stan zapalny błon śluzowych po radioterapii
Wskazanie

Stan zapalny błon śluzowych po radioterapii, znany również jako mucositis popromienny, to powszechne powikłanie występujące u pacjentów poddawanych radioterapii w obrębie głowy i szyi, klatki piersiowej lub miednicy. Zmiany zapalne pojawiają się zazwyczaj po 1-2 tygodniach od rozpoczęcia leczenia i mogą utrzymywać się przez kilka tygodni po jego zakończeniu. Nasilenie stanu zapalnego zależy od dawki promieniowania, obszaru napromieniania oraz indywidualnej wrażliwości pacjenta.

W przypadku zapalenia błony śluzowej jamy ustnej i gardła pacjenci doświadczają bólu, trudności w połykaniu, zmian smaku oraz zwiększonego ryzyka infekcji. U pacjentów poddawanych radioterapii w obrębie miednicy może wystąpić zapalenie błony śluzowej odbytnicy lub pęcherza moczowego, prowadzące do bolesnych wypróżnień lub oddawania moczu. Zmiany te mogą znacząco obniżać jakość życia i niejednokrotnie wymagają modyfikacji lub czasowego przerwania leczenia onkologicznego.

W leczeniu miejscowym stosuje się preparaty osłaniające śluzówkę, takie jak Gelclaire, Caphosol, Viosept czy Dentinox. W terapii przeciwbólowej wykorzystuje się leki z grupy NLPZ (np. Nurofen, Ketonal), a w cięższych przypadkach opioidy (Tramal, Durogesic). Przy współistniejących infekcjach grzybiczych stosuje się Fluconazol lub Nystatynę, a w zakażeniach bakteryjnych antybiotyki zgodne z antybiogramem. W profilaktyce zapalenia błon śluzowych może być stosowana krioterapia (schładzanie jamy ustnej lodem) lub laseroterapia niskoenergetyczna.

Największym wyzwaniem w leczeniu stanu zapalnego błon śluzowych po radioterapii jest utrzymanie odpowiedniego odżywienia pacjenta. Ból i trudności w przyjmowaniu pokarmów mogą prowadzić do wyniszczenia i odwodnienia. W ciężkich przypadkach konieczne bywa żywienie dojelitowe lub pozajelitowe. Istotnym problemem jest również wysokie ryzyko wtórnych infekcji, szczególnie u pacjentów z neutropenią po chemioradioterapii. Ponadto przewlekły stan zapalny może prowadzić do włóknienia tkanek i długotrwałych powikłań funkcjonalnych w leczonym obszarze.

Optymalne postępowanie wymaga multidyscyplinarnego podejścia z udziałem onkologów, specjalistów leczenia bólu, dietetyków oraz, w przypadku zmian w jamie ustnej, stomatologów. Coraz częściej w protokołach leczenia uwzględnia się także profilaktyczne stosowanie czynników wzrostu, takich jak palifermin (Kepivance), który stymuluje regenerację komórek nabłonkowych.