Choroba policystyczna nerek o dziedziczeniu autosomalnym recesywnym
Leczenie
Autosomalna recesywna wielotorbielowatość nerek (ARPKD) nie posiada obecnie leczenia przyczynowego, dlatego terapia skupia się na leczeniu objawowym i opóźnianiu progresji niewydolności nerek. Postępowanie wymaga interdyscyplinarnego podejścia, szczególnie w ośrodkach specjalistycznych, i obejmuje monitorowanie funkcji oddechowej, nerek, wątroby, ciśnienia tętniczego oraz wsparcie żywieniowe. W okresie okołoporodowym wskazane jest rozważenie cesarskiego cięcia przy powiększonych nerkach płodu. Leczenie obejmuje m.in. wentylację mechaniczną, korektę zaburzeń elektrolitowych, kontrolę nadciśnienia tętniczego (preferowane inhibitory ACE i ARB), suplementację wodorowęglanem lub cytrynianem w kwasicy metabolicznej, antybiotykoterapię oraz dializoterapię otrzewnową. W ciężkich przypadkach możliwa jest nefrektomia, choć wiąże się z ryzykiem powikłań. Nadciśnienie tętnicze u dzieci z ARPKD jest często oporne i wymaga terapii wielolekowej, co potwierdza badanie ESCAPE, wskazujące na korzyści agresywnej kontroli ciśnienia w przewlekłej chorobie nerek stadium 2-4.
Choroba policystyczna nerek o dziedziczeniu autosomalnym recesywnym – Leczenie
Obecnie nie istnieje metoda leczenia przyczynowego choroby policystycznej nerek o dziedziczeniu autosomalnym recesywnym (ARPKD). Dostępne są jednak różne metody leczenia objawowego, które pomagają zarządzać szerokim zakresem problemów zdrowotnych związanych z chorobą i opóźnić progresję do niewydolności nerek12. Leczenie ARPKD wymaga interdyscyplinarnego podejścia, które powinno być ustalone już we wczesnym okresie życia, a prowadzenie pacjenta powinno odbywać się w ośrodkach specjalistycznych z doświadczeniem w leczeniu tej choroby3.
Postępowanie w okresie noworodkowym
Postępowanie w okresie okołoporodowym zależy od nasilenia objawów klinicznych i zajętych narządów. Obejmuje monitorowanie funkcji oddechowej, badanie czynności nerek, badanie czynności wątroby, ocenę wzrastania niemowlęcia, monitorowanie ciśnienia tętniczego oraz leczenie objawowe4. W przypadku rozpoznania ARPKD przed urodzeniem zalecane może być rozwiązanie ciąży przez cesarskie cięcie ze względu na zwiększone ryzyko dystocji spowodowanej znacznie powiększonymi nerkami płodu45.
Początkowe leczenie może obejmować:
- Wspomaganie oddychania – u noworodków z ciężkimi trudnościami oddechowymi może być konieczne zastosowanie wentylacji mechanicznej26
- Leczenie zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej (w przypadku hiponatremii lub hiperkaliemii)78
- Kontrolę ciśnienia tętniczego7
- Wsparcie żywieniowe7
- Suplementację wodorowęglanem lub cytrynianem w przypadku kwasicy metabolicznej7
- Antybiotykoterapię w przypadku zakażeń7
- Dializoterapię otrzewnową w razie potrzeby7
W niektórych przypadkach znacznego powiększenia nerek, gdy występuje upośledzenie oddychania lub funkcji przewodu pokarmowego, może być konieczne wykonanie nefrektomii (jednostronnej lub obustronnej)49. Zabieg ten wiąże się jednak ze znacznymi powikłaniami4.
Leczenie nadciśnienia tętniczego
Nadciśnienie tętnicze jest częstym problemem u dzieci z ARPKD i wymaga agresywnego leczenia, ponieważ odpowiednia kontrola ciśnienia może opóźnić uszkodzenie nerek1011. Nadciśnienie w ARPKD jest często ciężkie i wymaga stosowania wielu leków11.
