nie należy wstrzymywać ani opóźniać w oczekiwaniu na wyniki laboratoryjne.36
Profilaktyka u zwierząt
Zapobieganie ehrlichiozie i anaplazmozie odbywa się poprzez kontrolę kleszczy u psów.36 Nie są dostępne szczepionki zapobiegające zakażeniu zwierząt domowych przez patogeny Ehrlichia spp. i Anaplasma spp. Rygorystyczne przestrzeganie rutynowego stosowania skutecznych akarycydów ma kluczowe znaczenie dla zapobiegania zakażeniom i chorobom powodowanym przez te organizmy.11
Profilaktyczne środki odgrywają kluczową rolę w zarządzaniu ryzykiem związanym z tymi chorobami. Regularne kontrole weterynaryjne, leki zapobiegawcze i zarządzanie środowiskiem są naszymi najlepszymi narzędziami w zapobieganiu ehrlichiozie i anaplazmozie oraz innym chorobom przenoszonym przez kleszcze.33
Przez cały rok stosowanie środków zapobiegawczych przeciwko kleszczom, takich jak Credelio (lotilaner), jest najlepszym sposobem na ochronę psa przed ehrlichiozą, anaplazmozą i innymi chorobami przenoszonymi przez kleszcze.37
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.