Dżuma
Epidemiologia
Dżuma, wywoływana przez bakterię Yersinia pestis, pozostaje poważnym zagrożeniem zdrowia publicznego, szczególnie w 26 krajach endemicznych, głównie w Afryce, Azji i Ameryce Południowej. Rocznie notuje się około 600-2000 przypadków, z globalną śmiertelnością poniżej 200 zgonów, głównie z powodu braku leczenia. Największe obciążenie chorobą obserwuje się na Madagaskarze, w Demokratycznej Republice Konga i Peru. W USA dżuma występuje sporadycznie, głównie w zachodnich stanach, ze średnio 7 przypadkami rocznie, z dominującą postacią dymieniczą (>80%). Choroba przenosi się głównie przez ukąszenia zakażonych pcheł, kontakt z zakażonymi zwierzętami oraz drogą kropelkową w przypadku dżumy płucnej, która wymaga izolacji pacjentów i stosowania środków ochrony osobistej. Wczesne podanie antybiotyków (np. doksycykliny, cyprofloksacyny) w ciągu 24 godzin od objawów jest kluczowe dla zmniejszenia śmiertelności, a chemioprofilaktyka jest zalecana dla osób z bliskiego kontaktu z chorymi.
- Epidemiologia dżumy
- Nadzór epidemiologiczny nad dżumą
- Międzynarodowy system nadzoru
- Metody nadzoru epidemiologicznego
- Nadzór nad dżumą wśród zwierząt
- Nowoczesne metody nadzoru
- Czynniki ryzyka i drogi transmisji
- Kontrola i zapobieganie
- Środki kontroli epidemii
- Profilaktyka i leczenie
- Izolacja i środki ostrożności
- Kontrola wektorów i rezerwuarów
- Wyzwania w nadzorze i kontroli dżumy
- Bariery w diagnozowaniu i raportowaniu
- Wpływ zmian klimatycznych
- Wyzwania w nadzorze nad zwierzętami
- Interakcje z innymi chorobami zakaźnymi
- Znaczenie nadzoru dla zdrowia publicznego
- Wczesne wykrywanie i reakcja
- Zapobieganie epidemiom
- Monitorowanie skuteczności interwencji
- Międzynarodowa współpraca
- Podsumowanie obecnej sytuacji epidemiologicznej
Epidemiologia dżumy
Dżuma to ostra choroba bakteryjna wywoływana przez bakterię Yersinia pestis, która charakteryzuje się wysokim wskaźnikiem śmiertelności, nawet pomimo dostępności skutecznych metod leczenia. Głównym problemem jest to, że ogniska choroby często występują w odległych obszarach, gdzie diagnoza i opieka medyczna są utrudnione.1 Na przestrzeni ostatnich 2500 lat dżuma spowodowała miliony zgonów w kolejnych pandemiach, w tym w tak zwanej „Czarnej Śmierci” w XIV wieku, która zabiła około jednej trzeciej populacji Europy (szacunkowo 17-28 milionów ludzi).12
Obecnie dżuma jest uważana za chorobę ponownie pojawiającą się (reemerging disease), ponieważ liczba przypadków u ludzi rośnie, a ogniska choroby pojawiają się w różnych krajach po latach względnego spokoju.3 Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) rocznie na świecie notuje się około 1000-2000 przypadków dżumy.4 Niektóre źródła wskazują na nieco niższą liczbę – około 600 przypadków rocznie.5 W XXI wieku z powodu dżumy umiera rocznie mniej niż 200 osób na całym świecie, głównie z powodu braku odpowiedniego leczenia.6
Globalne rozmieszczenie dżumy
Dżuma występuje na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Australii i Antarktydy.37 Ogniska endemiczne dżumy występują w Afryce, Azji, Ameryce Południowej i zachodniej części Ameryki Północnej.8 Obecnie dżuma jest uważana za endemiczną w 26 krajach na świecie, przy czym najwięcej przypadków odnotowuje się w odległych obszarach Afryki.6
