Choroba moyamoya
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Choroba moyamoya (MMD) to postępująca arteriopatia prowadząca do zwężenia tętnic szyjnych wewnętrznych i ich odgałęzień, co zwiększa ryzyko udaru mózgu. Śmiertelność wynosi około 10% u dorosłych i 4,3% u dzieci, a progresja choroby obserwowana jest u 18,8% pacjentów. Kluczowe czynniki predykcyjne progresji to młodszy wiek (SMD 0,29; 95% CI 0,03–0,55; P=0,03), obciążenie rodzinne (OR 3,97; 95% CI 1,96–8,03; P<0,001) oraz nieprawidłowości kontralateralne (OR 3,95; 95% CI 1,10–14,20; P=0,04). Biochemiczne markery progresji obejmują podwyższone trójglicerydy ≥200 mg/dl (HR 2,292; 95% CI 1,00–4,979; P=0,03), podwyższone CRP, zwiększoną liczbę leukocytów oraz obniżoną względną rezerwę naczyniową mózgu (rCVR) w SPECT z Diamoksem (HR 3,431; 95% CI 1,254–9,389; P=0,02). Wartości te korelują z ryzykiem udaru krwotocznego i niedokrwiennego, co ma znaczenie prognostyczne.
Prognozy w chorobie moyamoya
Choroba moyamoya (MMD) to postępująca arteriopatia charakteryzująca się zwężeniem wewnątrzczaszkowych tętnic szyjnych wewnętrznych i ich proksymalnych odgałęzień, co predysponuje pacjentów do udaru mózgu. Przewidywanie progresji choroby stanowi wyzwanie kliniczne, lecz jest kluczowe dla wczesnej interwencji i redukcji śmiertelności oraz niepełnosprawności.12
Wskaźniki śmiertelności i czynniki ryzyka progresji
Śmiertelność w chorobie moyamoya wynosi około 10% u dorosłych i 4,3% u dzieci. Około 50-60% pacjentów doświadcza stopniowego pogorszenia funkcji poznawczych, prawdopodobnie wskutek nawracających udarów. Zgon najczęściej następuje z powodu krwotoku, a rokowanie zależy od jego ciężkości, charakteru oraz nawrotowości incydentów.3
Badania wskazują, że wskaźnik progresji choroby moyamoya wynosi około 18,8%. Metaanalizy zidentyfikowały trzy główne czynniki predykcyjne progresji MMD:4
- Młodszy wiek – pacjenci w młodszym wieku mają większe ryzyko progresji (różnica średnich standardowych [SMD]: 0,29, 95% przedział ufności [CI]: 0,55 do 0,03; P = 0,03)5
- Obciążenie rodzinne – zwiększa ryzyko progresji prawie czterokrotnie (iloraz szans [OR] 3,97, 95% CI: 1,96 do 8,03; P<0,001)67
- Nieprawidłowości kontralateralne – zwiększają ryzyko progresji (OR 3,95, 95% CI: 1,10 do 14,20; P = 0,04)89
Powyższe trzy czynniki są również związane z progresją choroby moyamoya z postaci jednostronnej do obustronnej.10
Markery biochemiczne i perfuzyjne jako predyktory progresji
Badania wykazały, że czynniki powodujące zmiany zapalne w naczyniach krwionośnych mogą wpływać na progresję choroby moyamoya. Do markerów biochemicznych i perfuzyjnych związanych z progresją choroby należą:11
- Podwyższone trójglicerydy (≥200) – znacząco zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzeń końcowych (HR: 2,292, CI 1,00-4,979, P=0,03)12
- Podwyższone poziomy białka C-reaktywnego (CRP) – niezależnie związane z progresją choroby moyamoya1314
- Zwiększona liczba białych krwinek (WBC) – istotnie związana z progresją choroby15
- Znacznie zmniejszona względna rezerwa naczyniowa mózgu (rCVR) w badaniu SPECT z Diamoksem – istotnie związana z zdarzeniami końcowymi (HR: 3,431, CI 1,254-9,389, P=0,02)1617
Wykazano również korelację między podwyższonymi poziomami trójglicerydów a udarem krwotocznym oraz między znacznie obniżonym rCVR a udarem niedokrwiennym, co może pomóc w przewidywaniu rodzaju powikłań u pacjentów z chorobą moyamoya.18
Ocena funkcji poznawczych i rezerwy naczyniowej
Wyniki poznawcze u dzieci z chorobą moyamoya są zmienne i trudne do przewidzenia na podstawie początkowych objawów neurologicznych i badań. Analiza retrospektywna wykazała, że wyniki poznawcze są najlepiej prognozowane przez pomiar rezerwy naczyniowej mózgowej (CRC) po pierwszym jednostronnym zespoleniu. Jest to optymalny wczesny moment do przewidywania indywidualnego rokowania.19
Skale prognostyczne dla choroby moyamoya
Pediatryczna skala MRI Moyamoya (PMMS)
Opracowano systematyczną metodę punktacji opartą na zmianach miąższowych w przedoperacyjnym MRI mózgu, aby przewidzieć długoterminowe wyniki leczenia chirurgicznego dzieci z chorobą moyamoya. PMMS (Pediatric Moyamoya MRI Score) to proste narzędzie, które można szybko i łatwo obliczyć, a które koreluje z niepełnosprawnością po operacji.2021
