wynaczynienie

Wynaczynienie to powikłanie związane z podawaniem leków lub płynów drogą dożylną, polegające na przedostaniu się substancji poza naczynie żylne do otaczających tkanek. Zjawisko to może wystąpić na skutek mechanicznego uszkodzenia ściany naczynia, nieprawidłowego umieszczenia kaniuli, zbyt wysokiego ciśnienia podawania lub nadmiernej kruchości naczyń.

Konsekwencje wynaczynienia zależą od rodzaju substancji, która przedostała się poza naczynie. Szczególnie niebezpieczne jest wynaczynienie leków cytotoksycznych, które mogą powodować martwicę tkanek, oraz preparatów o ekstremalnym pH i wysokiej osmolarności. Objawy obejmują ból, obrzęk, zaczerwienienie i ograniczenie ruchomości w miejscu podania.

Postępowanie po wynaczynieniu obejmuje natychmiastowe przerwanie infuzji, próbę aspiracji pozostałości leku z kaniuli przed jej usunięciem oraz wdrożenie specyficznego protokołu zależnego od rodzaju wynaczynionej substancji. W przypadku niektórych leków stosuje się antidota (np. tiosiarczan sodu przy wynaczynieniu mechloretaminy), okłady ciepłe lub zimne oraz unieruchomienie kończyny.

Profilaktyka wynaczynienia polega na dokładnym monitorowaniu miejsca wkłucia podczas infuzji, stosowaniu odpowiednich technik kaniulacji, unikaniu podawania drażniących substancji przez małe naczynia obwodowe oraz edukacji pacjentów w zakresie zgłaszania niepokojących objawów.

Powiązane wpisy

Leksykon substancji czynnych
Treonina – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności

Treonina, jako niezbędny aminokwas stosowany w żywieniu pozajelitowym, wymaga ścisłego nadzoru klinicznego ze względu na ryzyko wystąpienia reakcji nadwrażliwości (np. gorączka, duszność, tachykardia) oraz poważnych powikłań, takich jak zatory naczyń płucnych spowodowane osadami fosforanu wapnia, szczególnie przy nadmiernym dodatku wapnia i fosforanów. Zaleca się regularne monitorowanie stężenia elektrolitów, glukozy, bilansu płynów, równowagi kwasowo-zasadowej, funkcji nerek (mocznik, kreatynina), wątroby (fosfataza alkaliczna, AspAT, AlAT), morfologii krwi oraz parametrów krzepnięcia. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z niewydolnością nerek, wątroby, serca, zaburzeniami płuc, kwasicą metaboliczną oraz u noworodków i dzieci poniżej 2 lat. Osmolarność mieszanin aminokwasowych, w tym treoniny, powinna być dostosowana do drogi podania – do żył obwodowych toleruje się do około 800 mOsm/l, z uwzględnieniem indywidualnej tolerancji pacjenta.
aminokwas, dreszcze, elektrolity w surowicy, fosforan wapnia, hemodializa, hemofiltracja, hiperamonemia, hiperazotemia, hiperfosfatemia, hiperglikemia, hiperkaliemia, krzepnięcie krwi, kwasica metaboliczna, leczenie nerkozastępcze, leukocytoza, morfologia krwi, niedobór tiaminy, niedożywienie, niewydolność oddechowa, obrzęk płuc, osad w naczyniach płucnych, pokrzywka, powikłanie septyczne, pseudoaglutynacja, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, równowaga kwasowo-zasadowa, roztwór hipertoniczny, rumień, tachykardia, treonina, triglicerydy we krwi, wynaczynienie, zakrzepowe zapalenie żył, zator naczyń płucnych, zespół ponownego odżywienia, żywienie dożylne, żywienie pozajelitowe
Leksykon substancji czynnych
Seryna – Działania niepożądane