Trzy kraje o najwyższej endemiczności to:6
- Madagaskar (uznawany za kraj o najwyższej endemiczności)
- Demokratyczna Republika Konga
- Peru
Od lat 90. XX wieku większość przypadków dżumy u ludzi odnotowuje się w Afryce.10 Zaobserwowano istotne przesunięcie obciążenia chorobą z Azji do Afryki, gdzie obecnie występuje ponad 90% wszystkich przypadków.11 Ogniska epidemiczne dotyczą najczęściej małych miejscowości i wiosek lub terenów rolniczych, a nie większych miast.10
W latach 2010-2015 WHO odnotowała łącznie 3248 przypadków dżumy na całym świecie, w tym 584 zgony.11 Według danych z lat 2010-2019, kraje o największej liczbie przypadków to (w kolejności malejącej): Madagaskar, Demokratyczna Republika Konga, Uganda, Peru, Tanzania i Stany Zjednoczone. Te sześć krajów odpowiadało za łącznie 4547 przypadków ze śmiertelnością na poziomie 17% (786 zgonów).12
Dżuma w Ameryce Północnej
W Stanach Zjednoczonych dżuma występuje głównie w stanach zachodnich. Ostatnia epidemia dżumy w USA miała miejsce w Los Angeles w 1924 roku. Od tego czasu wszystkie przypadki dżumy u ludzi w USA były sporadyczne, nabyte od dzikich gryzoni lub ich pcheł, bądź poprzez bezpośredni kontakt z zakażonymi zwierzętami.13
W Stanach Zjednoczonych rocznie odnotowuje się średnio 7 przypadków dżumy u ludzi (zakres: 1-17 przypadków rocznie).410 Większość przypadków występuje w dwóch regionach:14
- Północny Nowy Meksyk, północna Arizona i południowe Kolorado
- Kalifornia, południowy Oregon i zachodnia Nevada
Ponad 80% przypadków dżumy w USA to postać dymienicza. Choroba dotyka osoby w każdym wieku (od niemowląt do 96 lat), choć 50% przypadków występuje u osób w wieku 12-45 lat.1011 Od połowy XX wieku dżuma w USA występuje typowo na obszarach wiejskich zachodnich stanów. Przypadki w stanach wschodnich dotyczą osób, które podróżowały ze stanów zachodnich lub miały kontakt z bakterią w laboratorium.10
W Kanadzie przypadki dżumy są bardzo rzadkie. Ostatni przypadek odnotowano w 1939 roku.11
Nadzór epidemiologiczny nad dżumą
Nadzór nad dżumą jest niezbędny do wczesnego wykrywania przypadków, monitorowania ognisk choroby oraz wdrażania odpowiednich środków kontroli i zapobiegania. WHO ma na celu zapobieganie wybuchom epidemii dżumy poprzez utrzymywanie nadzoru i wspieranie krajów zagrożonych w przygotowaniach.8
Międzynarodowy system nadzoru
Dżuma podlega Międzynarodowym Przepisom Zdrowotnym (International Health Regulations, 2005) i jest chorobą podlegającą obowiązkowi zgłaszania do Światowej Organizacji Zdrowia.11 W większości krajów dżuma jest chorobą podlegającą obowiązkowemu zgłaszaniu, co oznacza, że wszystkie podejrzane lub potwierdzone przypadki muszą być natychmiast zgłaszane odpowiednim organom zdrowia publicznego.15
Skuteczny i efektywny nadzór nad dżumą wymaga:8
- Wykwalifikowanego i czujnego personelu opieki zdrowotnej (oraz społeczeństwa) do szybkiego diagnozowania i zarządzania pacjentami z infekcją
- Identyfikowania czynników ryzyka
- Prowadzenia bieżącego nadzoru
- Kontrolowania wektorów i gospodarzy
- Potwierdzania diagnozy testami laboratoryjnymi
- Komunikowania wyników odpowiednim władzom
Metody nadzoru epidemiologicznego
