owrzodzenie jamy ustnej spowodowane radioterapią
Wskazanie

Owrzodzenie jamy ustnej spowodowane radioterapią, znane również jako zapalenie błony śluzowej jamy ustnej wywołane promieniowaniem, jest częstym powikłaniem u pacjentów poddawanych radioterapii w obszarze głowy i szyi. Występuje u około 80-100% pacjentów poddawanych leczeniu z powodu nowotworów tej okolicy. Zmiany pojawiają się zwykle po 1-2 tygodniach od rozpoczęcia leczenia i mogą utrzymywać się przez kilka tygodni po jego zakończeniu.

Radioterapia prowadzi do uszkodzenia komórek nabłonkowych błony śluzowej, co skutkuje zapaleniem, obrzękiem, owrzodzeniami i silnym bólem. Pacjenci często zgłaszają trudności w połykaniu, mówieniu i przyjmowaniu pokarmów, co może prowadzić do odwodnienia i niedożywienia. W ciężkich przypadkach konieczne może być przerwanie lub modyfikacja leczenia onkologicznego.

W leczeniu owrzodzeń stosuje się preparaty o działaniu miejscowym, takie jak: Caphosol (roztwór jonów wapnia i fosforanów), Gelclair (żel ochronny), Solcoseryl (żel przyspieszający gojenie) czy Tantum Verde (benzydamina – preparat przeciwzapalny). Z leków przeciwbólowych wykorzystuje się często lidokainę w żelu (Lignocainum hydrochloricum) oraz systemowe leki przeciwbólowe, w tym opioidy w cięższych przypadkach.

W profilaktyce i leczeniu stosuje się również preparaty z kwasem hialuronowym (np. Gengigel), chlorheksydyną (Corsodyl) oraz głębokie nawilżanie błony śluzowej przy pomocy sztucznej śliny (np. Biotène). W ciężkich przypadkach pomocne mogą być preparaty steroidowe (np. Elitasone) do stosowania miejscowego.

Największym wyzwaniem w leczeniu owrzodzeń popromiennych jest zapewnienie odpowiedniego odżywienia pacjenta przy jednoczesnym skutecznym leczeniu przeciwbólowym. Trudności pogłębia fakt, że wielu pacjentów wymaga kontynuacji radioterapii pomimo nasilających się objawów. Dodatkowo, uszkodzona błona śluzowa staje się wrażliwa na infekcje grzybicze (zwłaszcza Candida), które wymagają dodatkowego leczenia przeciwgrzybiczego (np. Nystatyna, Flukonazol). Istotne jest wdrożenie kompleksowej opieki multidyscyplinarnej obejmującej onkologa, stomatologa oraz specjalistę leczenia bólu.