Kluczową zaletą tej skali jest potencjał stratyfikacji wyników klinicznych po operacji w porównaniu z obecnie stosowanymi skalami oceny. Korelacja między punktacją PMMS a skalą mRS (zmodyfikowana skala Rankina) w okresie obserwacji sugeruje, że system punktacji PMMS może być wykorzystywany do lepszego informowania pacjentów o ich rokowaniu po leczeniu chirurgicznym choroby moyamoya.22
Czynniki wpływające na rokowanie
Rokowanie w chorobie moyamoya zależy od kilku kluczowych czynników:23
- Wczesność diagnozy – im wcześniej choroba została zdiagnozowana, tym lepsze rokowanie
- Zakres uszkodzeń w momencie poszukiwania leczenia
- Podjęcie leczenia – pacjenci, którzy poddają się leczeniu, mają lepsze rokowanie
- Wiek pacjenta
Pacjenci z chorobą moyamoya, którzy zgłaszają się do leczenia podczas rozwijających się objawów, mają lepsze rokowanie niż ci, którzy zgłaszają się z objawami statycznymi (prawdopodobnie wskazującymi na dokonany udar).24
Wpływ leczenia na rokowanie
Wczesne leczenie chirurgiczne może pomóc spowolnić progresję choroby moyamoya. Chociaż leczenie nie leczy choroby, może zapobiec udarom i poprawić przepływ krwi do mózgu. Celem leczenia jest zmniejszenie objawów i obniżenie ryzyka powikłań, takich jak udar niedokrwienny, krwawienie mózgowe i zgon.2526
Neurolog może zalecić operację rewaskularyzacji, jeśli u pacjenta występują objawy lub doszło do udarów. Operacja może być również zalecana, jeśli badania wykazują niski przepływ krwi do mózgu. Mimo że istnieją potencjalne ryzyko związane z operacją rewaskularyzacji, takie jak zmiany ciśnienia w naczyniach krwionośnych mózgu, korzyści z zabiegu przeważają nad ryzykiem.27
Bez operacji choroba moyamoya może powodować pogorszenie funkcji poznawczych z powodu zwężających się naczyń krwionośnych. Oprócz leczenia chirurgicznego, terapia poznawczo-behawioralna może pomóc w rozwiązaniu problemów emocjonalnych związanych z chorobą moyamoya, takich jak radzenie sobie z obawami i niepewnością dotyczącą przyszłych udarów.2829
Typy procedur rewaskularyzacyjnych i ich wpływ na rokowanie
W chirurgii rewaskularyzacyjnej chirurdzy omijają zablokowane tętnice, łącząc naczynia krwionośne na zewnątrz czaszki z wewnętrzną częścią czaszki, aby przywrócić przepływ krwi do mózgu. Może to obejmować bezpośrednie lub pośrednie procedury rewaskularyzacyjne lub kombinację obu.3031
Procedury rewaskularyzacyjne obejmują:3233
- Bezpośrednia rewaskularyzacja (direct bypass) – chirurdzy przyszywają tętnicę skórną bezpośrednio do tętnicy mózgowej (tzw. bypass tętnicy skroniowej powierzchownej do tętnicy środkowej mózgu). Ta procedura natychmiast zwiększa przepływ krwi do mózgu. Jest preferowanym rozwiązaniem u dorosłych, ale może być trudna do wykonania u dzieci ze względu na rozmiar naczyń krwionośnych.
- Pośrednie procedury rewaskularyzacyjne, takie jak:
- Encefaloduroarteriosynangioza (EDAS) – chirurg odsłania tętnicę skórną, wykonuje otwór w czaszce bezpośrednio pod tętnicą i układa nietkniętą tętnicę skórną na powierzchni mózgu, co pozwala naczyniom krwionośnym z tętnicy rozrastać się do mózgu z czasem.
- Encefalomiosynangioza (EMS) – chirurg oddziela mięsień w okolicy skroniowej czoła i umieszcza go na powierzchni mózgu po przyłączeniu tętnicy skórnej do powierzchni mózgu. Mięsień pomaga utrzymać tętnicę na miejscu, gdy naczynia krwionośne rozrastają się do mózgu.
Interwencja chirurgiczna może być bezpiecznie i skutecznie przeprowadzona przez doświadczony zespół chirurgiczny, który codziennie leczy osoby z chorobą moyamoya.34
Wyzwania w przewidywaniu prognozy
Mimo postępów w diagnostyce i leczeniu choroby moyamoya, nadal istnieje wiele nierozwiązanych kwestii, w tym brak jasnych kryteriów diagnostycznych, konkretnych biomarkerów, precyzyjnego zrozumienia podstawowej patofizjologii oraz silniejszych dowodów dla wytycznych leczenia. Te luki w wiedzy utrudniają dokładne przewidywanie rokowania dla poszczególnych pacjentów.3536
Konieczne są dalsze badania prospektywne w celu oceny uogólnialności systemów punktacji, takich jak PMMS, oraz walidacji zidentyfikowanych czynników predykcyjnych progresji choroby.373839
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.