Nadzór nad dżumą koncentruje się przede wszystkim na przypadkach u ludzi, następnie na wektorach i rezerwuarach, ale ważne jest również monitorowanie bakterii (zjadliwość i oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe).16 Aktywny długoterminowy nadzór nad ogniskami zwierzęcymi, w połączeniu z szybką reakcją podczas wybuchów chorób zwierząt, skutecznie zmniejszył liczbę ognisk dżumy u ludzi.8
System nadzoru nad dżumą powinien obejmować:16
- Monitorowanie historycznych ognisk uważanych za wygasłe (ze względu na możliwość ponownego pojawienia się)
- Nadzór w slumsach, kopalniach, obozach dla uchodźców itp., nawet z dala od znanych ognisk
- Identyfikację specyficznych rezerwuarów, ponieważ ich wrażliwość lub oporność na dżumę jest zróżnicowana
- Monitorowanie gryzoni, głównie poprzez szacowanie ich liczebności, indeksów pcheł i częstości występowania Yersinia pestis
- Identyfikację gatunków pcheł, które mają różną skuteczność przenoszenia i poziomy oporności na insektycydy
Nadzór nad dżumą wśród zwierząt
Dżuma jest chorobą odzwierzęcą (zoonozą), która głównie dotyka gryzonie; ludzie są przypadkowymi gospodarzami.3 Przetrwanie bakterii w naturze zależy od interakcji pchła-gryzoń, a zakażenie u ludzi nie przyczynia się do utrzymania bakterii w przyrodzie.3
Prowadzenie nadzoru nad krążeniem Y. pestis u zwierząt i pcheł może być użyteczne do monitorowania ryzyka przenoszenia dżumy na ludzi.17 Badanie przeprowadzone na Madagaskarze wykazało, że nadzór nad małymi ssakami może służyć jako strategia monitorowania krążenia bakterii i aktywować ukierunkowane środki zapobiegania i kontroli.17
Przykłady programów nadzoru nad zwierzętami obejmują:18
- W Republice Południowej Afryki działają 3 krajowe ośrodki nadzoru nad dżumą (obszar Coega w metropolii Nelson Mandela Bay w Prowincji Przylądkowej Wschodniej, gmina eThekwini w Prowincji KwaZulu-Natal oraz miasto Johannesburg w Prowincji Gauteng). Gryzonie są odławiane i badane na obecność przeciwciał przeciwko dżumie; w przypadku wyniku dodatniego wdrażane są środki zdrowia publicznego, aby zapobiec zakażeniu ludzi.
- W Mongolii i Chinach wprowadzono systemy nadzoru nad świstakami, które są rezerwuarem dżumy. Analizy wykazały, że gęstość populacji świstaków wpływa na dynamikę dżumy związaną z lokalnymi opadami, a istnieje również przestrzenna niejednorodność w efektach temperatury lokalnej wśród ognisk świstaków.19
Badania pokazują, że wykrywanie przeciwciał i antygenów Y. pestis u małych ssaków, indeks pcheł oraz różnorodność i obecność gryzoni mogą służyć jako wskaźniki ekologiczne do uruchamiania ukierunkowanych środków zapobiegania i kontroli dżumy.20
Nowoczesne metody nadzoru
Oprócz tradycyjnych metod nadzoru, obecnie rozwijane są również nowsze podejścia wykorzystujące technologie cyfrowe i analizy danych:
Nadzór syndromiczny – wykorzystuje przeddiagnostyczne dane do wczesnego wykrywania ognisk choroby. Systemy te wykorzystują zaawansowane algorytmy do poszukiwania nieoczekiwanych zmian w informacjach prodromowych lub przeddiagnostycznych dostępnych w elektronicznych danych zdrowotnych z różnych źródeł.2121
Google Trends – badania pokazały, że analizowanie zapytań internetowych może pomóc w prognozowaniu (nowcasting i forecasting) przypadków dżumy. Podczas niedawnego wybuchu dżumy na Madagaskarze, Google Trends odzwierciedlał wzrost zainteresowania chorobą w czasie rzeczywistym, zanim przypadki zostały formalnie zgłoszone przez WHO. Ta wcześniejsza cyfrowa reakcja w wyszukiwaniach internetowych może potencjalnie przyczynić się do lepszego zarządzania wybuchami epidemii.2222
