Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy
Epidemiologia
Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy (PUD) pozostaje istotnym problemem zdrowotnym globalnie, z dożywotnim ryzykiem rozwoju wynoszącym 5-10% i roczną zapadalnością 0,1-0,3%. Zakażenie Helicobacter pylori jest głównym czynnikiem etiologicznym, odpowiadając za około 90% wrzodów dwunastnicy i 70-90% wrzodów żołądka, a roczna zapadalność u zakażonych wynosi około 1%, co jest 6-10-krotnie wyższe niż u osób niezakażonych. Epidemiologia PUD wykazuje znaczne zróżnicowanie geograficzne i demograficzne, z wyższą częstością w krajach o niskim statusie społeczno-ekonomicznym i w regionach o wysokim rozpowszechnieniu H. pylori. W 2019 roku globalne rozpowszechnienie choroby wynosiło około 8,09 miliona przypadków, ze standaryzowanym wiekowo wskaźnikiem 99,40 na 100 000 populacji, co oznacza spadek w porównaniu z 1990 rokiem. Mimo ogólnego spadku zapadalności i śmiertelności (spadek wskaźnika umieralności o 59% do 3,0/100 000 w 2019 r.), obserwuje się stabilność częstości powikłań, takich jak krwawienia (15% pacjentów, zapadalność 19-57/100 000/rok) i perforacje (śmiertelność 10-40%). Czynniki ryzyka powikłań obejmują stosowanie NLPZ, wiek, płeć męską, choroby współistniejące oraz leki immunosupresyjne.
- Epidemiologia choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy
- Częstotliwość występowania i rozpowszechnienie
- Związek z zakażeniem Helicobacter pylori
- Trendy czasowe w epidemiologii choroby wrzodowej
- Różnice demograficzne
- Różnice geograficzne
- Powikłania i obciążenie systemów opieki zdrowotnej
- Choroby współistniejące i czynniki ryzyka
- Nadzór i jakość opieki
- Specyficzne grupy pacjentów
- Podsumowanie trendów epidemiologicznych w chorobie wrzodowej
Epidemiologia choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy
Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy (peptic ulcer disease, PUD) pozostaje istotną przyczyną zachorowalności, śmiertelności oraz kosztów opieki zdrowotnej na całym świecie. W przeciągu ostatnich dekad zaobserwowano znaczące zmiany w epidemiologii tej choroby, co jest związane z wieloma czynnikami, w tym z rozpowszechnieniem zakażenia Helicobacter pylori, stosowaniem niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) oraz poprawą warunków higienicznych.12
Częstotliwość występowania i rozpowszechnienie
Globalne dożywotnie ryzyko rozwoju choroby wrzodowej wynosi od 5% do 10%, a roczna zapadalność szacowana jest na poziomie 0,1-0,3% populacji ogólnej.12 W przeglądzie systematycznym obejmującym 31 opublikowanych badań, łączna zapadalność na niepowikłaną chorobę wrzodową wynosiła około jednego przypadku na 1000 osobolat w populacji ogólnej, natomiast częstość występowania powikłań wrzodowych oszacowano na około 0,7 przypadku na 1000 osobolat.12
W 2019 roku globalne rozpowszechnienie choroby wrzodowej wynosiło około 8,09 miliona przypadków, co stanowi wzrost o 25,82% w porównaniu z rokiem 1990. Jednocześnie standaryzowany wiekowo wskaźnik rozpowszechnienia wynosił 99,40 na 100 000 populacji w 2019 roku, co oznacza spadek o 143,37 na 100 000 populacji w porównaniu z 1990 rokiem.1
W Stanach Zjednoczonych choroba wrzodowa dotyka około 4,6 miliona osób rocznie, a szacuje się, że około 10% populacji USA ma dowody przebytego owrzodzenia dwunastnicy w pewnym momencie życia.1 W Europie zapadalność na chorobę wrzodową różni się znacząco między krajami. Badanie z 2018 roku wykazało, że Hiszpania miała najwyższą roczną zapadalność na chorobę wrzodową (141,8/100 000 osób), podczas gdy Wielka Brytania miała najniższą (23,9/100 000 osób).1
