Choroba moyamoya
Epidemiologia
Choroba moyamoya to przewlekła, postępująca waskulopatia mózgowa, charakteryzująca się zwężeniem końcowego odcinka tętnicy szyjnej wewnętrznej oraz tworzeniem patologicznej sieci naczyń obocznych u podstawy mózgu. Epidemiologicznie wykazuje wyraźne zróżnicowanie geograficzne, z najwyższą częstością w Azji Wschodniej: w Korei Południowej częstość występowania wynosi 16,1-18,1/100 000, a zapadalność 2,3-4,3/100 000, w Japonii 5,22-10,5/100 000 (zapadalność 0,54-0,94/100 000), a w Europie i USA zapadalność jest około 10-krotnie niższa (0,086-0,09/100 000). Choroba ma dwumodalny rozkład wieku zachorowania (5-14 lat i 30-50 lat) oraz przewagę zachorowań u kobiet (stosunek 1:1,8-2,2). Etiologia pozostaje niejasna, jednak mutacje w genie RNF213 (region 17q25-ter) stanowią istotny czynnik ryzyka, szczególnie w populacjach azjatyckich. Występuje także zwiększona częstość u pacjentów z trisomią 21, neurofibromatozą typu 1 oraz niedokrwistością sierpowatokrwinkową.
Epidemiologia choroby moyamoya
Choroba moyamoya jest przewlekłą, postępującą waskulopatią mózgową charakteryzującą się zwężeniem końcowego odcinka tętnicy szyjnej wewnętrznej oraz tworzeniem nieprawidłowej sieci naczyń krwionośnych u podstawy mózgu. To rzadkie schorzenie naczyniowe może prowadzić do udaru niedokrwiennego lub krwotocznego, bólów głowy, padaczki lub przemijającego ataku niedokrwiennego.123
Różnice geograficzne w występowaniu
Choroba moyamoya wykazuje znaczące różnice w występowaniu geograficznym, z najwyższą częstością w krajach Azji Wschodniej i zdecydowanie niższą w Europie i Ameryce Północnej.12 Pierwotnie choroba została opisana w Japonii w 1957 roku i początkowo uważano ją za schorzenie dotykające głównie osoby pochodzenia azjatyckiego, jednak obecnie obserwuje się ją na całym świecie, włączając populacje amerykańskie i europejskie.34
Zapadalność i rozpowszechnienie
Dane epidemiologiczne wykazują znaczące różnice regionalne w częstości występowania choroby moyamoya:
- W Japonii: częstość występowania wynosi 5,22-10,5/100 000 osób, a roczna zapadalność 0,54-0,94/100 000.123
- W Korei Południowej: częstość występowania jest najwyższa, sięgając 16,1-18,1/100 000, a zapadalność 2,3-4,3/100 000.123
- W Chinach: częstość występowania szacuje się na 1,01-3,92/100 000, a zapadalność na 0,59/100 000.12
- Na Tajwanie: roczna zapadalność wynosi 0,15/100 000 osobo-lat.1
- W Stanach Zjednoczonych i Europie: zapadalność jest około 10 razy niższa niż w Japonii, wynosząc 0,086-0,09/100 000 osób.123
Obserwuje się trend wzrostowy w częstości rozpoznawania choroby moyamoya na całym świecie, co może wynikać zarówno z rzeczywistego wzrostu zapadalności, jak i z lepszej diagnostyki dzięki nowoczesnym technikom obrazowania, takim jak angiografia rezonansu magnetycznego (MRA).123
Rozkład wiekowy i płciowy
Choroba moyamoya wykazuje charakterystyczny dwumodalny rozkład wieku zachorowania na całym świecie:123
- Pierwszy szczyt: wiek dziecięcy (5-14 lat), stanowiący około 16,2% wszystkich przypadków
- Drugi szczyt: dorośli (30-50 lat), stanowiący około 22,8% przypadków
Występuje wyraźna przewaga zachorowań u kobiet w stosunku do mężczyzn, z proporcją około 1:1,8-2,2. Wyjątkiem są Chiny, gdzie stosunek płci wynosi około 1:1.123 W Korei Południowej w roku 2013 chorobowość wynosiła 13,8 na 100 000 dla mężczyzn i 25,3 na 100 000 dla kobiet.1
Czynniki genetyczne i rodzinne
Choć etiologia choroby moyamoya pozostaje nieznana, w ostatnich latach zidentyfikowano gen RNF213 w regionie 17q25-ter jako ważny gen podatności na chorobę moyamoya wśród populacji Azji Wschodniej.12 Pozytywny wywiad rodzinny jest silnym czynnikiem ryzyka:123
- W Japonii rodzinny wywiad występuje w 10-15% przypadków
- Ryzyko choroby u członków rodziny jest około 30-40 razy wyższe niż w populacji ogólnej
- W populacjach zachodnich odsetek przypadków rodzinnych jest niższy, około 3-6%
Choroba wydaje się dziedziczona w sposób autosomalny dominujący o niepełnej penetracji, co oznacza, że niektóre osoby posiadające zmutowany gen nigdy nie rozwiną objawów choroby.12
Różnice etniczne w zachorowalności
Badania przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych wykazały różnice w występowaniu choroby moyamoya w zależności od pochodzenia etnicznego. W porównaniu z białymi Amerykanami, współczynniki zachorowalności wynoszą:12
- 4,6 razy wyższe dla Amerykanów pochodzenia azjatyckiego
- 2,2 razy wyższe dla Afroamerykanów
- 0,5 razy niższe dla Latynosów