Modelowanie nisz ekologicznych – modele potencjalnego rozmieszczenia dżumy w Kalifornii, oparte na niedawnych warunkach klimatycznych, dokładnie zidentyfikowały lokalizacje przypadków. Modele te mogą być wykorzystywane do identyfikacji potencjalnych obszarów ryzyka dżumy w oparciu o różne scenariusze klimatyczne, co może pomóc zarządzającym zdrowiem publicznym w decydowaniu, gdzie przydzielić zasoby nadzoru.23
Czynniki ryzyka i drogi transmisji
Dżuma jest chorobą odzwierzęcą, która przenosi się między zwierzętami i ludźmi poprzez ukąszenia zakażonych pcheł, bezpośredni kontakt z zakażonymi tkankami oraz wdychanie zakażonych kropel z dróg oddechowych.8
Główne drogi transmisji
Główne sposoby przenoszenia dżumy u ludzi to:3
- Ukąszenia przez pchły
- Ekspozycja na ludzi z dżumą płucną
- Kontakt z zakażonymi zwłokami zwierząt
- Zadrapania lub ugryzienia przez zakażone koty domowe
- Narażenie na aerozole zawierające bakterie wywołujące dżumę
Dżuma dymienicza i posocznicowa nie przenoszą się bezpośrednio z człowieka na człowieka. Natomiast dżuma płucna może być przenoszona z osoby na osobę przez zakażone kropelki podczas kaszlu.15 Podczas epidemii dżumy płucnej przenoszenie między ludźmi jest bardziej powszechne.3
Grupy i obszary podwyższonego ryzyka
Ryzyko zachorowania na dżumę występuje wszędzie tam, gdzie naturalnie występują ogniska dżumy (bakterie, rezerwuar zwierzęcy i wektor) i populacje ludzkie współistnieją.7 Wybuchom choroby szczególnie sprzyja ograniczony dostęp do antybiotyków i wczesnej opieki, na przykład w przeludnionych lub ubogich w zasoby środowiskach.7
Podczas epizootii (epidemii chorób epizoiotycznych) ludzie są narażeni na wysokie ryzyko transmisji, gdy gryzonie masowo giną, przyciągając pchły, które następnie mogą ukąsić ludzi.7
Większość przypadków dżumy w ostatnich latach odnotowano wśród ludzi mieszkających w małych miasteczkach i wioskach lub obszarach rolniczych, a nie w większych miastach.10 Możliwe, że dżuma jest bardziej powszechna w Afryce, ponieważ ubogie społeczności wiejskie żyją w bliskim sąsiedztwie gryzoni.11
Podróżni i mieszkańcy obszarów, gdzie występuje dżuma, powinni unikać kontaktu z gryzoniami i pchłami, unikać kontaktu z chorymi lub martwymi zwierzętami oraz trzymać się z dala od miejsc zainfestowanych przez gryzonie.4
Dżuma jako potencjalna broń biologiczna
Yersinia pestis jest uważana za możliwy czynnik bioterrorystyczny, ponieważ występuje naturalnie i może być wyizolowana i hodowana w laboratorium.4 W Stanach Zjednoczonych dżuma jest uznawana za chorobę „Kategorii A” przez Departament Bezpieczeństwa Wewnętrznego, co oznacza, że potencjalnie mogłaby być wykorzystana jako czynnik bioterrorystyczny.24
Yersinia pestis użyta w ataku bioterrorystycznym z wykorzystaniem aerozolu mogłaby wywołać przypadki dżumy płucnej.14 Dlatego też systemy nadzoru muszą być w stanie identyfikować przypadki i skupiska chorób u ludzi, które mogą być związane z atakiem bioterrorystycznym.25
Kontrola i zapobieganie
Skuteczna kontrola i zapobieganie dżumie wymagają kompleksowego podejścia, obejmującego nadzór, szybką diagnozę, odpowiednie leczenie oraz środki kontroli wektorów i rezerwuarów.