Związek z zakażeniem Helicobacter pylori
Częstość występowania i rozpowszechnienie choroby wrzodowej różni się w zależności od obecności zakażenia Helicobacter pylori. Wyższe wskaźniki obserwuje się w krajach, gdzie zakażenie H. pylori jest częstsze.1 Zakażenie H. pylori odpowiada za około 90% wrzodów dwunastnicy i 70-90% wrzodów żołądka.1
Roczna zapadalność na chorobę wrzodową u osób zakażonych H. pylori wynosi około 1%, co stanowi wskaźnik 6-10 razy wyższy niż u osób niezakażonych.1 W badaniu przeprowadzonym w Stanach Zjednoczonych endoskopowa częstość występowania wrzodów trawiennych u bezobjawowych, H. pylori-pozytywnych dorosłych wynosiła 2%.1
W krajach zasobnych w badaniach systematycznych wykazano, że roczna częstość występowania choroby wrzodowej na podstawie diagnozy lekarskiej wynosi 0,1-1,5%, a na podstawie danych hospitalizacyjnych 0,1-0,19%.12
W krajach rozwijających się rozpowszechnienie zakażenia H. pylori może sięgać nawet 90%, co przyczynia się do wyższej częstości występowania choroby wrzodowej.1 Różnice w rozpowszechnieniu H. pylori mogą wynikać z czynników takich jak większy rozmiar rodziny, niski status społeczno-ekonomiczny, przeludnienie, złe warunki sanitarne, posiadanie zakażonego rodzeństwa, opóźnienie wzrostu i niedobory żywieniowe, szczególnie niedokrwistość z niedoboru żelaza w krajach o niskim statusie społeczno-ekonomicznym.1
Trendy czasowe w epidemiologii choroby wrzodowej
W ciągu ostatnich kilku dekad zaobserwowano ogólny spadek częstości występowania choroby wrzodowej na całym świecie, co jest przypisywane poprawie warunków higienicznych i sanitarnych, skutecznemu leczeniu oraz rozważnemu stosowaniu NLPZ.12 Szczególnie wyraźny spadek zaobserwowano w krajach o wysokich dochodach ze względu na zwiększenie dostępności placówek szpitalnych i wprowadzenie nowych, skutecznych terapii.1
Standaryzowany wiekowo wskaźnik zapadalności na chorobę wrzodową zmniejszył się o prawie 68% w regionie andyjskiej Ameryki Łacińskiej, o 56% w Ameryce Łacińskiej i na Karaibach oraz o 45% w Europie Wschodniej.1 Standaryzowany wiekowo wskaźnik umieralności z powodu choroby wrzodowej zmniejszył się o 59%, z 7,4 w 1990 roku do 3,0 w 2019 roku.2
Pomimo ogólnego spadku zapadalności na chorobę wrzodową, w ostatnich 15 latach zaobserwowano stopniowy wzrost trendu, co może być związane ze zmianami w czynnikach ryzyka tej choroby, w tym z powszechnym stosowaniem NLPZ.1 Dodatkowo, choć częstość występowania niepowikłanej choroby wrzodowej maleje, częstość występowania powikłań wrzodów żołądka i hospitalizacji pozostaje stabilna, częściowo ze względu na jednoczesne stosowanie kwasu acetylosalicylowego w starzejącej się populacji.1
Różnice demograficzne
Występowanie choroby wrzodowej różni się w zależności od wieku, płci i położenia geograficznego. Częstość występowania owrzodzeń wzrasta z wiekiem zarówno w przypadku wrzodów dwunastnicy, jak i wrzodów żołądka. Jednakże częstość występowania niepowikłanej choroby wrzodowej osiąga plateau wraz z wiekiem, podczas gdy częstość występowania powikłanej choroby wrzodowej wzrasta z wiekiem.12
Historycznie, choroba wrzodowa częściej występowała u mężczyzn, jednak w ostatnich latach obserwuje się zmianę tego trendu. Dożywotnie rozpowszechnienie wynosi około 11-14% u mężczyzn i 8-11% u kobiet.1 Trendy wiekowe dla występowania wrzodów ujawniają malejące wskaźniki u młodszych mężczyzn, szczególnie w przypadku wrzodów dwunastnicy, oraz rosnące wskaźniki u starszych kobiet.2