Leki pierwszego wyboru w leczeniu nadciśnienia tętniczego u pacjentów z ARPKD to:
- Inhibitory konwertazy angiotensyny (ACE) – są najczęściej stosowanymi lekami u niemowląt i dzieci z nadciśnieniem tętniczym w przebiegu ARPKD11213
- Antagoniści receptora angiotensyny II (ARB)14
Inne leki stosowane w kontroli ciśnienia tętniczego u dzieci z ARPKD to:
Badanie ESCAPE (opublikowane w 2009 roku) wykazało, że u dzieci z przewlekłą chorobą nerek w stadium 2-4 z różnych przyczyn, agresywna kontrola ciśnienia tętniczego prowadziła do poprawy czynności nerek1115.
Wsparcie żywieniowe i zaburzenia wzrastania
Wsparcie żywieniowe może być bardzo korzystne u pacjentów z ARPKD, szczególnie w ciągu pierwszych dwóch lat po urodzeniu1115. Jest to szczególnie ważne u dzieci ze znacznym nadciśnieniem wrotnym i wczesną niewydolnością nerek16.
Zaburzenia wzrastania mogą być leczone:
- Terapią żywieniową, w tym karmienie przez zgłębnik nosowo-żołądkowy lub gastrostomię1718
- W ciężkich przypadkach zaburzeń wzrastania, lekarz prowadzący i rodzice dziecka mogą rozważyć leczenie ludzkim hormonem wzrostu109
Stosowanie rekombinowanego ludzkiego hormonu wzrostu wydaje się być bezpieczne i skuteczne w promowaniu prawidłowego wzrostu, który mógłby być hamowany przez mocznicę i zmniejszone spożycie pokarmów719.
Leczenie choroby wątroby
Wiele dzieci z ARPKD ma również problemy dotyczące wątroby, takie jak obrzęk i włóknienie20. Leczenie choroby wątroby w ARPKD obejmuje:
- Szybkie leczenie wstępującego zapalenia dróg żółciowych antybiotykami11
- Suplementację kwasami żółciowymi, takimi jak kwas ursodeoksycholowy, aby zwiększyć naturalną wydzielinę żółciową wątroby i zminimalizować rozwój kamicy żółciowej1121
- W przypadku postępującego nadciśnienia wrotnego – endoskopię ze skleroterapią lub opaskowanie żylaków2122
- W ciężkich przypadkach – zespolenie wrotno-systemowe lub rozważenie transplantacji wątroby21
Jeśli u dziecka występują szczególnie ciężkie problemy wątrobowe, może być konieczne przeszczepienie wątroby113. W przypadku jednoczesnej niewydolności nerek i wątroby pacjenci mogą kwalifikować się do przeszczepienia obu narządów21.
Leczenie nerkozastępcze
Większość pacjentów z ARPKD ostatecznie rozwinie niewydolność nerek w pewnym momencie życia23. Kiedy dochodzi do niewydolności nerek, dziecko będzie potrzebowało leczenia nerkozastępczego12.
Obecnie dostępne są dwie skuteczne metody leczenia nerkozastępczego, które mogą być stosowane długoterminowo:
Dializoterapia
Dializoterapia to procedura, w której maszyna zastępuje wiele funkcji nerek12. Dostępne są dwa główne rodzaje dializy:
- Dializa otrzewnowa – wykorzystuje błonę otrzewnową w jamie brzusznej do filtrowania toksyn z krwi. Płyn dializacyjny wprowadzany jest do jamy brzusznej przez cewnik, pozostaje tam przez określony czas, a następnie jest usuwany24. Dializa otrzewnowa jest preferowaną metodą dializy u dzieci z ARPKD258, chociaż mogą istnieć obawy dotyczące jej wykonalności u pacjentów z powiększonymi nerkami25. Niektórzy pacjenci mogą wymagać nefrektomii, aby umożliwić odpowiednią dializę otrzewnową8.
- Hemodializa – procedura, w której krew jest filtrowana poza organizmem przez specjalną maszynę, która usuwa nadmiar płynów i odpadów metabolicznych, a następnie oczyszczona krew jest ponownie wprowadzana do organizmu26.
Ogólnie rzecz biorąc, leczenie nerkozastępcze u noworodków i niemowląt wykazało około 80% przeżycie po dwóch latach w dużej międzynarodowej kohorcie25.