Środki kontroli epidemii
Główne środki kontroli dżumy obejmują:2627
- Zmniejszenie kontaktu z dzikimi gryzoniami i ich pchłami
- Ustanowienie programów nadzoru i kontroli na obszarach ryzyka
- Wczesne rozpoznanie i diagnoza
- Natychmiastowe zgłaszanie przypadków odpowiednim władzom
- Izolacja pacjentów, szczególnie z dżumą płucną
- Leczenie antybiotykami
- Kontrola pcheł i gryzoni
- Chemioprofilaktyka osób narażonych
WHO zaleca czterofazowy system zapobiegania i kontroli dżumy, który może być dostosowany do wymagań i zasobów różnych krajów. Pierwsze dwie fazy tego systemu dotyczą środków nadzwyczajnych, które należy wdrożyć w przypadku wystąpienia przypadku dżumy u człowieka:28
- Faza pierwsza koncentruje się głównie na rozpoznaniu przypadku i interwencji medycznej.
- Faza druga powinna być rozpoczęta natychmiast po fazie pierwszej. Obejmuje ona intensywne badanie środowiskowe potencjalnych miejsc narażenia dla przypadku ludzkiego oraz inicjację nadzwyczajnych środków kontroli, aby zapobiec dodatkowym przypadkom.
Profilaktyka i leczenie
Dżuma jest chorobą, która może być leczona antybiotykami, ale zakażona osoba musi być leczona we wczesnej fazie choroby, aby uniknąć poważnych powikłań i śmierci.4 Osoby narażone na dżumę mogą również przyjmować antybiotyki w celu zapobieżenia chorobie.15
Aby zapobiec wysokiemu ryzyku śmierci, antybiotyki (takie jak doksycyklina) lub fluorochinolony (takie jak cyprofloksacyna) powinny być podane w ciągu 24 godzin od wystąpienia pierwszych objawów.14
Osoby mające bliski kontakt z pacjentami z dżumą płucną lub te, które mają kontakt z zakażonymi płynami ustrojowymi lub tkankami, mogą być poddane ocenie i otrzymać antybiotyki profilaktyczne w celu zmniejszenia ryzyka zakażenia.4
Obecnie w Stanach Zjednoczonych nie jest dostępna szczepionka przeciwko dżumie.14
Izolacja i środki ostrożności
Pacjenci z dżumą płucną powinni być izolowani, aby zapobiec transmisji kropelkowej, i nosić maski w obecności innych osób.7 Pracownicy opieki zdrowotnej i osoby opiekujące się zakażonymi pacjentami powinny stosować środki ochrony osobistej.7
Wskazane są środki ostrożności dotyczące kropli podczas opieki nad pacjentami z dżumą, dopóki zapalenie płuc nie zostanie wykluczone i nie zostanie rozpoczęta odpowiednia antybiotykoterapia.29 Przypadki z dżumą płucną są uważane za zakaźne przez cały okres choroby objawowej i przez 72 godziny po rozpoczęciu leczenia antybiotykami.29
Kontrola wektorów i rezerwuarów
Kontrola gryzoni i pcheł, a także nadzór nad chorobą w populacji dzikich gryzoni, są głównymi środkami stosowanymi do monitorowania ryzyka wybuchów epidemii.18
Kontrola szkodników musi koncentrować się przede wszystkim na pchłach, ale konieczne jest połączenie kontroli gryzoni i pcheł.16 Należy jednak zachować ostrożność – podczas kampanii kontroli gryzoni ważne jest, aby najpierw zająć się pchłami, ponieważ nagła śmierć gryzoni może spowodować, że ich pchły będą szukać nowych gospodarzy, w tym ludzi, co może zwiększyć ryzyko transmisji.27
Wyzwania w nadzorze i kontroli dżumy
Pomimo postępów w nadzorze i kontroli dżumy, nadal istnieją znaczące wyzwania, szczególnie w obszarach endemicznych o ograniczonych zasobach.