W przypadku populacji latynoamerykańskich choroba moyamoya jest niezwykle rzadka. W Kolumbii do 2013 roku opisano tylko cztery przypadki u dzieci i jeden przypadek u dorosłej kobiety, co podkreśla rzadkość występowania w tym regionie.12 W Meksyku choroba moyamoya stanowi zaledwie 0,03% przypadków chorób naczyniowych mózgu.1
Związek z innymi chorobami
Choroba moyamoya występuje ze zwiększoną częstotliwością u pacjentów z pewnymi schorzeniami współistniejącymi:1
- Trisomia 21 (zespół Downa) – znacznie podwyższona częstość występowania (3800/100 000)
- Neurofibromatoza typu 1 (600/100 000)
- Niedokrwistość sierpowatokrwinkowa – w niektórych badaniach populacji afrykańskich występowanie waskulopatii typu moyamoya stwierdzono u ponad 50% dzieci z tym schorzeniem
- W populacjach kaukaskich choroba moyamoya występuje częściej u pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi2
Trendy epidemiologiczne
Obserwuje się zwiększoną wykrywalność choroby moyamoya na przestrzeni lat. Na przykład:123
- W Japonii częstość występowania wzrosła z 3,16/100 000 w 1995 roku do 6,03/100 000 w 2003 roku
- W Korei Południowej częstość występowania wzrosła z 6,3/100 000 w 2004 roku do 18,1/100 000 w 2013 roku
- W Chinach częstość występowania zwiększyła się z 0,62/100 000 w 2013 roku do 1,01/100 000 w 2016 roku
Ten trend może odzwierciedlać rzeczywisty wzrost zachorowalności, ale bardziej prawdopodobne jest, że wynika z postępu w technikach diagnostycznych, szczególnie w zakresie nieinwazyjnych metod obrazowania, takich jak angiografia rezonansu magnetycznego (MRA).12
Nadzór i diagnostyka
Metody diagnostyczne
Diagnostyka choroby moyamoya opiera się na metodach obrazowania naczyniowego:123
- Angiografia naczyń mózgowych (cyfrowa angiografia subtrakcyjna) – złoty standard diagnostyczny, umożliwiający identyfikację charakterystycznego zwężenia tętnicy szyjnej wewnętrznej i jej głównych gałęzi oraz obecności nieprawidłowych naczyń krążenia obocznego
- Angiografia rezonansu magnetycznego (MRA) – nieinwazyjna metoda diagnostyczna, coraz częściej stosowana w diagnostyce wstępnej
- Angiografia tomografii komputerowej (CTA) – alternatywna metoda nieinwazyjna
- Wysokorozdzielcze obrazowanie ściany naczyń w MR (HR-VWI) – nowa technika umożliwiająca szczegółową charakterystykę ściany naczynia, znacznie poprawiająca dokładność diagnostyczną w porównaniu z tradycyjnymi metodami obrazowania
Wprowadzenie nowoczesnych nieinwazyjnych technik obrazowania znacząco zwiększyło częstość wykrywania bezobjawowych przypadków choroby moyamoya.1 Jedno z badań wykazało, że zastosowanie HR-VWI wraz z konwencjonalnymi metodami obrazowania zwiększyło dokładność diagnostyczną z 31,6% do 86,8%.1
Badania przesiewowe w grupach wysokiego ryzyka
Badania przesiewowe z wykorzystaniem MRI i/lub MRA są zalecane w populacjach uznawanych za grupy wysokiego ryzyka rozwoju waskulopatii moyamoya:12
- Osoby z zespołem Downa
- Pacjenci z neurofibromatozą typu 1
- Pacjenci z niedokrwistością sierpowatokrwinkową
- Krewni pierwszego stopnia osób z rozpoznaną chorobą moyamoya, szczególnie w rodzinach z więcej niż jednym przypadkiem choroby
Badania przesiewowe krewnych bez objawów są generalnie zarezerwowane dla bliźniąt jednojajowych lub krewnych pierwszego stopnia osób, które mają innych krewnych pierwszego lub drugiego stopnia z ustalonym rozpoznaniem choroby moyamoya.1
Prognozy i rokowanie
Choroba moyamoya jest schorzeniem postępującym, które bez leczenia prowadzi do powtarzających się udarów i pogorszenia funkcji poznawczych.12 Wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie poprawiają długoterminowe rokowanie:1
- Śmiertelność szacuje się na około 5% u dorosłych i 2% u dzieci
- Główną przyczyną zgonu jest krwotok mózgowy
- Pacjenci zdiagnozowani wcześnie i poddani interwencji chirurgicznej mogą mieć normalną długość życia
Leczenie chirurgiczne w postaci rewaskularyzacji jest uważane za złoty standard terapii choroby moyamoya, a badania wykazują jego wyższość nad leczeniem zachowawczym i terapią przeciwpłytkową w zmniejszaniu ryzyka kolejnych incydentów niedokrwiennych.123
Warto podkreślić, że leczenie w ośrodkach o dużym doświadczeniu w chorobie moyamoya jest jednym z najważniejszych czynników prognostycznych. Analiza krajowej bazy danych w USA wykazała, że ośrodki o dużej liczbie przeprowadzanych zabiegów (średnio 30 procedur rocznie) miały krótsze czasy hospitalizacji, niższe koszty, większe prawdopodobieństwo wypisania pacjenta do domu (a nie do ośrodka rehabilitacyjnego) oraz 15-krotnie niższy wskaźnik śmiertelności.1
Ogólnie rokowanie zależy od ciężkości choroby, wieku, w którym pojawiają się objawy, oraz od czasu, jaki upłynął między rozpoznaniem a interwencją chirurgiczną.12
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.