Przeszczepienie nerki
Przeszczepienie nerki to procedura, w której zdrowa nerka od żywego lub niedawno zmarłego dawcy zostaje wszczepiona osobie z niewydolnością nerek12. Pacjenci z ARPKD z krańcową niewydolnością nerek, którzy ostatecznie otrzymują przeszczep nerki, mogą odnieść korzyść z nefrektomii niewydolnych nerek, co zapewnia więcej miejsca dla nowej nerki i ułatwia kontrolę ciśnienia tętniczego po przeszczepieniu4.
Należy jednak zauważyć, że pacjenci z ARPKD, którzy otrzymują przeszczep nerki, są narażeni na wyższe ryzyko zgonu z powodu zapalenia dróg żółciowych i posocznicy żółciowej ze względu na konieczność stosowania leków immunosupresyjnych1119.
W przypadku ciężkiej niewydolności wątroby i nerek, u niektórych pacjentów może być rozważane jednoczesne przeszczepienie obu narządów2721. Przeszczepienia obu narządów (wątroby i nerki), w zależności od nasilenia nadciśnienia wrotnego i krańcowej niewydolności nerek, wykazały obiecujące wyniki w znacznej liczbie przypadków2715.
Leczenie innych powikłań
Pacjenci ze znaczną niewydolnością nerek mogą wymagać dodatkowego leczenia różnych powikłań:
- Terapia żelazem i erytropoetyną w leczeniu niedokrwistości7192
- Suplementy wapnia i witaminy D dla zdrowia kości719
- Leki wiążące fosforany w przypadku hiperfosfatemii719
- Wodorowęglan sodu lub cytrynian potasu w leczeniu kwasicy metabolicznej719
- Leczenie tłumiące czynność przytarczyc za pomocą leków kalcymimetycznych719
- Szybkie leczenie zakażeń układu moczowego antybiotykami1228
Nowe kierunki leczenia
Obecnie trwają badania nad nowymi metodami leczenia ARPKD. Niektóre obiecujące kierunki to:
- Tolwaptan – antagonista receptora wazopresyny, który jest obecnie jedynym lekiem zatwierdzonym przez FDA do leczenia autosomalnej dominującej wielotorbielowatości nerek (ADPKD). Wykazano, że spowalnia wzrost torbieli nerkowych i opóźnia spadek czynności nerek2729. Trwają badania kliniczne nad zastosowaniem tolwaptanu w leczeniu ARPKD2730.
- Oligonukleotydy antysensowne (ASO) – krótkie oligonukleotydy, które mogą regulować ekspresję genów i zmieniać splicing mRNA. Badania wykazały, że ASO mogą przywracać ekspresję normalnego transkryptu PKHD1 w komórkach, co sugeruje, że mogą być obiecującymi środkami terapeutycznymi w leczeniu ARPKD spowodowanej mutacjami splicingowymi genu PKHD13132.
- Terapia regeneracyjna – wykorzystanie komórek macierzystych, które wyrażają mirosilowaną kinazę FAK i podjednostkę 1 Na+/K+ ATPazy do spowolnienia lub odwrócenia tworzenia się torbieli. Donaczyniowe podawanie mezenchymalnych komórek macierzystych (MSC) do tętnic nerkowych może stanowić obiecującą strategię terapeutyczną33.
Rokowanie
Perspektywy dla pacjentów z ARPKD znacznie się poprawiły – nie jest to już uważane za chorobę śmiertelną34. Około 80% dzieci z ARPKD przeżywa okres noworodkowy34. Jeszcze 20 lat temu tylko połowa dzieci z tą chorobą dożywała 10. roku życia, a obecnie ponad 90% dzieci, które przeżyły okres noworodkowy, dożywa 20. roku życia34.
Szacuje się, że około 50% osób z ARPKD będzie wymagało leczenia nerkozastępczego przed 20. rokiem życia24. Badania sugerują, że do 10. roku życia około 60% dzieci z ARPKD wymaga dializy lub przeszczepu nerki, a 10% wymaga przeszczepu wątroby lub jednoczesnego przeszczepu wątroby i nerki3536.
Należy podkreślić, że ARPKD nie nawraca po przeszczepieniu, a dzieci mogą zazwyczaj prowadzić normalne, aktywne życie po transplantacji35.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.