Leki w grupie
„produkty roślinne”

Produkty roślinne to szeroka grupa preparatów leczniczych i suplementów diety pochodzenia naturalnego, uzyskiwanych z roślin leczniczych. Zawierają one substancje biologicznie czynne, które mogą wykazywać działanie terapeutyczne. Mechanizm działania produktów roślinnych jest zazwyczaj złożony i wynika z synergistycznego działania wielu związków zawartych w roślinie, takich jak flawonoidy, saponiny, glikozydy, alkaloidy, olejki eteryczne czy garbniki.

Produkty roślinne można podzielić na kilka głównych kategorii: fitofarmaceutyki (leki roślinne), suplementy diety pochodzenia roślinnego, tradycyjne produkty ziołowe oraz kosmetyki zawierające ekstrakty roślinne. Wśród najważniejszych fitofarmaceutyków dostępnych w Polsce należy wymienić preparaty zawierające wyciąg z miłorzębu japońskiego (Ginkgo biloba) stosowane w zaburzeniach krążenia mózgowego (np. Tanakan, Ginkofar), wyciąg z dziurawca (Hypericum perforatum) w leczeniu łagodnych i umiarkowanych stanów depresyjnych (np. Deprim, Hyperherba), wyciąg z korzenia waleriany (Valeriana officinalis) stosowany jako środek uspokajający (np. Valdispert, Nervosol), czy preparaty z ostropestu plamistego (Silybum marianum) wykorzystywane w chorobach wątroby (np. Sylimarol, Sylicinar).

Do najpopularniejszych substancji czynnych pochodzenia roślinnego należą: sylimaryna (z ostropestu plamistego), wyciąg z liści miłorzębu, ekstrakty z dziurawca, kwercetyna (z kory dębu, cebuli), aloes, kurkumina (z kurkumy), berberyna (z berberysu), kapsaicyna (z papryki chili), mentol (z mięty), alicyna (z czosnku) czy senezydy (z liści senesu). Na rynku dostępne są zarówno jednoskładnikowe preparaty roślinne, jak i złożone mieszanki ziołowe.

Największymi zaletami stosowania produktów roślinnych są stosunkowo niskie ryzyko działań niepożądanych w porównaniu do leków syntetycznych, możliwość długotrwałego stosowania wielu z nich, kompleksowe oddziaływanie na organizm ze względu na zawartość wielu składników aktywnych oraz dobra tolerancja przez pacjentów. Dodatkowo, wiele produktów roślinnych ma długą historię stosowania w medycynie tradycyjnej różnych kultur, co dostarcza empirycznych dowodów na ich skuteczność.

Należy jednak pamiętać o potencjalnych zagrożeniach związanych ze stosowaniem produktów roślinnych. Najważniejsze z nich to: możliwość interakcji z lekami syntetycznymi (np. dziurawiec zmniejsza stężenie wielu leków we krwi), ryzyko reakcji alergicznych, brak standaryzacji zawartości substancji czynnych w niektórych preparatach, możliwość zanieczyszczenia pestycydami lub metalami ciężkimi oraz błędne przekonanie, że „naturalny” zawsze oznacza „bezpieczny”. Ponadto, produkty roślinne mogą nie być odpowiednie jako jedyna forma terapii w przypadku poważnych schorzeń.

Ze względu na zastosowanie terapeutyczne, produkty roślinne można podzielić na podgrupy: preparaty stosowane w schorzeniach układu nerwowego (miłorząb, dziurawiec, waleriana, melisa), preparaty hepatoprotekcyjne (ostropest, karczoch), preparaty stosowane w schorzeniach układu krążenia (głóg, czosnek), preparaty stosowane w schorzeniach układu pokarmowego (mięta, rumianek, prawoślaz), preparaty stosowane w infekcjach dróg oddechowych (tymianek, pelargonia afrykańska) oraz preparaty stosowane w schorzeniach układu moczowego (pokrzywa, żurawina).