Bariery w diagnozowaniu i raportowaniu
Brak laboratoriów diagnostycznych w środowiskach wiejskich stanowi istotną przeszkodę w wykrywaniu choroby we wczesnym stadium.30 Do potwierdzenia diagnozy dżumy potrzebne są testy laboratoryjne,4 ale w odległych obszarach dostęp do takich testów może być ograniczony.
Ponadto w miejscach takich jak Madagaskar, gdzie przesądy, brak zasobów finansowych i ograniczony dostęp do placówek medycznych mogą utrudniać dostęp do opieki zdrowotnej, wskaźnik śmiertelności może wzrosnąć do 40-70% w przypadku braku leczenia.30
Wpływ zmian klimatycznych
Zmiany klimatyczne mogą mieć istotny wpływ na dynamikę dżumy. Jednym z powodów ponownego pojawienia się dżumy może być globalne ocieplenie, które sprzyja zwiększonej częstości występowania Y. pestis w populacji gospodarzy.3
Wcześniejsze badania wykazały, że lokalne warunki klimatyczne mają znaczący nieliniowy wpływ na dynamikę dżumy wśród społeczności gryzoni.19 Przykładowo, zwiększone opady są charakterystycznie korzystne dla gryzoni, szczególnie tych żyjących w typowo suchych siedliskach; na przykład „dobre lata” z wysokim poziomem opadów poprawiają ich paszę i bilans wodny, co synergistycznie zwiększa ryzyko dżumy.19
Wyzwania w nadzorze nad zwierzętami
Chociaż nadzór nad zwierzętami jest kluczowy dla monitorowania dżumy, istnieje kilka wyzwań:2020
- Brak spójności między wykrywaniem przeciwciał i antygenów Y. pestis u małych ssaków a wykrywaniem DNA Y. pestis u pcheł.
- Wykrywanie DNA Y. pestis u pcheł wydaje się być mniej czułą metodą nadzoru.
- Oporność stawonogów-wektorów na insektycydy jest globalnym wyzwaniem ze względu na powszechne stosowanie insektycydów.
- Większość badań nad opornością pokazuje, że ciągłe i powtarzalne stosowanie tej samej klasy insektycydów tworzy wysokie poziomy oporności.
Interakcje z innymi chorobami zakaźnymi
Współwystępowanie dżumy z innymi chorobami zakaźnymi może stanowić dodatkowe wyzwanie. Obecnie największym problemem jest potencjalne rozprzestrzenianie się dżumy wśród ludzi podczas trwającej pandemii COVID-19.30 Wzajemne oddziaływanie tych dwóch chorób może skomplikować diagnozę, leczenie i kontrolę.
Znaczenie nadzoru dla zdrowia publicznego
Skuteczny nadzór nad dżumą ma kluczowe znaczenie dla ochrony zdrowia publicznego, szczególnie w obszarach endemicznych i na terenach narażonych na wprowadzenie choroby.