Globalny wskaźnik dysproporcji płci był bliski jedności i wahał się od 0,97 do 1,03 w 100 z 204 krajów.1 Jednak ogólnie wrzody dwunastnicy są cztery razy częstsze niż wrzody żołądka i częściej występują u mężczyzn niż u kobiet.1
Różnice geograficzne
Występowanie choroby wrzodowej różni się znacząco między regionami geograficznymi. W 2019 roku region Azji Południowej miał najwyższy standaryzowany wiekowo wskaźnik rozpowszechnienia.1 Wśród krajów, Kiribati miało najwyższy standaryzowany wiekowo wskaźnik rozpowszechnienia w 2019 roku.2
Standaryzowane wiekowo wskaźniki rozpowszechnienia w kwintylach o wysokim i niskim SDI (Wskaźnik Rozwoju Społecznego) wynosiły odpowiednio 80,98 i 145,35 na 100 000 populacji w 2019 roku.1 Kwintyl o wysokim SDI był związany z najniższym standaryzowanym wiekowo wskaźnikiem zgonów w 2019 roku, podczas gdy kwintyl o niskim SDI miał drugi najwyższy wskaźnik.2
W krajach zachodnich odsetek osób z zakażeniem H. pylori w przybliżeniu odpowiada wiekowi (tj. 20% w wieku 20 lat, 30% w wieku 30 lat, 80% w wieku 80 lat, itd.). Rozpowszechnienie jest wyższe w krajach trzeciego świata, gdzie szacuje się, że wynosi 70% populacji, podczas gdy w krajach rozwiniętych wskaźnik ten wynosi maksymalnie 40%.1
Powikłania i obciążenie systemów opieki zdrowotnej
Powikłania choroby wrzodowej stanowią istotne obciążenie dla systemów opieki zdrowotnej. Krwawienie jest obecnie najczęstszym powikłaniem choroby wrzodowej, które dotyka do 15% pacjentów (zapadalność 19-57 przypadków/100 000 osób/rok), przy czym stosowanie NLPZ jest kluczowym czynnikiem ryzyka.1
Częstość występowania perforowanego wrzodu trawiennego (PPU) jest stosunkowo rzadka, ale stanowi zagrożenie dla życia, a śmiertelność waha się od 10 do 40%. Wskaźnik zapadalności na PPU był w dużej mierze stabilny w Europie Północnej przez dziesięciolecia, z rocznym wskaźnikiem zapadalności wynoszącym około 4-11 na 100 000 rocznie.1
Niedrożność odźwiernika (GOO) stanowi obecnie rzadkie powikłanie choroby wrzodowej, z częstością występowania wynoszącą 2%, w 80% przypadków wtórną do bliznowacenia z powodu przedłużającego się zapalenia w nieleczonych lub długotrwałych owrzodzeniach opuszki dwunastnicy.2
Szacowane bezpośrednie koszty opieki nad pacjentem i pośrednie koszty spowodowane utratą pracy i produktywności z powodu choroby wrzodowej wynoszą 6 miliardów dolarów rocznie w samych Stanach Zjednoczonych.1 Choroba wrzodowa dotyka około 4,5 miliona osób rocznie w Stanach Zjednoczonych i generuje ogromne koszty opieki zdrowotnej wynoszące około 3,3 miliarda dolarów rocznie.1
Choroby współistniejące i czynniki ryzyka
Pacjenci z chorobą wrzodową przyjmowani do szpitali w ostatnich dekadach mają coraz więcej chorób współistniejących, co odzwierciedlają wyższe wartości indeksu chorób współistniejących Charlsona i klasy ASA.1 Śmiertelność krótkoterminowa jest związana z wynikiem ASA, co potwierdza zrozumienie, że choroby współistniejące pacjenta wpływają na śmiertelność.2
Czynniki ryzyka związane z rozwojem powikłań choroby wrzodowej obejmują płeć męską, zaawansowany wiek, choroby współistniejące, alkohol, palenie tytoniu, stosowanie NLPZ, leczenie przeciwkrzepliwe, kortykosteroidy i leki immunosupresyjne.1 Śmiertelność zwiększa się z wiekiem i chorobami współistniejącymi i jest wyższa u pacjentów bez wcześniejszej historii choroby wrzodowej.1
Badania wykazały również związek między zdrowiem psychicznym a chorobą wrzodową. W koreańskiej populacji osoby z problemami zdrowia psychicznego były bardziej narażone na wyższe rozpowszechnienie choroby wrzodowej, niezależnie od ich wieku, czynników społeczno-ekonomicznych i chorób ogólnoustrojowych w modelach dostosowanych do wielu zmiennych.1