Seryna, aminokwas endogenny stosowany w preparatach do żywienia pozajelitowego, jest generalnie dobrze tolerowana przy prawidłowym dawkowaniu. Najczęściej obserwowane działania niepożądane obejmują zaburzenia żołądkowo-jelitowe (nudności, wymioty, utrata apetytu), reakcje alergiczne (w tym rzadkie reakcje anafilaktyczne), zaburzenia metaboliczne takie jak hiperglikemia, kwasica metaboliczna oraz reakcje w miejscu podania (zapalenie, zakrzepowe zapalenie żył). Warto podkreślić, że hiperglikemia i kwasica metaboliczna występują szczególnie przy przekroczeniu zdolności metabolizowania glukozy lub u pacjentów z dysfunkcją nerek, wątroby czy układu oddechowego. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do zaburzeń czynności wątroby, takich jak cholestaza, stłuszczenie, wzrost enzymów wątrobowych, a nawet marskość. Częstość występowania działań niepożądanych waha się od rzadkich do niezbyt częstych, np. nudności i wymioty obserwowane są niezbyt często, natomiast zakrzepowe zapalenie żył występuje często.
anemia, cholestaza, hemoliza, hepatomegalia, hiperazotemia, hiperglikemia, hiperkalcemia, hiperlipidemia, hipertriglicerydemia, hipoksja, hiponatremia, hipowolemia, kwasica metaboliczna, leukopenia, małopłytkowość, marskość wątroby, nadciśnienie tętnicze, niedociśnienie tętnicze, obrzęk twarzy, reakcja anafilaktyczna, reakcja rzekomoanafilaktyczna, retykulocytoza, roztwór aminokwasowy do infuzji, sinica, splenomegalia, stłuszczenie wątroby, świst krtaniowy, wynaczynienie, zakrzepowe zapalenie żył, zespół przeciążenia tłuszczem, żywienie pozajelitowe
Leksykon leków
Działania niepożądane – Primene 10% –

Primene 10% stosowany w żywieniu pozajelitowym może wywoływać liczne działania niepożądane, które wymagają ścisłego nadzoru klinicznego. Szczególnie u dzieci z niewydolnością nerek istnieje ryzyko rozwoju kwasicy metabolicznej oraz azotemii, z podwyższonym stężeniem azotu mocznikowego we krwi. Preparat może także przyspieszać niedobór kwasu foliowego, co wymaga suplementacji. W trakcie terapii obserwuje się również hiperamonemię oraz zaburzenia metaboliczne. Podanie do żył powierzchownych wiąże się z ryzykiem zakrzepowego zapalenia żył oraz miejscowych reakcji zapalnych, takich jak ból, rumień, obrzęk i stwardnienie. Wynaczynienie roztworu może prowadzić do poważnych uszkodzeń skóry, w tym martwicy i tworzenia pęcherzy.
azot mocznikowy, azotemia, bilirubina, cholestaza, enzymy wątrobowe, hepatotoksyczność, hiperamonemia, kamica żółciowa, kwasica metaboliczna, marskość wątroby, martwica, nadciśnienie, niedobór kwasu foliowego, niedociśnienie, niewydolność wątroby, obrzęk twarzy, osady w naczyniach płucnych, pęcherz skórny, podrażnienie żył, pokrzywka, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, stłuszczenie wątroby, wstrząs, wynaczynienie, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie pęcherzyka żółciowego, zapalenie żył, zwłóknienie wątroby, żywienie pozajelitowe
Leksykon substancji czynnych
Magnezu mleczan – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności

Preparat Pediaven NN1 zawiera magnez w postaci mleczanu w stężeniu 2,1 mmol/l (0,53 mmol na 250 ml). Pomimo braku zgłoszonych przypadków hipermagnezemii, istnieje ryzyko jej wystąpienia, zwłaszcza przy wysokich dawkach. Hipermagnezemia może manifestować się objawami takimi jak osłabienie, nudności, hipokalcemia, niewydolność oddechowa, niedociśnienie tętnicze i zaburzenia rytmu serca. Zaleca się regularne monitorowanie stężenia magnezu w surowicy, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, przyjmujących inne leki zwiększające ryzyko hipermagnezemii lub dodatkowe źródła magnezu. W przypadku podwyższonego poziomu magnezu należy dostosować terapię, w tym przerwać lub zmniejszyć szybkość infuzji.
cukromocz, hiperamonemia, hiperazotemia, hipermagnezemia, hipokalcemia, ketonuria, kwasica metaboliczna, magnez mleczan, niedociśnienie tętnicze, nietolerancja glukozy, niewydolność nerek, niewydolność oddechowa, niewydolność wątroby, ograniczenie podaży płynów, reakcja anafilaktyczna, równowaga kwasowo-zasadowa, równowaga wodno-elektrolitowa, stężenie magnezu, wynaczynienie, zaburzenie neurologiczne, zaburzenie rytmu serca, zakrzepowe zapalenie żyły, żywienie pozajelitowe
Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Pediaven NN2

