Leki w grupie
„antykoncepcyjne środki doustne”

Antykoncepcyjne środki doustne, zwane powszechnie tabletkami antykoncepcyjnymi, to preparaty hormonalne stosowane do zapobiegania ciąży. Ich działanie polega na hamowaniu owulacji, zagęszczaniu śluzu szyjkowego (co utrudnia penetrację plemników) oraz zmianie endometrium, co uniemożliwia implantację zarodka. Skuteczność przy prawidłowym stosowaniu wynosi 99%.

Doustne środki antykoncepcyjne dzielą się na dwie główne grupy: preparaty jednoskładnikowe (zawierające tylko progestagen) oraz dwuskładnikowe (zawierające estrogen i progestagen). Tabletki dwuskładnikowe dodatkowo dzielimy na jednofazowe (stała dawka hormonów w całym cyklu), dwufazowe i trójfazowe (zmienna dawka hormonów w różnych fazach cyklu).

Do najczęściej stosowanych substancji czynnych w tabletkach dwuskładnikowych należą: etynyloestradiol (jako estrogen) oraz drospirenon, dezogestrel, gestoden, lewonorgestrel, dienogest czy octan cyproteronu (jako progestageny). Popularne preparaty dostępne w Polsce to: Yasminelle, Yaz, Midiana (etynyloestradiol + drospirenon), Belara (etynyloestradiol + chlormadinon), Lindynette, Novynette (etynyloestradiol + dezogestrel), Microgynon, Levomine (etynyloestradiol + lewonorgestrel) oraz Diane-35 (etynyloestradiol + octan cyproteronu).

W preparatach jednoskładnikowych stosuje się: dezogestrel (Cerazette), drospirenon (Slinda) czy lewonorgestrel (Microlut). Te tabletki nazywane są również minipigułkami.

Główne zalety antykoncepcyjnych środków doustnych to wysoka skuteczność, regulacja cyklu miesiączkowego, zmniejszenie obfitości i bolesności miesiączek oraz działanie lecznicze w wielu schorzeniach, takich jak endometrioza, zespół policystycznych jajników, trądzik czy hirsutyzm. Dodatkowo, długotrwałe stosowanie zmniejsza ryzyko wystąpienia raka jajnika i endometrium.

Do głównych niebezpieczeństw związanych ze stosowaniem tych leków należą: zwiększone ryzyko zakrzepicy żylnej i tętniczej (szczególnie u kobiet palących po 35. roku życia), nieznacznie zwiększone ryzyko raka piersi i szyjki macicy, możliwe działania niepożądane jak nudności, bóle głowy, zmiany nastroju, plamienia międzymiesiączkowe, czy wzrost masy ciała. Przeciwwskazania obejmują także choroby układu krążenia, migreny z aurą, choroby wątroby, ciążę oraz karmienie piersią (dla preparatów dwuskładnikowych).

Przy przepisywaniu antykoncepcyjnych środków doustnych konieczna jest dokładna ocena korzyści i ryzyka dla konkretnej pacjentki, uwzględniając jej wiek, stan zdrowia, czynniki ryzyka chorób układu krążenia oraz preferencje dotyczące planowania rodziny.