Nadzór i jakość opieki
Badanie Global Burden of Disease, Injuries and Risk Factors (GBD) dostarcza kompleksowych epidemiologicznych szacunków rozpowszechnienia, zapadalności, lat życia skorygowanych niesprawnością (DALY) i śmiertelności związanej z chorobami i urazami w określonych grupach krajów i terytoriów według płci, wieku i roku.1
Globalny wskaźnik jakości opieki (QCI) dla choroby wrzodowej wynosił 72,6 w 1990 roku, co zwiększyło się o 14,6% do 83,2 w 2019 roku.12 QCI w chorobie wrzodowej znacznie poprawił się w latach 1990-2019 na całym świecie. Istnieją jednak nadal znaczące różnice między krajami o różnych i podobnych poziomach SDI.21
QCI zwykle zmniejsza się wraz z wiekiem pacjentów, jednak różnica ta była bardziej znacząca wśród krajów o niskim SDI.1 Różnica między najwyższym a najniższym QCI była węższa w 2019 roku niż w 1990 roku.2
Mimo dostępności skutecznych terapii, choroba wrzodowa pozostaje głównym globalnym problemem zdrowotnym, wynikającym z połączenia utrzymującego się zakażenia Helicobacter pylori i powszechnego stosowania niesteroidowych leków przeciwzapalnych.1
Specyficzne grupy pacjentów
U pacjentów z chorobą nowotworową śmiertelność z powodu wrzodów trawiennych jest prawie dwukrotnie wyższa niż w ogólnej populacji USA. Standaryzowany współczynnik umieralności (SMR) wynosi 1,78 (95% przedział ufności, 1,73-1,84).1 SMR różniły się w zależności od wieku w momencie diagnozy, rasy, płci, stanu cywilnego, roku diagnozy, stadium guza, rodzaju nowotworu, czasu obserwacji oraz tego, czy pacjenci przeszli operację lub radioterapię.1
W populacji wojskowej oficerowie/żołnierze z wrzodami trawiennymi są diagnozowani w młodszym wieku. Mimo lepszych wyników, nawrót choroby wrzodowej może być częstszy ze względu na wyższe rozpowszechnienie zakażenia Helicobacter pylori i narażenie na stres.1
W populacji dziecięcej choroba wrzodowa jest stosunkowo rzadka, z szacowaną częstością występowania 1 przypadek na 2500 przyjęć do szpitala w Stanach Zjednoczonych. Dane dla krajów rozwijających się, w tym Nigerii, są ograniczone, chociaż owrzodzenie trawienne jest coraz częściej rozpoznawane u dzieci w krajach rozwijających się.1
Podsumowanie trendów epidemiologicznych w chorobie wrzodowej
Epidemiologia choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy charakteryzuje się wyraźnymi różnicami geograficznymi i czasowymi. Częstość występowania, rozpowszechnienie i śmiertelność z powodu wrzodów żołądka i dwunastnicy różnią się od czterech do dziesięciu razy między różnymi krajami europejskimi.1
W ciągu ostatnich 20-30 lat liczba pacjentów, którzy zmarli z powodu choroby wrzodowej, którzy zostali poddani operacji, którzy zgłosili się do lekarzy lub byli hospitalizowani z powodu choroby wrzodowej, zmniejszyła się o ponad 100%. Zmiany te nastąpiły w tak krótkim czasie, że można wykluczyć podstawę genetyczną. Wydaje się więc prawdopodobne, że wynikają one ze zmian środowiskowych czynników ryzyka.2
Ogólnie, choć zapadalność i rozpowszechnienie choroby wrzodowej znacząco spadły w ciągu ostatnich kilku dekad, nierówności w dostępie do opieki zdrowotnej i jakości opieki w różnych regionach świata pozostają istotnym wyzwaniem. Poprawa jakości opieki, wczesna diagnostyka i odpowiednie leczenie, w tym eradykacja H. pylori, są kluczowe dla dalszego zmniejszania obciążenia chorobą wrzodową na całym świecie.12
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.