Leki w grupie
„penicyliny z inhibitorem beta-laktamazy”

Penicyliny z inhibitorem beta-laktamazy to grupa antybiotyków, które zawierają dwa składniki: antybiotyk penicylinowy oraz inhibitor beta-laktamaz. Inhibitor beta-laktamaz blokuje enzymy (beta-laktamazy) produkowane przez bakterie, które mogłyby inaczej inaktywować antybiotyk penicylinowy. Dzięki temu połączenie zachowuje skuteczność przeciwko bakteriom wytwarzającym beta-laktamazy, na które same penicyliny byłyby nieskuteczne.

Mechanizm działania penicylin polega na hamowaniu syntezy ściany komórkowej bakterii poprzez blokowanie enzymów transpeptydaz (PBP – białka wiążące penicylinę), co prowadzi do śmierci komórki bakteryjnej. Inhibitory beta-laktamaz wiążą się nieodwracalnie z enzymami beta-laktamazowymi bakterii, unieczynniając je i chroniąc antybiotyk przed degradacją.

Do najważniejszych penicylin z inhibitorem beta-laktamazy należą: amoksycylina z kwasem klawulanowym (Augmentin, Amoksiklav, Taromentin), ampicylina z sulbaktamem (Unasyn), piperacylina z tazobaktamem (Tazocin, Piperacillin/Tazobactam), tikarcylina z kwasem klawulanowym (Timentin – niedostępny w Polsce). W Polsce najczęściej stosowanym połączeniem jest amoksycylina z kwasem klawulanowym.

Największą zaletą stosowania tych połączeń jest znacznie rozszerzone spektrum działania przeciwbakteryjnego w porównaniu do samych penicylin. Są skuteczne wobec wielu szczepów wytwarzających beta-laktamazy, w tym bakterii Gram-dodatnich, Gram-ujemnych oraz beztlenowców. Połączenia te mają zastosowanie w leczeniu zakażeń dróg oddechowych, układu moczowego, skóry i tkanek miękkich, zakażeń wewnątrzbrzusznych oraz w profilaktyce okołooperacyjnej.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem tych leków obejmują ryzyko reakcji alergicznych (w tym anafilaksji), które są częstsze niż w przypadku innych antybiotyków. Mogą wywoływać również zaburzenia żołądkowo-jelitowe (biegunka, nudności, wymioty), a u niektórych pacjentów może rozwinąć się rzekomobłoniaste zapalenie jelit wywołane przez Clostridioides difficile. Kwas klawulanowy może powodować uszkodzenie wątroby, zwłaszcza u osób starszych i z współistniejącymi chorobami wątroby. Istnieje również ryzyko rozwoju oporności bakterii na te leki.

W zależności od typu penicyliny i inhibitora, grupa ta może być podzielona na: połączenia aminopenicylin z inhibitorami (amoksycylina z kwasem klawulanowym, ampicylina z sulbaktamem) – stosowane głównie w leczeniu zakażeń pozaszpitalnych; oraz połączenia ureidopenicylin/karboksypenicylin z inhibitorami (piperacylina z tazobaktamem, tikarcylina z kwasem klawulanowym) – stosowane głównie w leczeniu ciężkich zakażeń szpitalnych, w tym zakażeń Pseudomonas aeruginosa.