Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy (PUD) charakteryzuje się niską śmiertelnością w postaci niepowikłanej, jednak rokowanie pogarsza się w przypadku powikłań, zwłaszcza perforacji. Śmiertelność w perforowanym wrzodzie trawiennym (PPU) wynosi od 6% do 14%, a u pacjentów powyżej 70. roku życia może sięgać nawet 41%. Czynniki ryzyka gorszego rokowania obejmują wiek powyżej 65 lat, opóźnienie leczenia chirurgicznego powyżej 24 godzin, hipoalbuminemię (albuminy ≤37 g/l, szczególnie ≤1,5 g/dl), aktywną chorobę nowotworową, hiperbilirubinemię, podwyższony poziom kreatyniny, wstrząs przedoperacyjny oraz współistniejące choroby. Hipoalbuminemia jest najsilniejszym pojedynczym predyktorem śmiertelności (OR=8,7, AUC=0,78).
- Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy – Rokowanie (przewidywanie wyników)
- Ogólne rokowanie w chorobie wrzodowej
- Rokowanie w perforowanej chorobie wrzodowej
- Główne czynniki ryzyka wpływające na rokowanie
- Systemy oceny rokowania w perforowanej chorobie wrzodowej
- Porównanie skuteczności skal prognostycznych
- Skala POMPP – prosty system predykcji śmiertelności
- Znaczenie kliniczne oceny rokowania
- Implikacje dla praktyki klinicznej
- Kolejne rozdziały
Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy – Rokowanie (przewidywanie wyników)
Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy (peptic ulcer disease, PUD) stanowi istotny problem kliniczny, szczególnie w przypadkach powikłań, takich jak perforacja czy krwawienie. Rokowanie w tej chorobie zależy od wielu czynników, a odpowiednia ocena ryzyka jest kluczowa dla podejmowania właściwych decyzji terapeutycznych i poprawy wyników leczenia.12
Ogólne rokowanie w chorobie wrzodowej
Śmiertelność w niepowikłanej chorobie wrzodowej jest stosunkowo niska, jednak choroba ma wpływ na przeżycie pacjentów. Analiza przeżywalności wykazała, że nadmiar zgonów był niewielki i w przypadku pojedynczego wrzodu występował jedynie w pierwszym lub drugim roku po rozpoznaniu. Rokowanie było nieco poważniejsze w przypadku wrzodu żołądka niż wrzodu dwunastnicy, choć różnica nie była istotna statystycznie. Pacjenci z jednoczesnym występowaniem wrzodów żołądka i dwunastnicy mieli śmiertelność dwukrotnie wyższą niż ci z pojedynczymi wrzodami. Nie stwierdzono nadmiernej liczby zgonów u pacjentów poniżej 50. roku życia w momencie diagnozy. Czas trwania objawów przed diagnozą nie był czynnikiem predykcyjnym rokowania.1
Rokowanie w perforowanej chorobie wrzodowej
Perforacja wrzodu trawiennego (perforated peptic ulcer, PPU) stanowi poważne powikłanie o znaczącej śmiertelności. Wskaźniki śmiertelności w PPU utrzymują się na stałym poziomie pomimo postępów w medycynie. Śmiertelność waha się od 6% do 14% w ostatnich badaniach, a u osób starszych (powyżej 70 lat) może sięgać nawet 41%.23 W niektórych badaniach odnotowano śmiertelność sięgającą od 1,3% do 40%, a u pacjentów w podeszłym wieku poddawanych operacji z powodu PPU nawet 12%-47%.3
W badaniu National Emergency Laparotomy Audit z Wielkiej Brytanii stwierdzono, że 60-dniowa śmiertelność wewnątrzszpitalna po operacji naprawy perforowanego wrzodu wynosiła 11,7%, a po operacji z powodu krwawiącego wrzodu trawiennego 17,8%. Analiza wykazała, że śmiertelność po naprawie perforowanego wrzodu była głównie związana z czynnikami pacjenta, a nie potencjalnie modyfikowalnymi aspektami opieki, co może utrudniać dalsze obniżanie wskaźników śmiertelności.45
Główne czynniki ryzyka wpływające na rokowanie
Zidentyfikowano szereg czynników związanych z gorszym rokowaniem w perforowanej chorobie wrzodowej:26
- Wiek podeszły – szczególnie powyżej 65 lat
- Opóźnienie w leczeniu chirurgicznym – zwłaszcza przekraczające 24 godziny od rozpoznania
- Hipoalbuminemia – poziom albuminy ≤37 g/l, a zwłaszcza ≤1,5 g/dl
- Aktywna choroba nowotworowa
- Hiperbilirubinemia
- Podwyższony poziom kreatyniny
- Wstrząs przedoperacyjny
- Współistniejące choroby