Wczesne wykrywanie i reakcja
Szybkie wykrywanie przypadków i zachęcanie do wczesnego poszukiwania pomocy w ośrodkach opieki zdrowotnej i jednostkach leczniczych jest kluczowe.7 Wczesny dostęp do leczenia antybiotykami jest niezbędny dla przeżycia i zmniejszenia powikłań.7
W przypadku wystąpienia wielu przypadków dżumy lub podejrzenia wybuchu epidemii, konieczne jest przeprowadzenie dochodzenia w celu ustalenia źródła zakażenia i sposobu przenoszenia (np. kontakt z chorymi gryzoniami).29
Zapobieganie epidemiom
Skuteczne zapobieganie i kontrola dżumy wymagają aktualnych informacji o zachorowalności i geograficznym rozmieszczeniu choroby. Najlepszym sposobem uzyskania takich informacji jest program nadzoru, który zbiera, analizuje i interpretuje dane kliniczne, epidemiologiczne i epizootiologiczne dotyczące choroby.28
W krajach afrykańskich należy wdrożyć szereg środków zapobiegawczych, w tym nadzór nad podejrzanymi naturalnymi ogniskami, kampanie zwalczania gryzoni i owadów oraz edukację zdrowotną społeczeństwa.28
Monitorowanie skuteczności interwencji
Nadzór pozwala również na monitorowanie skuteczności wdrożonych interwencji. Ponieważ nadzór jest kosztowny, określenie wskaźników łatwych do zebrania jest niezbędne, a modelowanie długoterminowych serii danych wykazało, że jest to możliwe.16
Dłuższy okres monitorowania może pokazać, czy ognisko dżumy nadal istnieje i rozszerza się wśród gospodarzy gryzoni, jak w przypadku ogniska dżumy Yulong w Chinach.31
Międzynarodowa współpraca
Ze względu na wysoki poziom znaczenia dżumy dla zdrowia publicznego i ryzyko jej ponownego pojawienia się, niezbędna jest międzynarodowa współpraca w zakresie nadzoru.32 Biorąc pod uwagę nowe odkrycia w Iranie i ponowne pojawienie się dżumy w sąsiednich krajach, ciągłe monitorowanie zakażeń dżumą u dzikich zwierząt w różnych regionach kraju ma kluczowe znaczenie dla zdrowia publicznego.32
WHO opracowała kompleksowe wytyczne dotyczące nadzoru nad dżumą, diagnozy, zapobiegania i kontroli, w tym nowe zalecenia oparte na dowodach naukowych dotyczące stosowania szybkich testów diagnostycznych, fluorochinolonów w leczeniu przypadków oraz środków ochrony osobistej w zapobieganiu transmisji pośmiertnej.33
Podsumowanie obecnej sytuacji epidemiologicznej
Pomimo swojej długiej historii, dżuma pozostaje istotnym zagrożeniem dla zdrowia publicznego w wielu częściach świata. Choroba jest obecnie endemiczna w 26 krajach, głównie w Afryce, Azji i Ameryce Południowej.6
Madagaskar, Demokratyczna Republika Konga i Peru są krajami o najwyższej endemiczności dżumy na świecie.6 W ostatnich dekadach zaobserwowano przesunięcie obciążenia chorobą z Azji do Afryki, gdzie obecnie występuje ponad 90% wszystkich przypadków.11
W Stanach Zjednoczonych dżuma występuje głównie w zachodnich stanach, z średnio 7 przypadkami rocznie.4 W Europie choroba nie występuje endemicznie, ale istnieje ryzyko zawleczenia przypadków z obszarów endemicznych.
Skuteczny nadzór epidemiologiczny, szybka diagnoza i odpowiednie leczenie pozostają kluczowe dla kontroli dżumy. Programy nadzoru nad zwierzętami są również niezbędne do monitorowania krążenia Y. pestis w rezerwuarach zwierzęcych i zapobiegania transmisji do ludzi.17
Wyzwania takie jak zmiany klimatyczne, rozwój oporności wektorów na insektycydy oraz ograniczony dostęp do diagnostyki i leczenia w odległych obszarach endemicznych podkreślają potrzebę ciągłego doskonalenia systemów nadzoru i strategii kontroli dżumy na całym świecie.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.