zapobieganie zakażeniu miejsca operowanego po planowym zabiegu chirurgicznym okrężnicy lub odbytnicy
Wskazanie

Zapobieganie zakażeniu miejsca operowanego (ZMO) po planowych zabiegach chirurgicznych okrężnicy lub odbytnicy stanowi kluczowy element opieki okołooperacyjnej. Zakażenia te dotyczą od 15% do nawet 30% pacjentów poddawanych operacjom kolorektalnym, co czyni je jednymi z najczęstszych powikłań w chirurgii przewodu pokarmowego. Ryzyko ZMO jest szczególnie wysokie ze względu na kontakt z florą bakteryjną jelita grubego podczas zabiegu.

Profilaktyka przeciwdrobnoustrojowa stanowi podstawę zapobiegania ZMO. W Polsce najczęściej stosowanymi lekami w profilaktyce okołooperacyjnej są antybiotyki z grupy cefalosporyn II generacji (np. Biofazolin, Tarcefoksym) w połączeniu z metronidazolem (Metronidazol, Metronidazole Polpharma). Alternatywnie stosuje się amoksycylinę z kwasem klawulanowym (Augmentin, Amoksiklav, Taromentin), karbapenemy (Meronem, Invanz) lub fluorochinolony (Cipronex, Avelox) w przypadku alergii na β-laktamy.

Kluczowe znaczenie ma odpowiednie przygotowanie jelita, które może obejmować mechaniczne oczyszczenie jelita oraz doustną dekontaminację jelitową. Preparaty stosowane do oczyszczania jelita to m.in. Fortrans, Eziclen czy Moviprep. Należy podkreślić, że obecnie istnieją kontrowersje odnośnie rutynowego stosowania mechanicznego przygotowania jelita, szczególnie w chirurgii okrężnicy.

Największe trudności w zapobieganiu ZMO wiążą się z właściwym doborem antybiotykoterapii profilaktycznej, zwłaszcza w kontekście rosnącej oporności bakterii na antybiotyki. Istotnym wyzwaniem jest również odpowiedni timing podania antybiotyku (optymalnie 30-60 minut przed nacięciem skóry) oraz potrzeba powtórzenia dawki przy przedłużających się zabiegach. Dodatkową trudność stanowi identyfikacja pacjentów z podwyższonym ryzykiem ZMO (otyłość, cukrzyca, niedożywienie, immunosupresja) oraz wdrożenie u nich zintensyfikowanych protokołów profilaktycznych.

Nowoczesne podejście do profilaktyki ZMO obejmuje wdrażanie protokołów ERAS (Enhanced Recovery After Surgery), które zakładają kompleksowe działania, w tym właściwą kontrolę glikemii, utrzymanie normotermii śródoperacyjnej oraz odpowiednie techniki zamknięcia rany. W przypadkach podwyższonego ryzyka ZMO stosuje się też opatrunki z antybiotykami (Altrazeal, Aquacel Ag) lub systemy podciśnieniowego leczenia ran (VAC, PICO).