Wśród tych czynników hipoalbuminemia okazała się najsilniejszym pojedynczym predyktorem śmiertelności, z ilorazem szans (OR) wynoszącym 8,7 i polem pod krzywą (AUC) 0,78.810
Systemy oceny rokowania w perforowanej chorobie wrzodowej
W celu stratyfikacji ryzyka i przewidywania wyników u pacjentów z perforowanym wrzodem trawiennym opracowano kilka systemów punktacji:23
- Skala Boey – najpowszechniej i najłatwiej stosowana, dokładnie przewiduje okołooperacyjną chorobowość i śmiertelność
- Skala PULP (Peptic Ulcer Perforation) – opracowana do przewidywania 30-dniowej śmiertelności
- Skala ASA (American Society of Anesthesiologists) – ocena ryzyka anestezjologicznego
- Wskaźnik MPI (Mannheim Peritonitis Index) – system punktacji dla zapalenia otrzewnej
- Skala POMPP (Predicting of Mortality in Perforated Peptic Ulcer) – nowszy system opracowany na podstawie wieku i prostych badań laboratoryjnych
- Skala TNM (Temperature, Neutrophils and Multiple Organ Failure) – prosty system oceny do przewidywania śmiertelności
Porównanie skuteczności skal prognostycznych
W badaniu porównującym trzy systemy punktacji (ASA, Boey i PULP) pod względem zdolności do przewidywania śmiertelności w PPU, skala PULP miała iloraz szans (OR) 18,6, a skala ASA OR 11,6, obie z polem pod krzywą (AUC) 0,79. Skala Boey miała OR 5,0 i AUC 0,75. Hipoalbuminemia sama w sobie osiągnęła OR 8,7 i AUC 0,78.1415
W innym badaniu stwierdzono, że skala PULP, choć bardziej złożona, przewidywała ryzyko śmiertelności lepiej niż skala ASA i skala Boey.16
W analizie wieloczynnikowej śmiertelność była najlepiej przewidywana przez kombinację sześciu czynników klinicznych: rosnący wiek, obecność aktywnego nowotworu, opóźnienie od przyjęcia do operacji wynoszące 24 godziny, hipoalbuminemia, hiperbilirubinemia i podwyższone wartości kreatyniny, dla modelu z AUC 0,89.710
Skala POMPP – prosty system predykcji śmiertelności
Nowsza skala POMPP (Predicting of Mortality in Perforated Peptic Ulcer) została opracowana jako prosty i łatwy w zastosowaniu system punktacji do przewidywania śmiertelności. Opiera się na trzech istotnych statystycznie zmiennych wyodrębnionych w analizie wieloczynnikowej:9
- Poziom albuminy ≤1,5 g/dl (OR=0,0445)
- Wiek powyżej 65 lat (OR=1,1258)
- Poziom BUN (mocznika) wyższy niż 45 mg/dl (OR=1,0353)
Wynikowa skala POMPP waha się od 0 do 3 punktów, gdzie ryzyko śmiertelności wynosi:9
| Wynik POMPP | Ryzyko śmiertelności |
|---|---|
| 0 | 0% |
| 1 | 7,1% |
| 2 | 34,4% |
| 3 | 88,9% |
Pole pod krzywą ROC (AUC) dla skali POMPP wynosiło 0,931 (95% CI, 0,89-0,96), co wskazuje na wysoką wartość prognostyczną tego modelu.12
Znaczenie kliniczne oceny rokowania
Wczesne wykrycie pacjentów z wysokim ryzykiem śmiertelności po operacji z powodu perforowanego wrzodu trawiennego może umożliwić zastosowanie innych modalności leczenia poza operacją lub wymagać dodatkowych protokołów opieki w celu zmniejszenia śmiertelności.913
Dokładna i wczesna identyfikacja pacjentów z PPU ze zwiększonym ryzykiem niekorzystnego wyniku jest potrzebna do planowania i ukierunkowania poziomu monitorowania i leczenia okołooperacyjnego.11
Aby poprawić wyniki, ważne jest kategoryzowanie pacjentów na podstawie ryzyka rozwoju chorobowości i śmiertelności, aby pacjenci wysokiego ryzyka mogli otrzymać bardziej odpowiednie leczenie i lepszą intensywną opiekę.11
Implikacje dla praktyki klinicznej
Wczesne zgłoszenie się, szybka diagnoza i natychmiastowa operacja są filarami skutecznego leczenia i dobrych wyników w PPU. Skale Boey i PULP mogą być wykorzystywane jako prosty i precyzyjny predyktor pooperacyjnej śmiertelności i chorobowości u pacjentów z PPU.11
Większe badanie porównujące więcej modeli prognozowania ryzyka śmiertelności pomogłoby zidentyfikować czynniki ryzyka u szerokiej grupy pacjentów i pomóc w lepszej ocenie ryzyka.16
Nowe systemy punktacji, takie jak POMPP czy TNM, przez swoją prostotę mogą być łatwiej zaimplementowane w codziennej praktyce klinicznej do przewidywania śmiertelności pooperacyjnej pacjentów z PPU.123
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.