Pediaven NN2 jest hipertonicznym roztworem do żywienia pozajelitowego, którego stosowanie wymaga zachowania szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko powikłań takich jak podrażnienie tkanek, zakrzepowe zapalenie żyły, wynaczynienie oraz reakcje anafilaktyczne. Zaleca się zmianę miejsca wkłucia co 48 godzin przy podawaniu do żył obwodowych oraz ścisłe przestrzeganie aseptyki przy stosowaniu cewników dożylnych. Infuzję należy prowadzić z kontrolowaną szybkością, monitorując glikemię, szczególnie u pacjentów z cukrzycą lub nietolerancją glukozy, oraz unikać podawania z szybkością przekraczającą zalecenia, stosując pompy infuzyjne. W przypadku wynaczynienia należy natychmiast przerwać infuzję, pozostawić cewnik na miejscu, odciągnąć pozostały płyn i unieść kończynę, a w razie dużego wynaczynienia skonsultować się z chirurgiem.
cewnik dożylny, cukromocz, czynność wątroby, hiperamonemia, hiperazotemia, hiperglikemia, hipermagnezemia, hipokalcemia, infuzja do żył obwodowych, ketonuria, kwasica metaboliczna, kwasica mleczanowa, niedociśnienie tętnicze, nietolerancja glukozy, niewydolność nerek, niewydolność oddechowa, obrzęk płuc, reakcja anafilaktyczna, równowaga kwasowo-zasadowa, równowaga wodno-elektrolitowa, wynaczynienie, zaburzenia rytmu serca, zakrzepowe zapalenie żyły, zastoinowa niewydolność serca, żywienie pozajelitowe
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Noradrenaline SUN 0,5 mg/ml

Noradrenalina (winian noradrenaliny, ATC: C01CA03) jest silnym agonistą receptorów alfa-adrenergicznych, wywołującym wazokonstrykcję i wzrost ciśnienia tętniczego, oraz beta-1 adrenergicznym, powodującym dodatnie działanie inotropowe i początkowo chronotropowe. Podanie noradrenaliny prowadzi do wzrostu ciśnienia krwi, co może indukować odruchowe zwolnienie akcji serca. Wazokonstrykcja może ograniczać perfuzję narządową, zwłaszcza w nerkach, wątrobie, skórze i mięśniach gładkich, a miejscowe działanie może skutkować hemostazą lub martwicą tkanek, szczególnie w przypadku wynaczynienia podczas infuzji. Efekt presyjny ustępuje szybko, w ciągu 1-2 minut po zakończeniu podawania, co odzwierciedla krótki okres półtrwania i szybką eliminację leku.
ampułko-strzykawka, ciśnienie krwi, ciśnienie tętnicze, działanie chronotropowe, działanie inotropowe, efekt presyjny, hemostaza, lek dopaminergiczny, martwica, mięsień sercowy, naczynie krwionośne, osmolalność, perfuzja nerkowa, przepływ wątrobowy, receptor alfa, receptor beta-1, roztwór do infuzji, środek adrenergiczny, tolerancja na lek, wazokonstrykcja, winian noradrenaliny, wynaczynienie, zwężenie naczyń krwionośnych

wynaczynienie

Powiązane wpisy

Treonina – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności

Seryna – Działania niepożądane

Działania niepożądane – Primene 10% –

Magnezu mleczan – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności

Specjalne ostrzeżenia – Pediaven NN2

Właściwości farmakodynamiczne – Noradrenaline SUN 0,5 mg/ml